ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οχι στο μίσος

Πριν από λίγες μέρες γιορτάσαμε την 60ή επέτειο από τη Σύμβαση της Γενεύης για την Προστασία των Προσφύγων, που προέκυψε από ένα δυνατό «ποτέ ξανά» ύστερα από τη φρικτή εμπειρία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Σύμβαση έχει προσαρμοστεί και έχει αντέξει έξι δεκαετίες τεράστιων αλλαγών, αλλά συνεχίζει να εξαρτάται από κράτη που επιδεικνύουν ανεκτικότητα, ανοιχτή σκέψη και συμπόνια.

Τέτοιο κράτος είναι η Νορβηγία. Με πρωθυπουργό ο πατέρας του οποίου υπήρξε κάποτε επικεφαλής του οργανισμού του οποίου έχω την τιμή να ηγούμαι κι εγώ, ήταν χώρα ανέκαθεν γνωστή για τη γενναιοδωρία, την ανεκτικότητα και την αφοσίωσή της στην ειρήνη. Δεν είναι τυχαία η πατρίδα του Νομπέλ Ειρήνης.

Το ότι μια χώρα όπως η Νορβηγία δέχθηκε μια επίθεση τόσο απόλυτα βάναυση και μηδενιστική όσο αυτή της 22ας Ιουλίου αποτελεί την πιο σκληρή ειρωνεία. Σε όλο τον κόσμο άνθρωποι αδυνατούσαν να το πιστέψουν, συγκλονίστηκαν. Εμείς στην Υπατη Αρμοστεία λυπηθήκαμε ιδιαιτέρως καθώς μεταξύ των θυμάτων στο νησί Ουτόγια ήταν αρκετοί πρόσφυγες που είχαν μετεγκατασταθεί στη Νορβηγία, ακριβώς λόγω της γαλήνης, της ανεκτικότητας και της γενναιοδωρίας της.

Και ανάμεσα στους νεκρούς από τη βομβιστική επίθεση στο Οσλο ήταν μία πρώην συνάδελφος που είχε εργαστεί κοντά μας. Ηταν μια δυναμική, αφοσιωμένη, σκληρά εργαζόμενη νεαρή γυναίκα, με θέληση να μάθει και να μοιραστεί, πολύγλωσση, ανοιχτόμυαλη, πρόσχαρη… Σκοτώθηκε. Ακόμα και οι φράσεις καταρρέουν στην προσπάθεια να βγάλουμε κάποιο νόημα.

Οταν η τραγωδία σε έχει αγγίξει από τόσο κοντά, υπάρχει κίνδυνος η θλίψη να δώσει τη θέση της στον θυμό. Είναι κατανοητό. Αλλά πιστεύω ότι θα ήταν λάθος. Ο κατά τα φαινόμενα δράστης της τραγωδίας ισχυρίζεται ότι ενήργησε αντιδρώντας στην πολυπολιτισμικότητα και στην υπέρ των μεταναστών πολιτική στη Νορβηγία. Τις χαρακτήρισε πολιτικές που βοηθούν τους μουσουλμάνους να «καταλάβουν την Ευρώπη». Το ογκώδες διαδικτυακό μανιφέστο του, εν μέρει τουλάχιστον, μοιάζει εμπνευσμένο από μπλόγκερ και συγγραφείς ανά τον κόσμο που μιλούν για «την απειλή του Ισλάμ». Η προθυμία με την οποία κάποια μέσα απέδωσαν αρχικά τη βομβιστική επίθεση στο Οσλο σε μουσουλμάνους εξτρεμιστές είναι χαρακτηριστική, αν και φαίνεται ότι τουλάχιστον μία εξτρεμιστική ομάδα είχε αναλάβει την ευθύνη.

Η ξενοφοβία και η δαιμονοποίηση του Ισλάμ δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο του μανιασμένου δολοφόνου. Τέτοιου είδους συναισθήματα ενστερνίζεται, δυστυχώς, και ένα φάσμα (λαϊκιστών) πολιτικών του επονομαζόμενου μεσαίου χώρου καθώς και κάποια ΜΜΕ, στην Ευρώπη και αλλού. Πολλοί θα διαμαρτυρηθούν ότι δεν υπάρχει απαραιτήτως σύνδεση μεταξύ εθνικού σοβινισμού και φόνου, όμως στον δράστη των εγκλημάτων στη Νορβηγία βλέπουμε πως δεν υπάρχει ούτε ασυμβατότητα.

Κατά την άποψή μου, μηνύματα διαφορετικότητας, αποκλεισμού και φόβου έχουν συνέπειες. Μολύνουν τον διάλογο και εκφυλίζουν τις κοινωνίες μας. Μειώνουν ό,τι καλύτερο έχουμε μέσα μας, αυτό που οδήγησε στη Σύμβαση που προστατεύει τους ευάλωτους και καταδιωγμένους πρόσφυγες. Διαβρώνουν τις αξίες της ανοχής και του σεβασμού για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια που είναι πραγματικά οικουμενικές, είτε διατυπώνονται από διεθνή νομικά όργανα είτε χαρακτηρίζουν τις παραδόσεις προστασίας και φιλοξενίας πολιτισμών και θρησκειών, περιλαμβανομένου και του Ισλάμ.

Πιστεύω ότι η πολυπολιτισμικότητα είναι κάτι καλό αλλά και αναπόφευκτο. Ολες οι κοινωνίες τείνουν να είναι πολυπολιτισμικές, πολυεθνοτικές και πολυθρησκευτικές. Το αντίθετο ενθαρρύνει τη σύγκρουση – κάτι που διατύπωσε όμορφα ο Αμάρτια Σεν στο βιβλίο του για τη θρησκευτική ταυτότητα και τη βία: «Η επιμονή, έστω και έμμεσα, σε μία και μοναδική, χωρίς άλλη επιλογή, ανθρώπινη ταυτότητα όχι μόνο μας μειώνει όλους αλλά κάνει τον κόσμο πολύ πιο εύφλεκτο.»

Οι ανεκτικές, αρμονικές κοινωνίες απαιτούν δέσμευση οικονομικής και κοινωνικής ενσωμάτωσης και επένδυση στις πολιτικές που θα την επιτύχουν, τόσο από την κυβέρνηση όσο από την κοινωνία των πολιτών.

Στην Υπατη Αρμοστεία αντιμετωπίζουμε καθημερινά επιζήσαντες συγκρούσεων. Κανένας από όσους έχουν επιζήσει σε πόλεμο δεν τον επιθυμεί. Γι’ αυτό η Νορβηγία είναι τακτικός προορισμός τους. Αν πρόκειται ο όλεθρος που προκλήθηκε εκεί να μας αποκομίσει κάτι, αυτό ας είναι μια επαναδέσμευση στις αξίες της γενναιοδωρίας, της ανοχής και της ειρήνης για τις οποίες είναι γνωστή η χώρα. Ας γιορτάσουμε τη Νορβηγία ακόμα και την ώρα που εκφράζουμε τη βαθιά μας αλληλεγγύη προς τον νορβηγικό λαό.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες είναι ο Υπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας. Το άρθρο του δημοσιεύεται στην Ελλάδα κατ’ αποκλειστικότητα από «ΤΑ ΝΕΑ»