Εκανε κάτι λάθος ο Ομπάμα;

Η πιο ενδιαφέρουσα πολιτική ιστορία του καλοκαιριού δεν είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ούτε η πολλοστή – και για πολλοστή φορά ατελής – προσπάθεια της ευρωζώνης να σβήσει μια φωτιά που εδώ και δυο χρόνια βλέπει να έρχεται καταπάνω της, ούτε οι ταραχές στο Λονδίνο, στη Χιλή, ο ξεσηκωμός (ειρηνικά) στο Ισραήλ και (πνιγμένος στο αίμα) στη Συρία, ούτε καν η εξάπλωση της κρίσης στις ΗΠΑ (ολοκληρώνοντας τον κύκλο της, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από εκεί άρχισε). Η ιστορία που μας διδάσκει τα περισσότερα για την πολιτική στην εποχή μας λαμβάνει χώρα στις ΗΠΑ, αλλά αφορά κυρίως τον πρόεδρό της.

Εδώ και αρκετό καιρό, με ιδιαίτερη ένταση τις τελευταίες μέρες, το αγαπημένο σπορ της απανταχού «προοδευτικής» ιντελιγκέντσιας είναι η ανάδειξη της «αδυναμίας» του προέδρου Ομπάμα. Παρά τα επιτεύγματά του (μεταρρύθμιση υγείας, εγκατάλειψη του ρόλου του παγκόσμιου χωροφύλακα, αλλαγή τόνου και, με αργά βήματα, πολιτικής σε μείζονες τομείς «σοφτ παόυερ», όπως η ενέργεια και το περιβάλλον), είναι αλήθεια ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έκανε τη διαφορά στον βαθμό που πολλοί ήλπιζαν (και, ασυγχώρητα, δεν έχει ακόμα κλείσει το Γουαντάναμο). Ομως δεν δικαιολογείται, πιστεύω, η μετατροπή των χτεσινών (σε βαθμό υπερβολής) θαυμαστών στους σημερινούς κήνσορες απαξίωσης. Ιδίως όταν ο κύριος λόγος δεν είναι η κατάσταση της Αμερικής, ούτε η ήττα στις ενδιάμεσες βουλευτικές εκλογές (μια ήττα – τίμημα αλλαγών, σε βαθμό που για τους πραγματικούς προοδευτικούς θα έπρεπε σχεδόν να θεωρείται νίκη), αλλά η πρόσφατη συμφωνία για το χρέος.

Η ιστορία ίσως δεν έγινε όσο θα έπρεπε αντιληπτή στις κρίσιμες λεπτομέρειές της. Οι ΗΠΑ διαθέτουν διά νόμου ένα ανώτατο κατώφλι χρέους – σαν κι αυτό που ζητούν να μπει οι Γερμανοί στην Ευρώπη, και μάλιστα, επειδή το έκαναν οι ίδιοι, στα Συντάγματα των κρατών -μελών. Για να αλλάξει ο νόμος, απαιτείται ψήφιση από τα δύο νομοθετικά σώματα, κάτι που προϋποθέτει συμφωνίες, δηλαδή αμοιβαίες υποχωρήσεις, μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων, κυρίως στις διόλου σπάνιες περιπτώσεις, σαν τη σημερινή, κατά τις οποίες η αντιπολίτευση έχει «δύναμη μπλοκαρίσματος» στη Βουλή των Αντιπροσώπων – να τα περίφημα, τόσο δημοκρατικά αλλά και τόσο παρακωλυτικά, «θεσμικά αντισταθμίσματα», που βρίσκονται στην καρδιά του αμερικανικού συστήματος. Ο Ομπάμα διαπραγματεύτηκε σκληρά αλλά δημοκρατικά – χωρίς χτυπήματα του χεριού στο τραπέζι τύπου Ερντογάν, καταπίεση κάθε αντίθετης φωνής τύπου Πούτιν, οργάνωση εθνικής χαύνωσης τύπου Μπερλουσκόνι – απέναντι σε μια φονταμενταλιστική Δεξιά του τσαγιού, της μισαλλοδοξίας, της αχαλίνωτα «ανοιχτής» οικονομίας. Φυσικά δεν μπορούσε να σώσει τα πάντα – αυτός είναι ο κανόνας στις αμοιβαίες υποχωρήσεις. Διέσωσε τον πυρήνα της μεταρρύθμισης στην υγεία και κράτησε κάποιες δυνατότητες για κρατικές παρεμβάσεις εάν κάποτε υπάρξουν ευνοϊκότεροι συσχετισμοί δυνάμεων. Εχασε, κυρίως, στο θέμα των φόρων, σε δαπάνες για κρίσιμους τομείς ανάπτυξης (η Αμερική, αν χάσει την πρωτοπορία στην έρευνα, χάνεται) και στο μέτωπο των εντυπώσεων. Κι έσωσε τη χώρα του από μια τεχνητή αλλά πιθανότατα ανεπίστρεπτη χρεοκοπία.

Είναι ήττα να μη γίνεσαι αυταρχικός και να μην παραφθείρεις ή στρεβλώνεις τα θεσμικά όπλα που έχεις στη διάθεσή σου; Είναι ήττα να αρνείσαι τον λαϊκισμό τού «μπορώ τα πάντα», όταν δεν μπορείς – ακόμα, κυρίως, κι όταν είσαι πλανητάρχης; Δεν θα ήταν, αν ήμασταν σε άλλες εποχές, σε εποχές κοινωνικών συμβολαίων και συνοχής. Μοιάζει σαν ήττα, ακόμα και για όλους αυτούς που βλέπουν την ποιότητα του Ομπάμα, όταν διακυβεύονται οι παγκόσμιες ισορροπίες, ένα ολόκληρο μοντέλο δημοκρατίας. Γιατί αυτό είναι το μεγάλο δίδαγμα του καλοκαιριού: οικονομία (δηλαδή ανεξέλεγκτες αγορές) – πολιτική (ακόμα κι από τα πιο γερά μυαλά) 5-0. Και το παιχνίδι δεν έχει ακόμα λήξει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