Φρένο στα αυτόνομα κέντρα εξουσίας

Ο Τίλι περιγράφει διεισδυτικά τους αναγκαίους μετασχηματισμούς για τον περιορισμό της δύναμης των αυτόνομων κέντρων εξουσίας. Η διεύρυνση της πολιτικής συμμετοχής, η εξίσωση της πρόσβασης σε πολιτικούς πόρους και δυνατότητες που δεν ελέγχονται από το κράτος και τέλος η παρεμπόδιση της αυτόνομης και αυθαίρετης άσκησης βίαιου καταναγκασμού είναι μερικοί από τους μετασχηματισμούς που περιορίζουν τη δυνατότητα παρέμβασης των αυτόνομων κέντρων εξουσίας στον δημόσιο βίο. Τελικά ο εκδημοκρατισμός είναι αποτέλεσμα του περιορισμού της επιρροής των αυτόνομων κέντρων εξουσίας, της υπαγωγής της κρατικής εξουσίας στον δημόσιο βίο και τέλος της προώθησης της λαϊκής επιρροής στη δημόσια ζωή.

Με βάση αυτή την αντίληψή του για τη δημοκρατία ως διαδικασία διαβούλευσης ο Τίλι περιγράφει τις εξελίξεις εκδημοκρατισμού και αποδημοκρατισμού σε χώρες όπως Ισπανία, Ρωσία, Νότιος Αφρική, Ελβετία, Βενεζουέλα, Λευκορωσία, Τζαμάικα κ.α. Οι διαδρομές που περιγράφει είναι συναρπαστικές, αλλά η αποϊδεολογικοποίηση της ιδέας της δημοκρατίας κρύβει ιδιαίτερα όμορφα σημεία αυτής της διαδρομής. Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το κενό σ’ όλες τις αντιλήψεις που βλέπουν τα ευρύτερα κοινωνικά φαινόμενα, συμπεριλαμβανόμενης της δημοκρατίας, είτε ως «πράγματα» είτε ως εξελικτικές διαδικασίες.