Από το American Beauty στην Επίδαυρο

Ο ορισμός του παιδιού-θαύμα κι ας γεννήθηκε το 1965. Οσο Εγγλέζος και να δείχνει (γεννήθηκε στην Αγγλία και αποφοίτησε από το Cambridge University), στη πραγματικότητα έχει καταγωγή από την Πορτογαλία. Παρ’ όλα αυτά, μεγάλωσε σε περιβάλλον που έτρεφε τη μεγάλη όρεξή του για γνώση: ο πατέρας του ήταν πανεπιστημιακός και η μητέρα του συγγραφέας παιδικών βιβλίων.

Στο πανεπιστήμιο αρχίζει τις θεατρικές παραγωγές και μετά την αποφοίτησή του ρίχνεται για τα καλά στο σανίδι. Τυχερός, βρίσκει εύκολα δουλειά στο θεατρικό φεστιβάλ του Τσίτσεστερ το 1987 και το 1988 (στα 23 του χρόνια) σκηνοθετεί την Τζούντι Ντεντς στον «Βυσσινόκηπο».

Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα κερδίσει και βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη για την ίδια δουλειά. Αυτή η επιτυχία θα τον οδηγήσει το 1992 στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή του φημισμένου Donmar Warehouse, όπου και θα σκηνοθετήσει τη Νικόλ Κίντμαν στο «Μπλε δωμάτιο». Από εκεί αρχίζει και η αναγνώρισή του στο εξωτερικό.

Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ. Θα ακολουθήσουν παραστάσεις στο Μπρόντγουεϊ και στο Γουέστ Εντ του Λονδίνου. Διαλέγει από τα καλύτερα: το «Cabaret» από τη μια, ο «Γυάλινος κόσμος» από την άλλη – έργα ανόμοια και αταίριαστα, λες και θέλει να αποδείξει στο θεατρικό κοινό ότι μπορεί να κάνει τα πάντα! Ολα αυτά, μέχρι το πρώτο του κινηματογραφικό παιχνίδισμα. Το έτος 1999.

Ολα άρχισαν με ένα τηλεφώνημα του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Ενα σενάριο με τον τίτλο «American» Rose είχε φτάσει στα γραφεία της Dreamworks και κανείς δεν μπορούσε να σκεφτεί ένα καλό όνομα για να το «μεταφράσει» σε εικόνες κινηματογραφικές.

Ο Μέντες παίρνει στα χέρια του το χειρόγραφο και σε χρόνο μηδέν σχεδιάζει ολόκληρη την ταινία σε storyboards. Ο Σπίλμπεργκ χάνει τη λαλιά του και προσλαμβάνει αμέσως τον άγγλο θεατράνθρωπο. Εκείνος όμως, ξύπνιος καθώς είναι, συγκροτεί ένα συνεργείο με τα μεγαλύτερα ονόματα και το φιλμ, που τώρα τιτλοφορείται «American Beauty», γνωρίζει τεράστια επιτυχία: κερδίζει πέντε βραβεία Οσκαρ, συμπεριλαμβανομένων αυτών της καλύτερης ταινίας και της σκηνοθεσίας.

Μερικές φορές όταν η τύχη σου χαμογελά, στέκεται και στο πλάι σου για λίγο. Ισως γι’ αυτό το 2001 ο Μέντες θα συναντηθεί με την Κέιτ Γουίνσλετ, ακριβώς ενώ προσπαθεί να οργανώσει ένα νέο θεατρικό ανέβασμα στο Ντόνμαρ. Αρχίζει τις προσεγγίσεις για τον νέο ρόλο. Μετά, ο ρόλος δείχνει να μην έχει και πολλή σημασία. Εκείνη μόλις έχει χωρίσει με τον σκηνοθέτη Τζιμ Θρίπλετον (θα έπρεπε να την είχε ψυλλιαστεί ο Σαμ).

Επέστρεψε το 2002 με την ταινία «Ο δρόμος της απώλειας», η οποία ήταν υποψήφια για 6 Οσκαρ – του απονεμήθηκε το Οσκαρ φωτογραφίας. Αυτή η ταινία αποτελεί την καλύτερη στιγμή του στο σελιλόιντ. Ο Μέντες μοιάζει να προσπαθεί να ανασύρει από κάθε σεκάνς μια θρησκευτική διάσταση στα δρώμενα, με διάφορα τεχνάσματα (έντονοι συμβολισμοί, συζητήσεις για τον Παράδεισο και την Κόλαση, μονοπλάνα που απεικονίζουν αλληγορικές συγκρούσεις αξιών), δίνοντας έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα σε ένα σενάριο το οποίο στα χέρια κάποιου άλλου θα καταντούσε μια απλή ιστορία εκδίκησης. Και ο Τομ Χανκς «αμαυρώνει» την εικόνα του «good guy» που έχει χτίσει από χρόνια, όντας στο «κοστούμι» ενός εξαιρετικά αμφιλεγόμενου χαρακτήρα που σκοτώνει πρώτα για να ζήσει και μετά για να εκδικηθεί.

