Αγωνίστηκε από το σανίδι

«Η ιστορία δικαιώνει τους Καλλέργηδες» συνήθιζε να λέει ο Λυκούργος Καλλέργης, ηθοποιός με την πλήρη έννοια της λέξης (ο μόνος Ελληνας που είχε τιμηθεί με το βραβείο Πιραντέλο). Αναφερόταν στον πατέρα του, Σταύρο, σοσιαλιστή ηγέτη και οργανωτή της πρώτης Εργατικής Πρωτομαγιάς σε ελληνικό έδαφος, αλλά και τον εκδότη της εφημερίδας «Σοσιαλιστής», η κυκλοφορία της οποίας σταμάτησε (μετά το έντονο κυνήγι του Παλατιού) στα τέλη του 19ου αιώνα. Κληρονομιά, που ο Λυκούργος Καλλέργης τίμησε.

Σκεφτείτε το λίγο: σε μια εποχή δύσκολη οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά, ηθοποιοί-σκαπανείς, μεταξύ τους και ο Καλλέργης, έδωσαν από το σανίδι την παιδεία και τον προβληματισμό που τους στέρησαν πολλοί άλλοι φορείς. Προτού η τηλεόραση εισβάλει στη ζωή του Ελληνα και πριν ευτελισθεί και αυτή. Εκείνα τα χρόνια ήταν που ο Καλλέργης έδωσε τον δικό του αγώνα, με συνέπεια, επιμονή και αγωνία. Στη δική του εποχή, βλέπετε, οι ηθοποιοί δεν ήταν… celebrity ή «σταρ» με ημερομηνία λήξεως. Ηταν δάσκαλοι, διαμορφωτές χαρακτήρων και πρότυπα, κοινωνικά και πολιτικά.

Θα μπορούσαμε να επεκτείνουμε αυτήν την προβληματική σε σχέση με το σήμερα, αλλά εδώ θρηνούμε τον Λυκούργο Καλλέργη και όχι τον δικό μας δημόσιο βίο…

Μαθητής και κατόπιν δάσκαλος της μεγάλης Σχολής του Θεάτρου Τέχνης, του Καρόλου Κουν, πολίτης με συμμετοχή στα κοινά και άποψη στον χώρο της Αριστεράς (διετέλεσε και βουλευτής του ΚΚΕ το 1977-81), έφυγε αφήνοντας τις καλύτερες αναμνήσεις σε όσους τον γνώρισαν ως διάκονο των τεχνών, άνθρωπο της «διπλανής πόρτας» των ελληνικών ταινιών και αποφασιστικό πολιτικό στέλεχος, που δεν δίσταζε να λέει την άποψή του ακόμη και αν θα κακοκάρδιζε το κόμμα ή τους συντρόφους του.

Ηταν αυτό που λέμε «επαγγελματίας 100%»: έζησε αποκλειστικά από το θέατρο και τον κινηματογράφο. Στην εξηντάχρονη πορεία του στο σανίδι και την οθόνη και το μικρόφωνο, ερμήνευσε περισσότερους από 500 ρόλους. Διακρίθηκε επίσης ως σκηνοθέτης και δάσκαλος του θεάτρου, δίδαξε νέους ηθοποιούς σε δραματικές σχολές και μετέφρασε θεατρικά έργα μεγάλων συγγραφέων.

Θα έλεγε κανείς πως ήταν γεννημένος για το θέατρο: σε ηλικία 10 ετών, ο Λυκούργος βρέθηκε με την οικογένεια στην Αθήνα και το 1934, στα 20 χρόνια του, εμφανίζεται στο θέατρο του Κουν με τον ρόλο του Πανάρετου στην «Ερωφίλη» του Χορτάτζη, έργο που διάβασε μικρός και τον οδήγησε στη σκηνή (με τα δικά του λόγια: «Ενιωσα έναν κόσμο ολόκληρο να ζωντανεύει και αυτό με συντάραξε»). Ερμήνευσε με επιτυχία πολλούς και διαφορετικούς ρόλους. Αρχαίους τραγικούς, Σαίξπηρ, Στρίντμπεργκ, Ιψεν, Πιραντέλο, Γκόγκολ, Ο’ Νιλ, Τενεσί Ουίλιαμς. Οσο για τον ίδιο, θεωρούσε τον «Ιωάννη Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ιψεν κορυφαία θεατρική ερμηνεία του.

Εκεί, στη σκηνή, στο Θέατρο Τέχνης, γνώρισε και παντρεύτηκε την ηθοποιό Μαρία Φωκά, η οποία βρέθηκε συγκατηγoρούμενη το 1952 στη δίκη Μπελογιάννη. Μαζί της απέκτησε μια κόρη και τρεις εγγονές, που ζουν στην Αγγλία. Από τον δεύτερο γάμο του με την ηθοποιό Τζένη Κολάρου απέκτησε έναν γιο, τον Σταύρο. Επί 18 χρόνια ήταν πρωταγωνιστής στο Εθνικό Θέατρο, όπου συνεργάστηκε με την αφρόκρεμα της θεατρικής σκηνής: τη Μαρίκα Κοτοπούλη, τον Αιμίλιο Βεάκη, την Κατίνα Παξινού, τον Αλέξη Μινωτή, τον Στέλιο Βόκοβιτς, τον Νίκο Τζόγια, τον Μήτσο Λυγίζο…

Στον κινηματογράφο ερμήνευσε δεκάδες ρόλους. Πρώτη συμμετοχή το 1949 με τον «Κόκκινο βράχο» του Γρηγόρη Γρηγορίου και φινάλε το 2001 με τον «Αλέξανδρο και Αϊσέ» του Δημήτρη Κολλάτου.

Στη δε τηλεόραση άφησε εποχή με τις ερμηνείες του στη μεταφορά του έργου του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» (1975) και του Τάσου Αθανασιάδη «Οι Πανθέοι», την εποχή που η τηλεόραση είχε ακόμη κάτι να πει και να προσφέρει…

Διετέλεσε γενικός γραμματέας του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών για μια δεκαετία από το 1956 και για μικρό διάστημα πρόεδρος. Επίσης, υπήρξε πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Θεάματος – Ακροάματος καθώς και αντιπρόεδρος του Ταμείου Συντάξεως Ηθοποιών. Το 2007 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Με συγκινεί που με αναγνωρίζει ο κόσμος και που δείχνει ότι έχει εκτιμήσει τη στάση μου στους τομείς που υπηρέτησα» είπε σε μια από τις (λίγες) συνεντεύξεις που παραχώρησε. Ο κόσμος αυτός αύριο θα του πει το τελευταίο αντίο.