«Η πολιτική θέλει θύματα»

Επι μία ώρα και σαράντα λεπτά ο «Προμηθέας» του μένει δεμένος πάνω σ’ έναν χιαστό σταυρό, ενώ οι δέκα περφόρμερ γύρω του προσπαθούν να σβήσουν τη φωτιά της δημιουργικότητας και της φαντασίας.

Ο Γιαν Φαμπρ ξέρει να προκαλεί τις αισθήσεις (και όχι μόνο). Τη δεκαετία του 1980 ήταν τα γλυπτά φτιαγμένα από τους προσφιλείς του σκαραβαίους και τα εικαστικά έργα με το αίμα, το σπέρμα και τα δάκρυά του. Τον Νοέμβριο του 2007 ο μονόλογος «Είμαι ένα λάθος» στο Μέγαρο Μουσικής. Τότε που επιτέθηκε στην απαγόρευση του καπνίσματος ντουμανιάζοντας τον χώρο. Αυτήν τη φορά επανέρχεται με τον «Προμηθέα», ανάμεσα σε φωτιές και ροκ ήχους.

Οχι, δεν ξεκινάω ποτέ από την ιδέα να σοκάρω ή από οποιαδήποτε άλλη. Ξεκινάω από την προσωπική ανάγκη να κάνω τέχνη. Αν το αποτέλεσμα είναι η πρόκληση, ακόμη καλύτερα. Είναι πάντοτε μια πρόκληση για το μυαλό.

Ξεκίνησα να δουλεύω τον πρώτο «Προμηθέα» το 1988. Πριν από τρία χρόνια, ξαναέπιασα το έργο για να δω πού βρίσκεται ο ήρωας σήμερα. Και το έκανα, επειδή τουλάχιστον στη χώρα μου ζούμε ένα overdose (υπερβολική δόση) νέων ηρώων. Πρόκειται για δημοφιλείς εθνικιστές και επικίνδυνους εξτρεμιστές. Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: τι σημαίνει η λέξη «ήρωας» σήμερα; Χρησιμοποιώ το σύμβολο του Προμηθέα, επειδή από ήρωας μετατρέπεται σε θύμα, μόλις κλέβει τη φωτιά, δηλαδή, τη δημιουργικότητα. Δείτε τι συνέβη στη Λιβύη: κάποιοι έσβησαν τη φωτιά από την επανάσταση των ντόπιων.

Ακόμη κι έτσι, η επέμβαση δεν παύει να είναι αποικιοκρατικής έμπνευσης. Οι Γάλλοι και οι Βέλγοι πήγαν να δολοφονήσουν το πάθος μιας πραγματικής επανάστασης. Ευτυχώς, όμως, πιστεύω σ’ αυτό που λέει στο τέλος η Πανδώρα: «Μπορείς να επιλέξεις τι θέλεις να είσαι: ήρωας ή θύμα». Ζούμε σε μια κοινωνία που η πολιτική θέλει θύματα. Ας τελειώνουμε μ’ αυτό, για να ακουστεί η φωνή μας.

Ζείτε σε μια χώρα με μεγάλη καλλιτεχνική παράδοση, που κρατάει από τους φλαμανδούς ζωγράφους και φτάνει ώς τον σκηνοθέτη Γκι Κασίερς και τους χορογράφους Βιμ Βαντερκέιμπους, Αλέν Πλατέλ, Αννε Τερέζα ντι Κεερσμάκερ. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της;

Οι πειραματισμοί με το σώμα, που αρχίζουν ήδη από τον Μεσαίωνα. Οι Φλαμανδοί ζωγράφισαν τους πρώτους πίνακες όπου κυριαρχούν οι ανθρώπινες αναλογίες. Η περιοχή, που ποτέ δεν είχε μεγάλη στρατιωτική ή πολιτική δύναμη, κατευθύνθηκε προς την πολιτιστική έκφραση – με κυριότερο χαρακτηριστικό την ειρωνεία. Για μένα, οι πρώιμοι Φλαμανδοί υπήρξαν έμπνευση για πολλά έργα και κείμενα τέχνης. Οι εικόνες των Βαν Αϊκ, Ρούμπενς, Βαν Ντάικ, Ιερώνυμου Μπος, διαπερνούν την τέχνη μου. Η αξιοποίηση του ανθρώπινου σώματος και η ζωηρή φαντασία στους πίνακές τους: αυτό ήταν που δανείστηκα. Αν κάποιος κοιτάξει προσεκτικά, θα ανακαλύψει ότι τα στοιχεία πρωτοπορίας βρίσκονται στην παράδοση.

Από εκεί δανειστήκατε και την ιδέα να χρησιμοποιήσετε σωματικά υγρά;

Ναι. Το 1977 είχα δει μια έκθεση Φλαμανδών στην Μπριζ, όπου έμαθα ότι πολλοί από αυτούς ανακάτευαν την μπογιά με το ίδιο το αίμα τους, για να φαίνεται καφέ, ή με κερί, για να φαίνεται πιο λευκή.

Πιστεύω στα όνειρα. Τα πρόσωπα που δημιουργώ καθοδηγούνται από την ουτοπική αναζήτηση. Αλλά στην ψυχανάλυση, όχι, δεν πιστεύω. Γι’ αυτό και στην παράσταση όλα ξεκινούν με τη φράση «Fuck you, Sigmund Freud». Η ανθρώπινη φύση και τα κίνητρά μας δεν μπορούν να ερμηνευτούν με συνεδρίες πάνω σε πολυθρόνες. Το έργο μου είναι αντιιστορικό και αντιψυχολογικό.