[Τρίτη άποψη] Θα ζήσει το ευρώ;

Το κρισιμότερο δεκαήμερο διανύει η Ευρωπαϊκή Ενωση μέσα στις έξι δεκαετίες αφότου άρχισε να οικοδομείται. Υπό την πίεση των αγορών ο χρόνος για το ευρώ ως ενιαίο νόμισμα χωρίς ενιαία πολιτική και δημοσιονομική στήριξη φαίνεται να έχει εξαντληθεί. Αν οι ευρωπαίοι ηγέτες δεν συμφωνήσουν να θέσουν τη νομισματική ένωση σε νέες βάσεις στη Σύνοδο της 9ης Δεκεμβρίου, ισχυρή διαμορφώνεται η πιθανότητα το ευρώ να πάψει να είναι κτήμα 17 χωρών, 300 εκατομμυρίων πολιτών, όπως το ξέραμε έως τώρα. Αλλά τότε θα ετίθετο σε κίνηση μια διαδικασία διάσπασης, διάλυσης της ευρωζώνης. Στις χαοτικές οικονομικές συνθήκες που θα ακολουθούσαν πολύ δύσκολα θα επιβίωνε οποιαδήποτε έννοια Ενωμένης Ευρώπης. Μεσοβέζικα βήματα, σαν αυτά που παρακολουθήσαμε σε όλες τις προηγούμενες συνόδους κορυφής της κρίσης, δεν χωρούν πια.

Για τον κίνδυνο που προβάλλει πλέον άμεσα δεν προειδοποιεί μόνο πλειάδα αναλυτών, οι οποίοι μήνες επιμένουν στην ανάγκη αλλαγών στη λειτουργία της νομισματικής ένωσης. Αφενός η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αναλάβει ρόλο «δανειστή ύστατης καταφυγής», παρεμβαίνοντας στις αγορές ομολόγων όσο μαζικά χρειάζεται για να συγκρατείται το κόστος δανεισμού των κρατών σε ανεκτά επίπεδα. (Νέα επιτόκια ρεκόρ, πάνω από 7,5% αναγκάστηκε να πληρώσει η Ιταλία χθες για να δανειστεί 7,5 δισ. ευρώ, και ο περιβόητος Ρουμπίνι έσπευσε να αποφανθεί ότι πρέπει να αναδιαρθρώσει το χρέος της.) Αφετέρου να θεσπισθεί η δημοσιονομική ένωση, με μιαν ενιαία ευρωπαϊκή αρχή για την έγκριση και εποπτεία των προϋπολογισμών των κρατών-μελών – που θα συνεπαγόταν περαιτέρω εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας από όλους – και με την έκδοση ευρωομολόγων. Δεν μιλούν μόνο διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ, που απευθύνει και αυτός οξύτατη προειδοποίηση στους ηγέτες της ευρωζώνης για τη βαθιά, παρατεταμένη ύφεση στην οποία οδηγεί η κρίση του χρέους. Ούτε, τέλος, υποδηλώνουν τον κίνδυνο μόνον οι προσομοιώσεις που ανακοίνωσαν ότι διεξάγουν πλέον χρηματιστηριακοί οίκοι στο City του Λονδίνου για συναλλαγές με τη δραχμή και με άλλα εθνικά νομίσματα.

Δραματικές εκκλήσεις έρχονται και από ενεργούς πολιτικούς της Ευρώπης. Σε μια συγκλονιστική ομιλία του προχθές στο Βερολίνο ο Ράντοσλαβ Σικόρσκι, υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας (διαβάστε τη στη σελίδα 7), κάλεσε τη Γερμανία να προωθήσει τη βαθύτερη ολοκλήρωση που απαιτείται για να σωθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση, να ηγηθεί των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων, καθώς είναι η χώρα που επωφελήθηκε περισσότερο έως τώρα από το ευρώ. Και πράγματι, οι εξαγωγές της σαρώνουν, 12% αυξάνονται φέτος, 6% προέβλεπε για το 2012 χθες ο εκεί Σύνδεσμος Εξαγωγέων. «Πιο πολύ από τη γερμανική ισχύ αρχίζει να με φοβίζει η γερμανική αδράνεια», είπε ο Σικόρσκι – με τις μνήμες του πολέμου ακόμα νωπές στη χώρα του. Επικαλέστηκε μάλιστα τον γερμανό φιλόσοφο Γιούργκεν Χάμπερμας, ο οποίος έχει θέσει το ερώτημα πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να ξαναφτάσουμε εδώ που είμαστε τώρα αν αποτύχει το ευρωπαϊκό εγχείρημα, υπενθυμίζοντας ότι από την αποτυχία της γερμανικής επανάστασης του 1848 πέρασαν 100 χρόνια ώσπου να ανακτηθεί ανάλογο επίπεδο δημοκρατίας.

Εκτός από την αδράνεια, τις συνεχείς αναβολές στη λήψη επαρκών αποφάσεων, ανησυχίες απέναντι στη γερμανική πολιτική προκαλούν και κάποια σχέδια που ακούγονται – δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα «Welt» – για εγκατάλειψη της περιφέρειας της ευρωζώνης σε μια «δεύτερη ταχύτητα». Η ιδέα του γαλλογερμανικού άξονα φαίνεται να είναι η δημοσιονομική ένωση να προωθηθεί γρήγορα μέσω διμερών συμφωνιών ανάμεσα σε όσα κράτη θέλουν και μπορούν να δεσμευτούν για την εξάλειψη των ελλειμμάτων και τη μείωση του χρέους τους, παρακάμπτοντας τις μακρές διαδικασίες και τα δημοψηφίσματα που θα απαιτούσε αλλαγή της συνθήκης από τα 27 κράτη-μέλη. Ο Μαριάνο Ραχόι, νικητής των ισπανικών εκλογών που αναλαμβάνει, έκανε γνωστό ότι διαβεβαίωσε την καγκελάριο Μέρκελ ότι θα κάνει τα πάντα για να μειώσει το έλλειμμα στη χώρα του, για να ζητήσει στήριξη, καθώς και η Ισπανία δανείζεται με απαγορευτικά επιτόκια, αλλά επίσης για να διαμηνύσει την αντίθεσή του σε μιαν Ευρώπη δύο ταχυτήτων. Συντηρητικός και εθνικιστής πολιτικός όπως είναι, όμως, προσέθεσε ότι εφόσον ο διαχωρισμός προκύψει τελικά, η χώρα του θα πρέπει να είναι στην πρώτη ταχύτητα.

Στο κρίσιμο δεκαήμερο που διανύουμε ελπίζουμε στην κινητοποίηση και άλλων κυβερνήσεων για να σωθεί το ευρώ και μαζί του η προοπτική της Ενωμένης Ευρώπης. Για εμάς ιδίως τα πράγματα διαγράφονται πολύ δύσκολα.