Ελένη, η «κόουτς» του Νίκου

– Εδώ υπάρχει ένα θέμα…

– ΓΙΑΒΟΛ!

«Από την αρχή της συνεργασίας μας, ο Νίκος Θέμελης μου ζήτησε να του λέω χωρίς δισταγμό ό,τι μου κατέβαινε για τα μυθιστορήματά του και να του μιλάω στον ενικό. Αυτό το “Γιαβόλ” θα μου λείψει πολύ».

Η Ελένη Μπούρα είναι ο άνθρωπος πίσω από τα μπεστ-σέλερ του Θέμελη. Η επιμελήτριά του, από τότε που ο σύμβουλος του Κώστα Σημίτη πρωτοπήγε με την «Αναζήτηση» όχι στον Λιβάνη, που εξέδιδε σωρηδόν τα πολιτικά κείμενα των

ΠΑΣΟΚικών στελεχών, όχι στις Εκδόσεις Πόλις που ειδικεύονται στην πολιτική θεωρία και επιστήμη, αλλά στον Κέδρο, τον ιστορικό οίκο της ποιοτικής αριστερής ελληνικής λογοτεχνίας. Σήμερα είναι υπεύθυνη της ελληνικής πεζογραφίας στο Μεταίχμιο. Τότε ήταν 37 χρονών, πτυχιούχος φιλόλογος, και είχε ήδη έντεκα χρόνια θητείας στον Κέδρο ως μια από τις πιο αποτελεσματικές – και γοητευτικές – «κόουτς» συγγραφέων. Είχε εμπειρία στην ανάγνωση και αξιολόγηση χειρογράφων προς έκδοση ή μη, στη διόρθωση λογοτεχνικών κειμένων, στην προβολή βιβλίων στα ΜΜΕ (οι εκδότες βασίζονταν τότε σε προσωπικές επαφές) και στη (διακριτική) επιμέλεια. Αλλά ήταν και… μανούλα στην ψυχολογική υποστήριξη των συγγραφέων, που νιώθουν σαν άπειροι γονείς των βιβλίων τους, κι ας έχουν γνωρίσει επιτυχίες. Ετσι συνέβη και με τον Νίκο Θέμελη, αν και η περίπτωσή του ήταν ιδιότυπη: δεν ήταν δόκιμος λογοτέχνης και ανήκε στα πρόσωπα της εξουσίας.

«Οταν παίρνω ένα χειρόγραφο δεν το ανοίγω αμέσως, αλλά περιμένω να αισθανθεί έτοιμος ο εαυτός μου. Την “Αναζήτηση” την άφησα τρεις μέρες επειδή ήμουν προκατειλημμένη: “Τι έπαθε τώρα ο σύμβουλος του πρωθυπουργού και θέλει να κάνει τον συγγραφέα;”. Οταν όμως ξεκίνησα να τη διαβάζω, με συνεπήρε», μου έλεγε τη μεθεπόμενη της κηδείας του. «Ηταν πρωτότυπη η θεματική της, που δεν έμοιαζε καθόλου με τα γνωστά μυθιστορήματα για τις “χαμένες πατρίδες”, και ο προφορικός τρόπος της αφήγησης παρέπεμπε στους παλιούς παραμυθάδες. Σε δυο μέρες είχα τελειώσει το βιβλίο. Και το ξαναξεκίνησα για να κάνω τις παρατηρήσεις μου. Οι πρώτες ήταν φραστικές κι ο Θέμελης μου είπε: “Στάσου να το βρω εγώ!”. Ηθελε να συλλάβει τον ρυθμό του».

Αργότερα του έκανε και πιο σύνθετες παρατηρήσεις. «Ποτέ δεν του πρότεινα εγώ κάποιες διαφορετικές εκδοχές γράφοντας στο περιθώριο, αλλά υπογράμμιζα τις παραγράφους και τις φράσεις όπου σκόνταφτα ή που έκαναν “κοιλιές”, για να τις συζητήσουμε. Γι’ αυτό οι συναντήσεις μας κρατούσαν τρεις – τέσσερις ώρες και ήταν εβδομαδιαίες για δυο-τρεις μήνες. “Πες! Πες!”, έλεγε γελώντας και διόρθωνε λέξεις επιτόπου, ξανάγραφε φράσεις ή, κάποιες φορές, απαντούσε αποφασιστικά: “Δεν σου αρέσει, αλλά αυτό θέλω να κάνω”. Τότε ζητούσαμε τη γνώμη της Μαριάννας, της γυναίκας του. Αλλοι επιμελητές κατευθύνουν τους συγγραφείς, αυτό όμως συχνά τραυματίζει το συγγραφικό στυλ. Εχουμε το ακραίο παράδειγμα του Γκόρντον Λις που “κατασκεύασε” το περίφημο ακαριαίο ύφος του Ρέιμοντ Κάρβερ, πετσοκόβοντας το ένα τρίτο των κειμένων του. Εγώ ακούω τους συγγραφείς και κάνω παρατηρήσεις προσαρμοσμένες στη γραφή του καθενός. Δεν υπήρξα ο Γκόρντον Λις του Θέμελη».