Συγκάλυψη της πραγματικότητας

Συνεντεύξεις η μία μετά την άλλη των γονιών και παλαιών φίλων του νορβηγού δολοφόνου Αντερς Μπρέιβικ και δηλώσεις του δικηγόρου του ότι πρόκειται για ψυχικά διαταραγμένο άτομο. Φυσικά. Είναι το στερεότυπο ενός κόσμου που βρίσκει καταφύγιο ο εφησυχασμός του, όταν ένα γεγονός ξεπερνά την ανθρώπινη λογική. Την ξεπερνά ωστόσο και ο φασισμός. Και τα εγκλήματα των Ναζί. Με άλλα λόγια, ο λόγος για υποτιθέμενη «τρέλα» καταλήγει να αποτελεί συγκάλυψη της πραγματικότητας.

Μιας πραγματικότητας που εκδηλώθηκε με την απόλυτη μέθοδο της επιβολής της στην παγκόσμια θέα μέσω ενός τρομακτικού σόου θανάτου. Ρωτάει, λένε, οι πληροφορίες ο Μπρέιβικ, που τον περιγράφουν ως απόλυτα ψύχραιμο, πόσα ακριβώς ήταν τα θύματά του. Γιατί φυσικά, αυτό που έχει σημασία για την πράξη του είναι το μέγεθός της, ο μεγάλος αριθμός των θυμάτων του και όχι οι ανθρώπινες ζωές αυτές καθαυτές που χάθηκαν. Το νούμερο, το πλήθος των νεκρών είναι που προσδίδει στην πράξη τα χαρακτηριστικά μιας μακάβριας υπερπαραγωγής με άμεση αναμετάδοση από τα παγκόσμια δίκτυα. Και με αποτέλεσμα τον μαζικό τρόμο.

Ο πατέρας του δράστη, όπως και παλιά του συμμαθήτρια μιλούν για κάποιον που «δεν είχε τέτοια δείγματα». Η έκπληξη. Το απροσδόκητο. Γιατί μόνον έτσι μπορεί να «τακτοποιηθεί» στη μαζική συνείδηση ένα ξέσπασμα μίσους, που αρνείται ο κόσμος της ευημερίας ότι μπορεί να κυοφορείται στα σπλάγχνα του. Η «έκπληξη» είναι και η μεγαλύτερη μαζική ανακούφιση. Σαν στεναγμός αποτροπιασμού και ταυτόχρονα απώθησης οποιασδήποτε ευθύνης. Το προτεταμένο μικρόφωνο σε μάρτυρες που εμφανίζονται με το πρόσωπό τους on camera αυτομάτως τούς δημιουργεί το συναίσθημα μιας προσωπικής ευθύνης, που φυσικά δεν έχουν. Ουδείς φέρει τη σφραγίδα του δολοφόνου στο μέτωπο. Και οι πλέον στυγνοί μακελάρηδες με ιδεολογικό ή όχι περίβλημα μπορούν θαυμάσια να έχουν μια δημόσια εικόνα, ενίοτε και ιδιωτική που να μοιάζει απολύτως «φυσιολογική».

Οι μιντιακοί αυτοματισμοί που αναζητούν τη διαφορά, το πολύ προσωπικό σημάδι ενός δράστη προκειμένου να επιβεβαιώσουν τον «ανορθολογισμό» της τρομακτικής βίας, αποτελούν απλώς την καθησυχαστική τελετουργία ενός πολιτισμού του θεάματος. Παραμερίζεται το πολιτικό και η ιστορία χάριν της εκτόνωσης σε τηλεοπτικούς χρόνους, «εδώ και τώρα», των παθών και των φόβων.

Τέτοιου είδους αυτοματισμούς δεν απέφυγαν ούτε τα εγχώρια μίντια, καθώς στα πάνελ των πρωινών ενημερωτικών εκπομπών συμπεριέλαβαν ψυχιάτρους – είδαμε τον κ. Μυλωνάκη στο πρωινό του Mega – προκειμένου να προσθέσουν την ψυχαναλυτική ερμηνεία του γεγονότος στα υπόλοιπα στοιχεία. Ωστόσο οι ανατριχιαστικές δηλώσεις του Μάριο Μποργκέζιο, συνεργάτη της μπερλουσκονικής κυβέρνησης, ότι συμφωνεί σε σημεία του μανιφέστου του Μπρέιβερικ, συνοδευόμενες με τις φωτογραφίες του όπου απευθύνει ναζιστικό χαιρετισμό σε ψηφοφόρους του, αναδεικνύουν αυτό που τα περί «ψυχικών προβλημάτων» του νορβηγού δολοφόνου συσκοτίζουν. Επιβεβαιώνουν ότι το ξέσπασμα τέτοιου είδους βίας συμβαίνει ακριβώς εκεί όπου μοιάζει «να μη συμβαίνει τίποτε» – η φιλήσυχη Νορβηγία προφανώς ήταν ο ιδανικός τόπος για να συντελεστεί ένα τόσο «θεαματικό έγκλημα». Συνέβη στο κενό της πολιτικής, στη σιωπή της Ιστορίας, εκεί όπου βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα μιας Ευρώπης πολύ απασχολημένης με τους σπασμούς της οικονομικής της κρίσης, για να θυμάται τι ακριβώς την οδήγησε ώς εδώ.