[Τρίτη άποψη] Ψωμί, παιδεία, ελευθερία

Το Πολυτεχνείο αντιπροσωπεύει μια μεγάλη αντιδικτατορική έξαρση, τον φορτισμένο απόηχο του αρχικού ξεσπάσματος και μια γενιά που η κοινωνική πορεία της έχει τεθεί σε αμφισβήτηση. Η ιστορική επιστήμη δεν έχει αξιολογήσει ακόμα όλες αυτές τις κοινωνικές καταστάσεις με ψυχραιμία. Ωστόσο, η ουσιαστική προσφορά του Πολυτεχνείου, πέρα από το ένδοξο παρελθόν, πρέπει να αναζητηθεί στις δυνατότητες μελλοντικής παραγωγής, μετάδοσης και εφαρμογής ποιοτικής και επιστημονικής τεχνολογικής γνώσης.

Οφείλουμε ως κοινωνία να αποδεχθούμε την καλλιέργεια του ορθού λόγου ως βάσης για την πρόοδο, αν επιθυμούμε να ενταχθούμε επιτέλους στο πλαίσιο του Διαφωτισμού. Τα πανεπιστήμια, με τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης, είναι βασικά εργαλεία προς αυτή την κατεύθυνση. Σήμερα μάλιστα αποτελούν την πιο αποτελεσματική απάντηση κάθε προηγμένης χώρας στην κρίση. Στη νεοελληνική περίπτωση τα πανεπιστήμια, έχοντας συντελέσει στην παρακμή ως μέρος του προβλήματος, οφείλουν να αποτελέσουν μέρος της λύσης, αλλάζοντας τα δεδομένα που έχουν οδηγήσει σε διάχυτη απαισιοδοξία.

Οι πανεπιστημιακοί για να συμβάλουν στην έξοδο της χώρας από τη δύσκολη κατάσταση, οφείλουν προπάντων να κάνουν τη δουλειά τους σωστά. Η δημόσια ανώτατη παιδεία, έστω και αν δεν είναι πραγματικά δωρεάν, έστω και αν έχει ταξικά χαρακτηριστικά, είναι υπαρκτή και, συχνά, καλής ποιότητας. Χρειάζεται όμως αποδοτικότητα, να γίνονται περισσότερα και καλύτερα με λιγότερα χρήματα. Εκτός από τη διδασκαλία και την έρευνα που αποτελούν τις κύριες προτεραιότητές τους, οι πανεπιστημιακοί οφείλουν σήμερα να συμβάλουν στην ομαλοποίηση και αναδιάρθρωση της ακαδημαϊκής ζωής, να στελεχώσουν τα νέα όργανα διοίκησης, να εξασφαλίσουν αποτελεσματικότερες λειτουργίες για την παραγωγή αποφοίτων, πτυχιούχων και μεταπτυχιακών, ικανών να ωθήσουν την πρόοδο. Χρειάζονται σεβασμός της νομιμότητας, ηπιότητα που μειώνει τις εντάσεις, ολοσχερής αποβολή της βίας, τήρηση των κανόνων αξιοκρατίας, μέγιστη εκπαιδευτική παραγωγικότητα.

Τα πράγματα ωστόσο δεν είναι εύκολα αφού μερίδα φοιτητών και διδασκόντων, εθελοτυφλώντας μπροστά στην απαξίωση, βαφτίζουν «κατάθεση πιστοποιητικών νομιμοφροσύνης» την προσπάθεια για ομαλή ακαδημαϊκή λειτουργία. Αυταπατώνται ότι με τον αδιάκοπο πολλαπλασιασμό απεργιών και κινητοποιήσεων, δηλαδή τελικά με κλειστά πανεπιστήμια, θα επέλθει ευρύτερη κοινωνική ανατροπή. Οι απόψεις όμως περί μη εφαρμογής του νόμου για τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα είναι απαράδεκτες, η διατήρηση της νομιμότητας, όπως αυτή ορίζεται από τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Αλλιώς, η χώρα θα οδηγηθεί όχι μόνο εκτός Ευρώπης αλλά σε ανάποδη πορεία ακόμα και σε σχέση με άλλες κοινωνίες, όπως οι αραβικές, που εξεγείρονται με αίτημα το Κράτος Δικαίου. Είναι αλήθεια ότι ο νέος νόμος περιέχει ορισμένες πρόχειρες προτάσεις και λανθασμένες επιλογές, ενδεχομένως μάλιστα περισσότερες από τις μισές διατάξεις του να χρειάζονται αλλαγές ή βελτιώσεις. Οι όποιες τροποποιήσεις όμως δεν πρέπει να γίνουν υπό την πίεση έωλων ιδεολογημάτων, αλλά να προέλθουν από σοβαρή εργασία βασισμένη στη μελέτη της πορείας εφαρμογής του. Δυστυχώς, με περισσή ευκολία κυκλοφορούν στην πιάτσα αβασάνιστα συμπεράσματα, π.χ. περί επιβολής διδάκτρων ή περί τριετών σπουδών. Δυστυχώς, μερικές αντιρρήσεις μοιάζει να ξεκινούν από τη νοσταλγία του παλιού καθεστώτος που ακόμα και στα καλύτερα ελληνικά πανεπιστήμια είχε εκφυλιστεί σε συνονθύλευμα άγονων διαδικασιών, σπατάλης πόρων και υπόγειων παζαριών μικροσυμφερόντων. Οι προπηλακιζόμενοι «οπαδοί του νέου νόμου» δεν είναι «κυβερνητικοί συνδικαλιστές», απλώς διαβλέπουν προοπτικές προοδευτικών αλλαγών με το νομικό εργαλείο που τέμνει μια παθολογική κατάσταση. Το αποκαρδιωτικό θέαμα άδειων αμφιθεάτρων, κλειδωμένων εργαστηρίων, βρώμικων διαδρόμων και λίγων νεαρών που κλείνουν την είσοδο σε όποιον έχει διαφορετική γνώμη δεν συνιστά ανατρεπτική αλλά παρακμιακή κατάσταση. Η επιμονή για ανοικτά πανεπιστήμια αποτελεί ένα βαθιά προοδευτικό αίτημα.

Το Πολυτεχνείο μπορεί λοιπόν να εξελιχθεί σε πολύτιμο εργαλείο για την πρόοδο της χώρας. Τα καλά πολυτεχνεία είναι σημαντικά επειδή οι εφαρμογές υψηλού επιστημονικού και τεχνολογικού επιπέδου αποτελούν πεμπτουσία για τις τόσο αναμενόμενες αναπτυξιακές δράσεις και μάλιστα για την πράσινη ανάπτυξη. Είναι σημαντικά επειδή μπορούν να δημιουργήσουν επιστήμονες μηχανικούς υψηλού επιπέδου, με ευρεία αντίληψη της πραγματικότητας, με κοινωνική και οικολογική ευαισθησία, οι οποίοι, αντί να οδηγούνται μοιρολατρικά σε αναζήτηση εργασίας εκτός Ελλάδος, θα στελεχώσουν ή και θα αναλάβουν αναπτυξιακές πρωτοβουλίες. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να προοδεύσει χωρίς το θεμέλιο μιας διανοητικής ελίτ, ο φυσικός χώρος παραγωγής της οποίας εντοπίζεται κυρίως σε επιλεγμένα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο