Το «μαύρο κουτί» της ύφεσης

Εξαιρετικά δύσκολη φαίνεται η προσέγγιση των δημοσιονομικών στόχων που έχουν τεθεί για φέτος. Αρχίζοντας από τον τακτικό προϋπολογισμό, η μείωση 6,4% στα καθαρά έσοδα του κράτους που σημειώθηκε το πρώτο επτάμηνο σε σύγκριση με πέρυσι πρέπει να μετατραπεί σε μια αύξηση 5,6% για ολόκληρο τον χρόνο. Αυτό θα σήμαινε τους τελευταίους πέντε μήνες να εισπραχθούν, από φόρους κυρίως, 27,2 δισ. ευρώ, 4,7 δισ. περισσότερα από το αντίστοιχο περυσινό πεντάμηνο Αυγούστου-Δεκεμβρίου. Στις δε δαπάνες, η ετήσια αύξηση 7,3% που καταγράφηκε στο επτάμηνο να περιοριστεί σε 5,7% για όλο τον χρόνο, πράγμα που αφήνει περιθώριο μόλις για ένα δισ. παραπάνω από πέρυσι τους τελευταίους πέντε μήνες (29 έναντι 28 δισ. στρογγυλά). Ομως τόσο και παραπάνω θα απορροφήσουν οι αυξημένες πληρωμές για τόκους του δημοσίου χρέους (υπολογίζονται για όλο το έτος σε 16 δισ. από 10,2 δισ. πέρυσι). Μένουν λοιπόν για να ξοδέψει το κράτος ως το τέλος της χρονιάς λιγότερα από πέρυσι, την ώρα που είναι κραυγαλέες οι ανάγκες για πρόσθετες κρατικές επιχορηγήσεις πάνω από 2 δισ.: στο ΙΚΑ και στον ΟΑΑΕ προκειμένου να καταβληθούν οι συντάξεις, αφού σε συνθήκες πολύ εντονότερης ύφεσης, επιχειρήσεων που κλείνουν, μείωσης της απασχόλησης, εισπράττονται λιγότερες εισφορές από όσες είχαν προβλεφθεί• αντίστοιχα στον ΟΑΕΔ, για επιδόματα σε ολοένα περισσότερους ανέργους.

Λιγότερο σαφής, αλλά πιο ασφυκτική, είναι η κατάσταση στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, σε νοσοκομεία, εκπαιδευτικά ιδρύματα, δήμους. Ταυτόχρονα, δραστικά έχουν περικοπεί οι δημόσιες επενδύσεις, στο 62% μόλις των ήδη μειωμένων περυσινών το επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου (2,6 δισ. έναντι 4,2 δισ.), πράγμα που ούτε την ανάσχεση της πτώσης του ΑΕΠ βοηθάει ούτε την απασχόληση. Επιπλέον η χώρα έχει αναλάβει τη δέσμευση, ως δική της συμβολή στον έλεγχο του χρέους, να προχωρήσει σε ιδιωτικοποιήσεις αξίας 5 δισ. ευρώ ως το τέλος του έτους. Από αυτά μόνο τα 400 εκατομμύρια έχουν συγκεντρωθεί, σχετικά εύκολα, από την πώληση ενός ακόμα πακέτου μετοχών του ΟΤΕ στην Deutsche Telekom. Από πού όμως θα προέλθουν τα υπόλοιπα 4,6 δισ., με το Χρηματιστήριο στο ναδίρ, κανείς υπεύθυνος δεν είναι σε θέση να το πει μέχρι στιγμής.

