…και οι παρεμβάσεις των επιμελητών λογοτεχνίας

Αυτό που χαρακτηρίζει την Ελένη Μπούρα είναι το «σύνδρομο της μαθήτριας», γι’ αυτό και δεν μοιάζει με τους editors των αγγλοσαξονικών εκδόσεων, που είναι δικτατορίσκοι με τους συγγραφείς. Πήρε το απολυτήριό της στη Λάρισα και το πτυχίο της στα Γιάννενα, και το 1987 βρήκε δουλειά στον Κέδρο, όπου χάρη στην Κάτια Λεμπέση της δόθηκαν πολλές ευκαιρίες. Συνάντησε λ.χ. τον Ρίτσο ή τη Σωτηρίου, και συνεργάστηκε με την αφρόκρεμα των ελληνικών γραμμάτων έως το 2009.Και έχει φτάσει τώρα να δίνει μαθήματα επιμέλειας στα προγράμματα του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και να κάνει σεμινάρια για την «Εκδοτική πραγματικότητα και την επαγγελματική ανάγνωση» στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Το πρώτο μου σχολείο ήταν τα βιβλία που διάβαζα μανιωδώς, και οι διορθώσεις στον Κέδρο όπου έμαθα την χρήση της γλώσσας από συγγραφείς-μάστορες. Τον Κοτζιά, τον Χειμωνά, τον Κουμανταρέα, τη Δούκα, τον Πανσέληνο, τη Σωτηροπούλου, τον Σκαμπαρδώνη κ.ά. Η «γραμμή» μας ήταν να ακολουθούμε τη δική τους φωνή με τους χυμούς της και όχι αυστηρά τους γραμματικούς τύπους. Επειτα, εργαζόταν εκεί ο Λάμπης Ράππας, παλιός Αριστερός, που μού έμαθε την εκδοτική διαδικασία. Και τέλος ήταν οι ίδιοι οι συγγραφείς που με ενθάρρυναν να λειτουργήσω ως επιμελήτρια, ιδιαίτερα ο Κουμανταρέας, η Δούκα, και φυσικά ο Θέμελης.

Δεν έβλεπα τις πρώτες ή δεύτερες γραφές των μυθιστορημάτων του, όπως μού συμβαίνει με τον Πανσέληνο ή την Νικολαΐδου, οπότε δεν κάναμε μεγάλες αλλαγές. Ψειρίζαμε το κείμενο, και του επισήμαινα φλυαρίες. Τότε αφαιρούσε κάποια κομμάτια, αλλά με το σταγονόμετρο. Μονάχα στο «Μια ζωή, δυο ζωές» του είπα «θέλει δουλειά», οπότε μού έδωσε ένα αρκετά διαφορετικό δακτυλόγραφο, έναν μήνα αργότερα. Τις πραγματολογικές λεπτομέρειες όμως, που ζωντάνευαν την ατμόσφαιρα στις ιστορίες του, τις διπλοτσέκαρε μόνος του, με μια μεγάλη βιβλιογραφία και με ταξίδια-αστραπή στο εξωτερικό.

Τους συζητούσαμε για ώρες. Κι αν έλεγα: «Δεν τον βλέπω μπροστά μου», με μια λέξη κατάφερνε να δίνει χρώμα στη μαυρόασπρη εικόνα. Τα πρότυπα των ηρώων, μου είχε πει, ήταν από τα διαβάσματά του, όμως, όπως όλοι, πάντα έβαζε κάπου και τον εαυτό του. Ο Νικολής Εφέντης της «Αναζήτησης» λ.χ. ήταν ο παππούς του, αλλά στο «Μια ζωή…» που διαδραματίζεται στο σήμερα, μού τόνιζε για τον πρωταγωνιστή: «Δεν θέλω να είμαι εγώ, αυτός…». Μου άρεσε που σε όλα τα μυθιστορήματά του υπήρχαν κεντρικά πρόσωπα-φορείς εκσυγχρονιστικών ιδεών, αλλά εκείνος δεν παραδεχόταν πως είχε στο μυαλό του ένα πολιτικό σχέδιο που συνέδεε τα βιβλία του. «Εγώ» έλεγε «μια ιστορία θέλω να γράψω».