Από τη μαύρη ιστορία του φιλμ, στο φως της ζωής: 23 Δεκεμβρίου 2003 γεννιέται ο γιος του Σαμ, αλλά τα χαμόγελα των Μέντες και Γουίνσλετ δεν δείχνουν τόσο αστραφτερά όσο παλαιότερα.

Το 2005 σκηνοθέτησε το πολεμικό δράμα «Σύρριζα», μαύρη κωμωδία για τον πόλεμο στο Ιράκ. Αγγλικός τίτλος: «Jarhead», σύνθετο παρατσούκλι από τις λέξεις jar (βάζο) και head (κεφάλι). Ο Μέντες ξεκινά από το… χαριτωμένο κούρεμα των στρατιωτών και καταλήγει στην κυριολεκτική σημασία του. Οπου ο απλός άνθρωπος μετατρέπεται σε πολεμική μηχανή, έτοιμος να υιοθετήσει τις πλέον επιθετικές ιδεολογίες για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα (σκεφθείτε ότι ο Πόλεμος στον Κόλπο συνεχίζεται εδώ και είκοσι χρόνια, έστω αλλάζοντας μορφές, ξεπερνώντας και αυτόν του Βιετνάμ). Το κεφάλι, άδειο πλέον δοχείο, στο οποίο χωρά αδιαμαρτύρητα το απόρριμμα της αρεσκείας σας. Μεταστροφή για τον σκηνοθέτη σε επίπεδο αισθητικής και περιεχομένου. Γιατί αν στο «American Beauty» και στον «Δρόμο της απώλειας» οι ήρωες κινούνται από το σκοτάδι στο φως, εδώ ο πανέξυπνος κινηματογραφιστής παρακολουθεί λεπτομερώς την αντίστροφη σταδιακή μετεξέλιξη.

Με τον «Δρόμο της επανάστασης» ο Μέντες θα ολοκληρώσει την πιο πικρή ταινία του, ενώ θα συνεργαστεί πρώτη φορά με τη σύζυγό του. Υποψήφια για τρία Οσκαρ και με τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο στον πρώτο ρόλο, η ταινία θα φορτίσει τόσο τον σκηνοθέτη της που σχεδόν αμέσως μετά θα σκηνοθετήσει μιαν άλλη, μικρή και ιδιαιτέρως τρυφερή ρομαντική κομεντί ονόματι «Πάμε όπου θες», λες για να γιατρευτεί από τη μαυρίλα της προηγούμενης δουλειάς του. Ωστόσο, δεν θα τον προστατεύσει ιδιαίτερα.

ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ. Στις 15 Μαρτίου 2010 ανακοινώνεται και επισήμως το διαζύγιό του με τον Γουίνσλετ, σε «απολύτως φιλικό κλίμα». Λες και η κατάρα των χολιγουντιανών ζευγαριών επεκτείνεται (μέσω της αλυσίδας των φλας) και στη Βρετανία.

Ο Μέντες οφείλει να συγκεντρώσει δυνάμεις καθώς τον περιμένει πολλή δουλειά για το νέο φιλμ της σειράς του Τζέιμς Μποντ! Γιατί, τώρα που η χρεοκοπία της MGM αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή, οι παραγωγοί ετοιμάζονται να βάλουν μπρος το 23ο φιλμ της σειράς, με πρωταγωνιστή φυσικά τον Ντάνιελ Κρεγκ (και υπερ-κακό τον Χαβιέ Μπαρδέμ).

Τώρα; Ο Σαμ Μέντες (που σκηνοθέτησε το πρώτο σαιξπηρικό έργο που παίχτηκε ποτέ στην Επίδαυρο) βρίσκεται ξανά στην Ελλάδα, ξανά με Σαίξπηρ, στον ίδιο χώρο. Το 2009 είχε σκηνοθετήσει τον Ιθαν Χοκ στο «Χειμωνιάτικο παραμύθι». Τώρα παρουσιάζει τον «Ριχάρδο Γ’», διευθύνοντας τον Κέβιν Σπέισι. Πόσες προσωπικότητες της τέχνης μπορούν να χωρέσουν σε μία παράγραφο για το ίδιο γεγονός;