Ασκηση νέων ελευθεριών

Εννιά ημέρες μετά την πτώση του δικτάτορα της Λιβύης, περπατούσα στους δρόμους της Τρίπολης. Ενας μεσόκοπος άνδρας με πλησίασε και μου είπε: «Φίλε, έχουμε ανάγκη τη βοήθειά σας». Συγκινήθηκα και εντυπωσιάστηκα από τα γεμάτα ελπίδα και ενθουσιασμό μάτια του. Ξύπνησε μέσα μου αναμνήσεις από τη χώρα μου, την Πολωνία, 22 χρόνια πριν, όταν και εμείς αγωνιζόμασταν για την ελευθερία μας.

Η συνάντηση αυτή ενίσχυσε τη βαθιά μου πεποίθηση ότι όλοι είμαστε ίδιοι, από τη Λιβύη, την Πολωνία ή οπουδήποτε αλλού. Σε ολόκληρο τον κόσμο, οι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν σε δημοκρατία, να μπορούν να πάρουν στα χέρια τους τις τύχες τους και να διασφαλίσουν σταθερό μέλλον για τα παιδιά τους.

Στην ΕΕ θεωρούμε την ελευθερία φυσικό δικαίωμα, δεδομένη. Σε άλλους, συχνά όχι μακριά από εμάς, το δικαίωμα αυτό έχει αφαιρεθεί.

Κατά την επίσκεψή μου στη Λιβύη είχα στη σκέψη μου τα δεινά του Αχμέντ αλ Σανουσί, του μακροβιότερου «κρατουμένου για λόγους συνείδησης» της χώρας. Παρέμεινε στις φυλακές για περισσότερα από τριάντα χρόνια, πληρώνοντας την απόπειρά του να ανατρέψει το καθεστώς Καντάφι. Αυτός ο γενναίος άνδρας μού γέννησε αισθήματα ταπεινοφροσύνης και τιμής όταν αναλογίστηκα τι υπέφερε για τις πεποιθήσεις του. Επίσης ένιωσα υπερήφανος που το Ευρωκοινοβούλιο αναγνώρισε την προσωπική του θυσία απονέμοντας σε αυτόν το Βραβείο Ζαχάροφ για την Ελευθερία της Σκέψης. Μοιράζεται το βραβείο στο όνομα της Αραβικής Ανοιξης με τέσσερις άλλους. Ολοι αγωνίζονται για την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και μια υπεύθυνη κυβέρνηση.

Το βραβείο, με το όνομα του σοβιετικού αντιφρονούντος Αντρέι Ζαχάροφ, απονέμεται κάθε χρόνο από το 1998 σε άτομα ή οργανώσεις που έχουν συμβάλει στον αγώνα για τα δικαιώματα του ανθρώπου ή τη δημοκρατία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιστεύει ότι στα θεμελιώδη δικαιώματα περιλαμβάνονται όχι μόνο η ζωή και η σωματική ακεραιότητα, αλλά και η ελευθερία της έκφρασης και του Τύπου. Οι δύο τελευταίες ελευθερίες αποτελούν σημεία αναφοράς για να κριθεί ο βαθμός ανεκτικότητας και δημοκρατικότητας μιας κοινωνίας.

Στην Πολωνία, 30 χρόνια πριν, δημοσιεύαμε, κρυμμένοι σε σκοτεινά υπόγεια, παράνομες εφημερίδες. Τις διανέμαμε με μεγάλο προσωπικό κίνδυνο ελπίζοντας σε μια ζωή με μεγαλύτερη αξιοπρέπεια. Κι είχαμε δημιουργήσει ενημερωτικά δίκτυα με αντιφρονούντες στις κομμουνιστικές Τσεχοσλοβακία, Λιθουανία, Λετονία, Ουγγαρία. Σε αυτούς τους θαρραλέους ανθρώπους περιλαμβάνονται και οι φετινοί νικητές του Βραβείου Ζαχάροφ, όπως η κυρία Μαχφούζ από την Αίγυπτο και η κυρία Ζαϊτουνέχ από τη Συρία. Βοήθησαν στη διοργάνωση απεργιών για τα ανθρώπινα δικαιώματα αναρτώντας τις διαμαρτυρίες τους σε ιστολόγια, το YouTube, το facebook και το twitter. Αυτές οι αναρτήσεις βοήθησαν στην κινητοποίηση των Αιγυπτίων στην Πλατεία Ταχρίρ. Στη Συρία, το ιστολόγιο της κυρίας Ζαϊτουνέχ κάνει αναφορά στις βιαιότητες που διαπράττονται στη χώρα της. Οι αναρτήσεις της είναι σημαντική πηγή πληροφοριών για τα διεθνή ΜΜΕ. Οι γυναίκες, στις περιπτώσεις αυτές, στάθηκαν δίπλα στους άνδρες από την αρχή. Μετά χρόνια διακρίσεων, επέδειξαν το ίδιο θάρρος και υπερηφάνεια κάνοντας τις σπίθες των επαναστάσεων στις χώρες τους να γίνουν φλόγες ελευθερίας.

