Ενας ήρωας πασών των Τουρκιών

Απόγευμα Παρασκευής, 29 Ιουλίου. Το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης έχει κλείσει. Οι αρχηγοί όλων των σωμάτων των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων δεν ήθελαν να διαταράξουν τη χρηματαγορά της καλπάζουσας εθνικής τους οικονομίας. Γι’ αυτό και περίμεναν το βράδυ για να ανακοινώσουν την προειλημμένη απόφασή τους. Παραιτήθηκαν όλοι μαζί για να διατρανώσουν την αντίθεσή τους προς το «κούρεμα» του Στρατού που επιδιώκει η κυβέρνηση Ερντογάν.

Απόγευμα Παρασκευής, όπως κάθε απόγευμα, η ιδιοκτήτρια ενοικιαζομένων δωματίων σε ένα από τα νησιά του Ιονίου κοιτούσε νευρικά το ρολόι της. Είχε πιάσει από επαγγελματική υποχρέωση την κουβέντα με τους πελάτες της. Την έκοψε όμως απότομα. «Συγγνώμη αλλά πλησιάζει η ώρα του Εζέλ. Δεν το χάνω με τίποτα. Εχω δυο μήνες να βγω έξω βράδυ καθημερινής» απολογήθηκε.

Η ΑΠΗΧΗΣΗ. Στο ελληνικό τηλεοπτικό χρηματιστήριο η τουρκική σαπουνόπερα έχει χτυπήσει λίμιτ-απ. Η μισή Ελλάδα προσηλώνεται αυτό το καλοκαίρι στον καναπέ από τις 9 το βράδυ μέχρι τις 11 και κάτι. Τα «Σύνορα της αγάπης» και η Σεχραζάτ με τον Ονούρ στο «Χίλιες και μία νύχτες» ωχριούν μπροστά στο διαπεραστικό, όπως το χαρακτηρίζουν περιοδικά και τηλεθεάτριες, βλέμμα του Εζέλ. Τα μηχανάκια της AGB έχουν επίσης τρελαθεί. Για παράδειγμα, την προηγούμενη εβδομάδα στο τοπ-20 των τηλεοπτικών προγραμμάτων κατέλαβε με άνετη διαφορά τις 5 πρώτες θέσεις, αγγίζοντας ακόμη και το μαγικό εν μέσω θέρους ποσοστό 42%.

Η επιτυχία του δεν είναι τυχαία. Κάτι το στόρι που ακολουθεί πιστά το κλασικό τρίπτυχο μιας σαπουνόπερας «δράση – χλιδή – μελόδραμα», κάτι η αδιαμφισβήτητα καλή παραγωγή, κάτι οι πρωταγωνιστές Κενάν Ιμιρζαλίογλου (Εζέλ) και Τζανσού Ντερέ (Εσάν) που έχουν περάσει από μεγάλη του μόντελινγκ σχολή, ήρθε κι έδεσε.

Για τους μη μυημένους το σενάριο – σύμφωνα με το δελτίο Τύπου του ΑΝΤ1 που προβάλλει τη σειρά – βασίζεται στο κλασικό μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Δουμά «Ο Κόμης του Μόντε Κρίστο». Ο Ομέρ είναι ένα λαϊκό παιδί από κάποια φτωχογειτονιά της Κωνσταντινούπολης. Από αυτές με τα ξύλινα διώροφα σπίτια. Εχει δυο αδελφικούς φίλους, τον Τσενγκίζ και το Αλί, και είναι ερωτευμένος με την Εσάν. Τσενγκίζ, Αλί και Εσάν οργανώνουν μια ληστεία μετά φόνου και του τη φορτώνουν. Ο Ομέρ καταλήγει στη φυλακή και αυτοί φεύγουν από τον φτωχομαχαλά πλούσιοι. Στη φυλακή γνωρίζει τον μέντορά του, τον περιβόητο θείο Ραμίζ. Αρχιμαφιόζο παλαιάς κοπής που ενώ δίνει μαθήματα ζωής και εκδίκησης απαγγέλλει Σαίξπηρ. Χάρη σ’ αυτόν δραπετεύει, κάνει πλαστική προσώπου, αλλάζει ταυτότητα και ως Εζέλ πια κυνηγά τους τρεις πιο δικούς του ανθρώπους για να τους εκδικηθεί.

Ο Ομέρ που έγινε Εζέλ ενσαρκώνει τις φαντασιώσεις του σύγχρονου Τούρκου. Είναι ο λαϊκός που έφτασε να οδηγεί Μαζεράτι. Είναι ο μοδάτος, με τα ιταλικά κοστούμια, που υπακούει και εφαρμόζει τον παλαιό κανόνα τιμής. Εχει διαβάσει Ντοστογιέφσκι, αλλά ως στερεοτυπικός Τούρκος λατρεύει την «ανέ» του (τη μάνα του δηλαδή) και βάζει πάνω από όλα τα «καρντάσια» του.

