Η Τέχνη γράφει Ιστορία 1.070 ετών

Μιλούσαν τα αρχαία ελληνικά αγάλματα; Ποιο είναι το πιο εντυπωσιακό δείγμα αρχαίου ελληνικού τάφου; Πού μπορούσε να δει κάποιος «ένα έργο ανώτερο από κάθε ζωγραφικό πίνακα και κάθε γλυπτό»; Σε ποια εποχή τριπλασιάστηκαν οι τιμές των σιτηρών και υπερδεκαπλασιάστηκαν οι τιμές των ζώων; Σε ποιες «βιτρίνες» τα προς πώληση αντικείμενα λειτουργούσαν ως κόμικς; Και ποιος ήταν ο πρώτος μεγάλος αρχαιογνώστης στην ιστορία της κλασικής αρχαιολογίας;

Οι απαντήσεις δεν βρίσκονται κρυμμένες στις καρτέλες ενός επιτραπέζιου παιχνιδιού, αλλά απλωμένες σε 288 σελίδες που επιχειρούν να χωρέσουν έντεκα αιώνες αρχαίας ελληνικής τέχνης, από το 1100 π.Χ. έως το 30 π.Χ., από την πτώση των μυκηναϊκών κέντρων δηλαδή έως την κατάλυση του τελευταίου ελληνιστικού βασιλείου, του κράτους των Πτολεμαίων.

Απαντήσεις γραμμένες με τρόπο επιστημονικό και συνάμα γοητευτικό από τον επίκουρο καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Δημήτρη Πλάντζο με στόχο να εξηγήσουν τόσο σε πρωτοετείς φοιτητές όσο και στο ευρύ κοινό έννοιες και όρους που έχουν ξεθωριάσει από τα μαθητικά χρόνια και συχνά δεν είναι εύκολο να βρεθούν συγκεντρωμένοι σε μια έκδοση.

Τα αρχαία ελληνικά αγάλματα «μιλούσαν» λοιπόν. Απόδειξη ένα χάλκινο αγαλματάκι του 7ου αι. π.Χ. που δεν θα το χαρακτήριζε κάποιος αριστούργημα. Στα πόδια του θεού Απόλλωνα, διότι τον Φοίβο απεικονίζει, μια επιγραφή αποκαλύπτει πως το αγαλματίδιο από τη Θήβα αφιέρωσε ο Μάντικλος που προσέφερε στον θεό το ένα δέκατο του εισοδήματός του για να εξασφαλίσει καλή μεταχείριση.

Κουραστική κι επικίνδυνη, η δουλειά των κεραμέων – δημιουργών υπέροχων αγγείων που έφτασαν ώς τις μέρες μας δεν ήταν αρκετή για να χάσουν οι φτωχοί στην πλειονότητά τους τεχνίτες το χιούμορ τους. Σε πολλά αγγεία τους τολμούν να συγκρίνονται με τους συναδέλφους τους ή να απεικονίζουν τον εαυτό τους σε σκηνές συμποσίων, κίνηση «που υποκρύπτει την τάση των κεραμέων να εισάγουν έναν είδος κοινωνικού σχολιασμού για όσο έμεναν εκτεθειμένα πριν πωληθούν».

Οι εντυπωσιακές εικόνες και τα περισσότερα από 500 αντικείμενα, αριστουργήματα και μη, όμως, δεν είναι οι πρωταγωνιστές της Ιστορίας. Αποτελούν αφορμές για να μάθει ο αναγνώστης πώς τεχνικά και κάτω από ποιες κοινωνικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες γεννήθηκαν. Και με αφορμή τα νομίσματα που παρουσιάζονται – τα οποία πήραν το όνομά τους από το ρήμα νομίζω – πληροφορούμαστε πως τον 5ο αι. π.Χ. «ανεβαίνουν οι βασικές τιμές των εισαγόμενων αγαθών στην Αθήνα: η τιμή των σιτηρών τριπλασιάζεται λόγω της αύξησης του πληθυσμού και της ζήτησης, ενώ οι τιμές των ζώων υπερδεκαπλασιάζονται. Η δε αναζήτηση κεφαλαίων για τις ολοένα αυξανόμενες εμπορικές επιχειρήσεις δημιούργησε την πρακτική του δανεισμού και το επάγγελμα της τοκογλυφίας», σημειώνει ο συγγραφέας.

Πώς θα έβλεπαν οι αρχαίοι Ελληνες τη σημερινή οικονομική κρίση; «Θα τους ήταν παντελώς ακατάληπτη διότι ήταν συνηθισμένοι στην πενία και τη δυσπραγία. Γνώριζαν πως αν ξέφευγαν λίγο από στις οικονομικές τους δοσοληψίες θα γίνονταν σκλάβοι. Δεν θα καταλάβαιναν την γκρίνια για τα κομμένα επιδόματα…», σημειώνει ο Δημήτρης Πλάντζος.

Οσο για τον πρώτο μεγάλο αρχαιογνώστη στην ιστορία της κλασικής αρχαιολογίας, είναι ο Γιόχαν Χοακίμ Βίνκελμαν, ο οποίος πρώτος αποπειράθηκε το 1755 να χρονολογήσει τα γλυπτά και τις αρχαιότητες που συνέλεγαν οι αρχαιοδίφες και οι συλλέκτες από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα.