Οταν η απόδραση ήταν «επιστήμη»

«Είναι ένα βιβλίο γεμάτο περιπέτειες και κινδύνους», λέει ο πανεπιστημιακός και συγγραφέας – άλλοτε και πρεσβευτής της Βρετανίας στην Ελλάδα – Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ για το νέο βιβλίο του Πέτρου Μακρή-Στάικου «Ο Αγγλος Πρόξενος».

Ο Μακρής-Στάικος, συγγραφέας και του «Κίτσου Μαλτέζου» που είχε ευρύτατα συζητηθεί, έγραψε για την περίπτωση ενός ελάχιστα γνωστού ως τώρα βρετανού φιλέλληνα αξιωματικού, που ο ίδιος τοποθετεί δίπλα στους Κρις Γουντχάουζ, Νίκολας Χάμοντ, Πάτρικ Λη Φέρμορ.

Πρόκειται για την ιστορία του υποπλοίαρχου Νόελ Ρις, που συμπλέκεται με την ιστορία των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών σε Ελλάδα και Μέση Ανατολή. «Οι Βρετανοί, με βάση και την εμπειρία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ανήγαγαν την τέχνη της απόδρασης σε επιστήμη, θεωρώντας ότι η απόδραση δεν ήταν μια απλή επιλογή, αλλά καθήκον», έλεγε κατά τη χθεσινή παρουσίαση του βιβλίου στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη ο Μάικλ Λιουέλιν Σμιθ.

«Εφτιαξαν κρυφούς χάρτες αλλά και κωδικούς επικοινωνίας για να μπορεί η Βρετανία να επικοινωνεί ακόμη και με αιχμαλώτους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στην περίπτωση της Ελλάδας σημαντικό για τις αποδράσεις ήταν το Αιγαίο. Στις επιχειρήσεις που οργάνωνε η εξειδικευμένη σε αυτές τις αποστολές υπηρεσία ΜΙ9, ο Ρις, που πριν τον πόλεμο ήταν υποπρόξενος στη Χίο και κατόπιν στη Σμύρνη, υπήρξε άνθρωπος-κλειδί.

Η γραμμή διαφυγής ξεκινούσε είτε από τη Θεσσαλονίκη είτε από τη Στερεά Ελλάδα και μέσω των Σποράδων έφτανε στον Τσεσμέ. Από εκεί, μέσω Τουρκίας, οι αντιστασιακοί έφευγαν για τη Μέση Ανατολή. Ο Ρις ήταν άνθρωπος της δράσης, έτοιμος να προσφέρει δικά του χρήματα στον αγώνα, αλλά να προσφέρει και τη ζωή του. Πέθανε νωρίς, το 1947, σε ηλικία μόλις 45 ετών».

«Στην Ελλάδα ένιωθε σαν στο σπίτι του», είπε από την πλευρά του ο καθηγητής στο Southern Connecticut State University Τζον Ιατρίδης. «Από τους Μάγερς, Γουντχάουζ, Χάμοντ μάθαμε πολλά για τη SOE. Το βιβλίο αυτό καλύπτει ένα κενό γιατί μας μαθαίνει πολλά και για την SIS, που μετά το 1942 ήταν σημαντικότερη στη συλλογή πληροφοριών. Μιλάει για πολυάριθμες αποστολές αλλά και για τους ανταγωνισμούς μεταξύ των αδελφών βρετανικών υπηρεσιών SIS και SOE, όπως και με τον αμερικανό ξάδελφό τους, την OSS» (πρόδρομο της CIA).

Ο ιστορικός Ευάνθης Χατζηβασιλείου, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συγγραφέας, μίλησε, αναφερόμενος και στον «Κίτσο Μαλτέζο», για τις εκτός ΕΑΜ αθηναϊκές οργανώσεις αντίστασης, αυτές που ανέδειξαν τις μεταπολεμικές αστικές ηγεσίες, πολιτικούς δηλαδή όπως οι Π. Κανελλόπουλος, Κ. Τσάτσος, Γ. Παπανδρέου κ.ά., όπως εξάλλου και τα επιτελεία τους. «Στα βιογραφικά που δημοσιεύτηκαν στον αστικό Τύπο πρόσφατα, για τους Αναστάση Πεπονή και Γ. Α. Μαγκάκη, που έφυγαν από τη ζωή, γράφονταν πολλά για τον αντιδικτατορικό αγώνα αλλά τίποτα για την Αντίσταση. Πιθανολογώ ότι αυτό έχει σχέση με το γεγονός ότι ανήκαν στις λάθος οργανώσεις».

Πρόσθεσε δε ότι και η εικόνα που έχουμε για την παντοδυναμία της Ιντέλιτζενς Σέρβις είναι εσφαλμένη. «Αν οι Βρετανοί χρειάστηκαν έναν Τζέιμς Μποντ για να βελτιώσει την εικόνα του βρετανού πράκτορα, είναι γιατί η πραγματική εικόνα των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών υπήρξε χαοτική. Είχαν μάλιστα διαβρωθεί από τις σοβιετικές υπηρεσίες και δεν ήταν λίγοι οι πράκτορες που αυτομόλησαν».