Ολοι αγωνιζόμαστε για τις ίδιες ελευθερίες, είτε παλιά στις πρώην κομμουνιστικές χώρες της Ευρώπης είτε στην πρόσφατη Αραβική Ανοιξη. Η μόνη διαφορά έγκειται στο πώς. Η Αραβική Ανοιξη έδειξε με σαφήνεια μια βασική αλλαγή. Ο παράνομος Τύπος αντικαταστάθηκε από το Διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ζούμε σε καιρό «διαδικτυακών επαναστάσεων», με τους ανθρώπους να δημιουργούν δίκτυα.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διοργανώνει μια υψηλού επιπέδου διάσκεψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο του Βραβείου Ζαχάροφ σήμερα στις Βρυξέλλες, προκειμένου να παράσχει αξιόπιστη πλατφόρμα παρουσίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και τον ρόλο της ΕΕ στην προώθηση και την υπεράσπισή τους. Είναι κατάλληλη ευκαιρία να συζητηθεί ο δυναμικός ρόλος των νέων τεχνολογιών στον αγώνα για αυτά. Η διάσκεψη φέρνει κοντά τους βραβευθέντες με το Βραβείο Ζαχάροφ, διεθνώς ανεγνωρισμένες προσωπικότητες, ακτιβιστές και υπερασπιστές των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ΜΚΟ και ευρωβουλευτές.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα βρίσκονται πάντοτε στην κορυφή του θεματολογίου του Κοινοβουλίου. Θέλουμε τους στρατευμένους γι’ αυτά να προσβλέπουν στις Βρυξέλλες ως κέντρο υπεράσπισής τους. Γι’ αυτό επιδιώκουμε να εδραιώσουμε το δικό μας δίκτυο: το Δίκτυο Ζαχάροφ. Γνωρίζω εκ πείρας πόσο δύσκολο είναι να οικοδομηθούν από το μηδέν δημοκρατικοί θεσμοί. Γνωρίζω επίσης πόσο σημαντικό είναι να δημιουργηθούν δίκτυα ανθρώπων, στις εμπειρίες και τη βοήθεια των οποίων μπορείς να βασιστείς. Αλλά πάντα προέχει η αλληλεγγύη.

Επιστρέφοντας στην Τρίπολη, μπορώ να πω σ’ αυτόν τον άνθρωπο: εμείς, η ΕΕ, είμαστε δίπλα σας, δίπλα σε όλους όσοι αγωνίζονται για την ελευθερία. Εσείς επίσης έχετε το δικό σας καθήκον: να γαλουχήσετε την ελεύθερη Λιβύη με τη βοήθεια των δικών σας εθνικών δικτύων που δημιουργήθηκαν μέσω της κοινωνίας των πολιτών, των μη κυβερνητικών οργανισμών, των διανοουμένων, των οργανώσεων των γυναικών και των πλουραλιστικών μέσων ενημέρωσης.

Σε διαβεβαιώνω, φίλε μου, ότι εμείς, το Ευρωκοινοβούλιο, δεν θα κάνουμε ποτέ υποχωρήσεις όταν απειλούνται τα δικαιώματα του ανθρώπου. Θα στεκόμαστε στο πλάι σου. Πάντα.

Ο Γέρζι Μπούζεκ είναι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου