Ενέσεις μοντερνισμού στην κινεζική όπερα

Τα 400 sold out του θεάτρου Sunbeam κάθε χρόνο δίνουν ένα μέτρο σύγκρισης για την απήχηση που έχει η καντονέζικη όπερα στο Χονγκ Κονγκ. Ο ίδιος ο θίασος δεν έχει χάσει επί 39 χρόνια τη δημοτικότητά του η οποία, σύμφωνα με τον κυρίαρχο αστικό μύθο, χτυπάει κόκκινο στις γυναίκες μέσης ηλικίας. Αυτές είναι που ξέρουν απέξω κι ανακατωτά τις ιστορίες και τους τυποποιημένους χαρακτήρες των παραστάσεων: αυτοκράτορες και πολέμαρχους, αποφασισμένους τυχοδιώκτες και νεαρές γυναίκες σε ερωτική απόγνωση.

Αυτή όμως είναι η αριθμητική και, αν προτιμάτε, η αισιόδοξη πλευρά του σαραντάχρονου θεσμού. Εν έτει 2011 το Sunbeam βλέπει τον χειρότερο εφιάλτη του που ακούει στο όνομα «υψηλό ενοίκιο» – το πρόβλημα, δηλαδή, που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες ανεξάρτητες ομάδες καλλιτεχνών του Χονγκ Κονγκ. Από το 2009, όταν ο ιδιοκτήτης του ακινήτου απείλησε τον θίασο με τριπλασιασμό της μηνιαίας ταρίφας, οι παραστάσεις πραγματοποιούνται μόνο χάρη στην κρατική χρηματοδότηση. Αλλά και αυτή έχει ημερομηνία λήξης: το 2012. «Είναι σκληρό αλλά επιβιώνουμε μόνο και μόνο επειδή ανεβάζουμε δεκάδες έργα, ώστε να ισορροπήσουμε τα έξοδα», δήλωσε πρόσφατα στους «New York Times» ο διευθυντής του θεάτρου, Γουόνγκ Κουν Σούι.

Αυτό το «εθνικό κεφάλαιο» που, σύμφωνα με τον κατάλογο της ΟΥΝΕΣΚΟ (2009), αποτελεί «τμήμα ανεκτίμητης πολιτιστικής κληρονομιάς», οι Κινέζοι δεν σκοπεύουν να το αφήσουν ανεκμετάλλευτο. Σε πείσμα των εντυπώσεων, η όπερα δεν απευθύνεται μόνο στους νοικοκυραίους. Η μυθολογία της έχει δανείσει πολλές φορές μοτίβα στις ταινίες κουνγκ φου, τα κόμικς και τις τηλεοπτικές σειρές στην πολυπληθέστερη χώρα του πλανήτη. Ούτε η ποπ κουλτούρα των νέων μένει αδιάφορη στις παραστάσεις με τα παραδοσιακά κινεζικά έγχορδα, τις χειρονομίες και τους βηματισμούς που «συμβολίζουν» κάθε πράξη απαραίτητη στην εξέλιξη της ιστορίας, το μακιγιάζ και τα κοστούμια.

Γι’ αυτό και την τελευταία διετία το κράτος πρωταγωνιστεί στο προμοτάρισμα της όπερας με μακρόπνοα προγράμματα, από αυτά που μόνο η Κίνα μπορεί να διαφημίσει στον υπόλοιπο κόσμο. Σήμα κατατεθέν της νέας εποχής είναι το Κέντρο Κινεζικής Οπερας στο Πολιτιστικό Πάρκο του Δυτικού Κοουλούν, με προϋπολογισμό 2,7 δισ. δολάρια και προγραμματισμένα εγκαίνια το 2016.

Η Ακαδημία Καλών Τεχνών του Χονγκ Κονγκ δεν θα μπορούσε να μείνει πίσω. Ηδη τον περασμένο Μάιο ανακοίνωσε το πρώτο παγκοσμίως πανεπιστημιακό πρόγραμμα καντονέζικης όπερας που θα δίνει πτυχίο από το 2013, αφήνοντας όλα τα λουλούδια ν’ ανθίσουν. «Το ρεπερτόριο και οι μύθοι διαπερνούν όλα τα είδη όπερας αλλά κάθε επαρχία της Κίνας έχει το δικό της ιδίωμα», παρατηρεί η Ελίζα Γου, διευθύντρια διοίκησης της Ακαδημίας. «Οι θίασοι από το Σετσουάν είναι πιο εκφραστικοί. Η Οπερα του Πεκίνου χρησιμοποιεί περισσότερα ακροβατικά και όπλα. Η Οπερα Κούντσου (σ.σ.: το «Περίπτερο με τις παιωνίες» της οποίας συμμετείχε στο Φεστιβάλ Αθηνών πριν από τρία χρόνια) προσέχει τη χορογραφία και τις χορευτικές χειρονομίες. Ενώ η καντονέζικη δίνει έμφαση στη λυρική ερμηνεία».

Στην ίδια προσπάθεια συμμετέχει το Μουσείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Χονγκ Κονγκ με μια μεγάλη έκθεση για τον Λαμ Καρ Σινγκ, βετεράνο ερμηνευτή και ιδρυτή δύο οπερικών θιάσων, που εγκαινιάζεται στα τέλη Ιουλίου. Την περασμένη εβδομάδα, εξάλλου, ολοκληρώθηκε το Φεστιβάλ Κινεζικής Οπερας, στο πλαίσιο του οποίου θίασοι απ’ όλη τη χώρα παρουσίασαν έργα στην τοπική διάλεκτο. Ειδικά για το άνοιγμα του φεστιβάλ η κυβέρνηση παρήγγειλε στον Φρέντρικ Μάο να ξαναγράψει, να «πειράξει» και να σκηνοθετήσει την κλασική τραγωδία «Ο τελευταίος αυτοκράτορας του Νότιου Τανγκ». Αλλη μια ένδειξη ότι το μέλλον της κινεζικής όπερας έχει ήδη αρχίσει.