Ο Ομέρ που έγινε Εζέλ είναι αυτό που οι ίδιοι οι Τούρκοι αποκαλούν «λευκός Τούρκος». Πλούσιος, κοσμικός, ζει σε ένα σκηνικό τόσο ευρωπαϊκό, όσο η κεμαλική βιτρίνα της Τουρκίας. Σε αυτό το σκηνικό, όλοι αλλάζουν ακριβά αυτοκίνητα σαν να ήταν πουκάμισα. Το διαμέρισμα του πρωταγωνιστή μπορεί να βρίσκεται σε κάποιο παρατημένο κτίριο των περασμένων αιώνων, είναι όμως διαμορφωμένο και διακοσμημένο όπως ένα λοφτ στο Μανχάταν. Από τις γυναίκες ούτε μία δεν φοράει μαντίλα. Αντιθέτως, οι δύο πρωταγωνίστριες εμφανίζονται με κομψή περιβολή και καυτά μίνι που θα σκανδάλιζαν τουλάχιστον το 46,6% των Τούρκων που ψήφισαν στις τελευταίες εκλογές τον Ερντογάν. Ο περίγυρος του Εζέλ μπορεί αντανακλαστικά να αναφωνεί «Αλλάχ! Αλλάχ!» – όπως εμείς λέμε «έλεος!» – αλλά δεν πατά σε τζαμί.

Οσο κι αν κυριαρχούν στο τηλεοπτικό γυαλί, αυτοί οι «λευκοί» Τούρκοι παραμένουν μειοψηφία. Από κάτω πάντα επιβιώνει ο Ομέρ. Αρκεί κανείς να δει το σκηνικό της πραγματικής Τουρκίας, ακόμη και στη δυτική Κωνσταντινούπολή: οι γυναίκες με μαντίλα στην κεντρική λεωφόρο Ιστικλάλ είναι πολλές, περισσότερες από εκείνες που αφήνουν το κεφάλι τους ακάλυπτο. Το αλκοόλ φορολογείται ανηλεώς. Η οικογένεια είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνίας και η φωνή του ιμάμη καλύπτει τους ήχους της μεγαλούπολης.

Στην πολιτική σκηνή αλλά και στην κοινωνία της γείτονος, τα στρατόπεδα είναι σαφή. Κεμαλιστές εναντίον Ισλαμιστών. Αλλά με τα κριτήρια της δυτικής δημοκρατίας οι ρόλοι δεν είναι μονοδιάστατοι. Οι πρώτοι εκπροσωπούν το κοσμικό κράτος, αλλά στήριζαν για πάνω από ογδόντα χρόνια μια χωλή δημοκρατία που βρισκόταν υπό στρατιωτική επιτροπεία. Οι δεύτεροι, οι «πιστοί» του χαρισματικού Ερντογάν, οδηγούνται στην πολιτική στράτευση διά της θρησκείας, αλλά εδραιώθηκαν την τελευταία δεκαετία ως το κίνημα που προωθεί τις τολμηρές μεταρρυθμίσεις για τον εκδημοκρατισμό.

Οσοι την περασμένη Παρασκευή πανηγύρισαν για την πτώση των στρατηγών, πηγαίνουν σε συναυλίες οθωμανικής μουσικής – που για δεκαετίες απαγορεύονταν ώσπου να αναλάβει το Κόμμα της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης – και νηστεύουν τα πάντα μέχρι τις 20.00 που φτάνει η ώρα του Ιφτάρ (του παραδοσιακού δείπνου του Ραμαζανιού). Προπαντός στηρίζουν με θρησκευτική προσήλωση τον άνθρωπο που τόλμησε και μπόρεσε να απαλλάξει τη δημόσια ζωή της Τουρκίας από τις παλιές της αγκυλώσεις. Αυτόν – του οποίου τα μαοϊκού τύπου πορτρέτα απειλούν να εκτοπίσουν ακόμη και τα αντίστοιχα του Ατατούρκ – πιστεύουν και ψηφίζουν. Γιατί όχι; Το Κόμμα δίνει στα κορίτσια ακόμη και υποτροφίες για διάσημα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Με προϋπόθεση βέβαια να μη βγάλουν ποτέ τη μαντίλα.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΜΠΗ. Η Τουρκία περνά σε μια νέα ιστορική φάση. Οπως το έθεσε ο αντιπρόεδρος του ιστορικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος του Κεμάλ Ατατούρκ, μετά την παραίτηση σύσσωμου του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου, αρχίζει η «Δεύτερη Τουρκική Δημοκρατία». Ανοίγει μια νέα αχαρτογράφητη εποχή, χωρίς τον θεσμό που συμβόλιζε την περηφάνια του έθνους, τον Στρατό.

Ο κακός Εζέλ και ο καλός Ομέρ θα μπορούσαν να συμβολίζουν τον διχασμό ενός λαού σε αναζήτηση ταυτότητας. Μιας Τουρκίας που είναι η πιο ευρωπαϊκή χώρα του Ισλάμ και ταυτόχρονα η πιο ισλαμική χώρα της Δύσης. Επειδή, όπως θα έγραφε και ο βρετανός συγγραφέας Κρίστοφερ Χίτσενς, «υπάρχουν πολλοί τρόποι να είσαι Τούρκος».