Ο πρωτότυπος Βίλα-Μάτας…

Είναι ο κατ’ εξοχήν συγγραφέας των συγγραφέων: ο καταλανός Ενρίκε Βίλα-Μάτας. Ανήκει στην ίδια οικογένεια με τον χιλιανό Μπολάνιο, με τον βαυαρό Ζέμπαλντ ή, από τους ζώντες, με τον μεξικανό Βόλπι, επειδή ως υλικό του έχει διαλέξει συγγραφείς τού παρόντος ή τού παρελθόντος, ενώ και ο ίδιος έχει γίνει «σάρκα της αφήγησης» άλλων (π. χ. του Πολ Οστερ και του Αλμπέρτο Μαγκουέλ).

Στα βιβλία του υπάρχουν περιπέτειες αλλά είναι περιπέτειες του μυαλού, υπάρχουν κλέφτες αλλά είναι κλέφτες φράσεων, υπάρχουν μικρόκοσμοι αλλά είναι οι μικρόκοσμοι της μοναξιάς των «αυθεντικών» δημιουργών. Η πλοκή είναι υποτυπώδης και η μυθοπλασία συνδυάζεται με τον δοκιμιακό στοχασμό και τη βιογραφία. Επεισόδια της ζωής του Βάλζερ, του Αϊρα ή του Πιτόλ, του Ρεμπό ή του Ρούλφο, της Ντιράς ή του Μπλανσό, του Μούζιλ ή του Περέκ, αλλά και τσιτάτα τους συνδυάζονται με φανταστικά γεγονότα σχετικά με φανταστικούς συγγραφείς, και οι εναλλακτικές αυτές ζωές όπου η πραγματικότητα χωνεύεται στην επινόηση φωτίζουν εκδοχές της δικής του ζωής και ενδοσκόπησης. Δεν είναι τυχαίο ότι τον κατηγορούν πως αντί να ασχολείται με τη ζωή την ίδια ασχολείται με τη λογοτεχνία που σκέφτεται τη ζωή, ωστόσο οι οπαδοί του όλο και πληθαίνουν. Και ενώ μέχρι το 2000 οι λογοτεχνικοί θεσμοί τού γυρνούσαν την πλάτη, από τότε έχει κερδίσει δεκαοκτώ (!) ισπανόφωνα βραβεία.

Ισως επειδή ο Ενρίκε Βίλα-Μάτας εξερευνά με τον πιο σαγηνευτικό τρόπο την αρρώστια της λογοτεχνίας και βάζει πρωτότυπα ερωτήματα. Αυτό χαρακτηρίζει τη «Δουβλινιάδα» (μτφ. Νάννα Παπανικολάου, Εκδ. Καστανιώτη), το καινούργιο του μυθιστόρημα, το οποίο θα παρουσιάσει στις 11/11 στο Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας.

«Η προσπάθειά μου να γίνω συγγραφέας με οδήγησε να αγαπήσω με πάθος τους συγγραφείς» μάς εξηγούσε όταν τον συναντήσαμε με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη στη Βαρκελώνη. «Ο τύπος του συγγραφέα που με κέντριζε πάντα είναι ο εύθραυστος, που παίρνει διανοητικά ρίσκα, και στο τέλος έχει την εντύπωση πως είναι αποτυχημένος».

Στη «Δουβλινιάδα», ο πρωταγωνιστής του είναι ένας 60άρης εκδότης με «ηθική ευφυΐα», ο Σαμουέλ Ρίβα, ο οποίος βρίσκεται σε υπαρξιακή αγωνία μπροστά στην έλευση της ψηφιακής εποχής, και έχει καταντήσει να λειτουργεί σαν «χικικομόρι». Η λέξη σημαίνει «απομόνωση» στα ιαπωνικά και χρησιμοποιείται για τους αυτιστικούς της πληροφορικής. Ετσι κι αυτός, ονομαστός και με κύρος κάποτε, δυσκολεύεται πια να πουλήσει την καθαρόαιμη λογοτεχνία και δεν βρίσκει νέες φωνές που να δικαιώνουν την πίστη του σ’ αυτήν την τέχνη, οπότε πέφτει με τα μούτρα στο Ιντερνετ. Εκεί διαβάζει ένα άρθρο για την ψηφιοποίηση όλης της έγγραφης γνώσης και για την εξαφάνιση των συγγραφέων λογοτεχνίας στον βωμό ενός μοναδικού οικουμενικού (εμπορικού) βιβλίου. Τότε αποφασίζει να πάει στο Δουβλίνο για να κηδέψει την εποχή του Γουτεμβέργιου, τη Λογοτεχνία, τους Συγγραφείς, στην πόλη του «Οδυσσέα» του Τζόις, ο οποίος εγκαινίασε τον μοντερνισμό και έβαλε τη λογοτεχνία στο κέντρο της ζωής. Εντέλει όμως, θα ανακαλύψει ότι ο συγγραφέας ζει «κι ας μην είναι κανένας, και πως πάντα εμφανίζεται όταν πια δεν τον περιμένεις». «Η γραφή μου είναι ένα ταξίδι», σχολιάζει ο Βίλα-Μάτας. «Ενα ταξίδι χωρίς επιστροφή στην Ιθάκη, αντι-οδυσσεϊκό, που προχωρά στο σκοτάδι, σε διαρκή αναζήτηση της ανανέωσης».