Για όλα αυτά θα συζητήσει («συζητάμε, δεν διαπραγματευόμαστε», έκρινε αναγκαίο να αποσαφηνίσει ο υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος προχθές) η τρόικα με τους εδώ αρμοδίους τις μέρες αυτές. Με τα νέα, δυσμενέστερα, δεδομένα θα συνεκτιμηθεί τι είναι ρεαλιστικό και τι όχι ως προς τον στόχο το έλλειμμα φέτος να περιοριστεί στο 7,6% τού (έντονα μειούμενου) ΑΕΠ, από 10,2% που έφτασε πέρυσι, πρακτικά δηλαδή να μειωθεί ακόμα περισσότερο απ’ όσο είχε σχεδιαστεί. Στις σκληρές συνθήκες που αντιμετωπίζουμε, λίγο θα ωφελούσε να επιπλήξουμε ξανά όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις που δεν εξάλειψαν τα ελλείμματα, δεν περιόρισαν το χρέος και δεν έφτιαξαν αξιόπιστες στατιστικές τα καλά χρόνια της υψηλής οικονομικής μεγέθυνσης• που ανέχθηκαν φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή, έδιναν πελατειακές παροχές με δανεικούς πόρους, ενώ αδιαφορούσαν για την αποσάθρωση του παραγωγικού ιστού της χώρας και την παράλληλη εξωφρενική διόγκωση του εμπορίου εισαγομένων ειδών (η κατάρρευση του οποίου οδηγεί στην απώλεια δεκάδων χιλιάδων θέσεων απασχόλησης – μα πόσα Ι.Χ. να αγοράζαμε πια;). Η επισήμανση των λαθών του παρελθόντος έχει ωστόσο χρησιμότητα: για να μην αποκρούουμε τόσο εύκολα ως αντιδραστικό εφεύρημα τη θέσπιση ενός δημοσιονομικού «χρυσού κανόνα» στην ευρωζώνη, όπως επιμένουν οι Γερμανοί. Αν τον είχαμε διαμορφώσει και τηρήσει με δική μας πρωτοβουλία έγκαιρα, θα μπορούσαμε να είμαστε πολύ καλύτερα σήμερα, έχοντας καταπολεμήσει τη φτώχεια και τις ανισότητες με ανακατανομές πλούτου και εισοδήματος και με την ανάπτυξη παραγωγικών ικανοτήτων, όχι παίρνοντας από το τότε μέλλον, το οποίο έφτασε, δυστυχώς, και έγινε στερητικό παρόν. Και προπάντων, για να μην παρασυρόμαστε από πολιτικές σειρήνες δήθεν λύσεων, ευχάριστων για όλους.

Απαραίτητο είναι όμως να καταλάβουμε και να πάψουμε να επαναλαμβάνουμε τα λάθη του τελευταίου ενάμιση χρόνου: απέναντι στην επιτακτική γρήγορη μείωση του υπέρογκου ελλείμματος, όρος για τα δάνεια ευρωζώνης/ΔΝΤ, εφαρμόστηκαν πρόχειρα μέτρα, δεν πρόλαβε να σχεδιαστεί η κατανομή των βαρών στην κοινωνία, ούτε η διάσωση βιώσιμων παραγωγικών δυνατοτήτων. Φτάσαμε έτσι σε βαθύτερη ύφεση και μεγαλύτερο έλλειμμα από όσο θα μπορούσαμε. Ομως δίπλα σε εκατοντάδες χιλιάδες ανέργους, μισθωτούς και συνταξιούχους που αληθινά υποφέρουν, επαγγελματίες σε απόγνωση, πολύ περισσότεροι ακόμα ευημερούν συγκριτικά, αποφεύγοντας να συνεισφέρουν το δικό τους μερίδιο, όταν δεν επωφελούνται κιόλας. Αποκάλεσε προχθές ο κ. Βενιζέλος το Εθνικό Φορολογικό Σύστημα «νέο καθρέφτη που χρειάζεται η πατρίδα μας προκειμένου να ξαναγνωριστεί με τον εαυτό της». Ωραία κουβέντα, αλλά με τι αντίκρισμα όσο συνεχίζονται χαριστικές ρυθμίσεις, αμνηστίες, αναστολές πόθεν έσχες;