Ο αντικατάσκοπος Λε Καρέ

«Εκείνο που περισσότερο απ’ όλα χαρακτήριζε τον “Μυστικό κόσμο” ήταν η αμοιβαία προδοσία. Αυτό συνειδητοποιώ κοιτάζοντας πίσω, στην εποχή που κι εγώ ανήκα εκεί».

Είναι ο πολυδιαβασμένος Τζον λε Καρέ που σχολιάζει την ατμόσφαιρα στη βρετανική διπλωματία η οποία αποτελούσε το προκάλυμμα των Μυστικών Υπηρεσιών στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου στα μέσα του ’60. Τότε αποκαλύφθηκε ότι τα λαμπρότερα μυαλά του Κέμπριτζ – Φίλμπι, Μπέρτζες, Μακλίν, Κέρνκρος, Στρέιτ κ.ά. – αλλά και προσωπικότητες όπως ο ήρωας του πολέμου της Κορέας Τζορτζ Μπλέικ ή ο ιστορικός τέχνης και εξάδελφος της βασιλομήτορος Αντονι Μπλαντ λειτουργούσαν ως διπλοί πράκτορες. Από τα μέσα του ’30 είχαν στρατολογηθεί στο σοβιετικό στρατόπεδο, και αντάλλασσαν πολύτιμα κρατικά μυστικά του Λονδίνου («τα πετράδια του στέμματος») με δευτερεύουσες πληροφορίες σχετικές με τη Μόσχα. Αυτή την υπόθεση την έζησε από μέσα ο Λε Καρέ, φέρελπις διπλωματικός υπάλληλος τότε, που άκουγε στο όνομα Ντέιβιντ Κόρνγουελ, και εκκολαπτόμενος πράκτορας της Ιντέλιτζενς στην Υπηρεσία ΜΙ6, ο οποίος είχε μανία με τη λογοτεχνία. Κι έτσι, μια δεκαετία αργότερα, το 1974, την αποτύπωσε στο βιβλίο του «Tinker, tailor, soldier, spy» («Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι», Καστανιώτης 2007, μτφ. Μ. Μακρόπουλος), που επιστρέφει φέτος στο προσκήνιο καθώς διασκευάστηκε για τον κινηματογράφο (σκην. Τόμας Αλφρεντσον) και θριάμβευσε στη βενετσιάνικη Μόστρα.

Πρόκειται για ένα κορυφαίο κατασκοπευτικό μυθιστόρημα, το οποίο βάζει στο τραπέζι την σχέση της ηθικής με την πολιτική και θέτει το – ξανά επίκαιρο – ερώτημα μήπως ο δυτικός κόσμος υπερασπίζεται τη δημοκρατία χωρίς να σέβεται τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών. Ο Λε Καρέ ήταν 44 χρόνων όταν το έγραψε, εκτός Ιντέλιτζενς από το 1965 επειδή τον είχε προδώσει στην Κα Γκε Μπε ο Κιμ Φίλμπι, και γνωστός ήδη ως συγγραφέας που φώτιζε τον εκφυλισμό του Παλιού Κόσμου στον λυσσαλέο αγώνα του να επικρατήσει απέναντι στον κομμουνιστικό.

«Οι κατάσκοποι ήταν τα πρώτα τραγικά θύματα των ανήθικων μηχανισμών», σχολίαζε, 75άρης πια, στα παραλειπόμενα της συνέντευξής του για τις «Κεραίες της εποχής μας» (ΕΤ1). «Είχα μόλις ολοκληρώσει μια δωδεκάμηνη εκπαίδευση, όταν το 1961 κάλεσαν την εξαμελή ομάδα μας στο Λονδίνο και μας ανακοίνωσαν ότι αποκαλύφθηκε (από έναν Πολωνό που αυτομόλησε) πως ένας δικός μας ήταν κατάσκοπος των Ρώσων. Επρόκειτο για τον Τζορτζ Μπλέικ ο οποίος εργαζόταν ήδη έντεκα χρόνια για την Κα Γκε Μπε όπου είχε διοχετεύσει τα ονόματα πλήθους βρετανών πρακτόρων, από τους οποίους 42 θανατώθηκαν – γι’ αυτό και καταδικάστηκε, όπως είπαν, σε 42 χρόνια φυλακή. Μια διετία αργότερα βρισκόμουν στη Βόννη ως Β’ Γραμματέας στην πρεσβεία μας και τότε επιβεβαιώθηκαν οι υποψίες ότι ο Φίλμπι, που προαλειφόταν για επικεφαλής της Ιντέλιτζενς(!), είχε περάσει απέναντι. Ετσι αναπτύχθηκε στην υπηρεσία μας ένα φρικτό κλίμα καχυποψίας και ένα συναίσθημα αηδίας, σαν να είχε αποκαλυφθεί ότι ο επίσκοπός μας ήταν παιδόφιλος. Αυτό προσπάθησα να αποδώσω στο βιβλίο μου, βάζοντας στο κέντρο έναν αρχετυπικό διπλό πράκτορα της γενιάς του ’30. Επρόκειτο για κρυπτοκομμουνιστές ή κρυπτοομοφυλόφιλους γόνους μεγαλοαστών που αισθάνονταν αποξενωμένοι επειδή οι κοινωνικές προκαταλήψεις τούς εμπόδιζαν να εκφράσουν την πραγματική τους κλίση. Ωστόσο ο ήρωάς μου μοιάζει περισσότερο στον Φίλμπι παρά στον Μπλέικ, που ήταν πιο σύνθετος και ενδιαφέρων χαρακτήρας».