Το τέταρτο κουδούνι

Ανάρπαστος αγγλόφωνος «Ριχάρδος Γ’» με Κέβιν Σπέισι σε σκηνοθεσία Σαμ Μέντες από αύριο μέχρι και Κυριακή στην Επίδαυρο απ’ το Φεστιβάλ; Αν σας άνοιξε η όρεξη για το σαιξπηρικό ιστορικό δράμα, ιδού και – ελληνόφωνη – συνέχεια το χειμώνα.

Ο Φώτης Μακρής (φωτογραφία), αφού επαναλάβει στο «Studio Μαυρομιχάλη» του από 23 Σεπτεμβρίου μέχρι 8 Ιανουαρίου τους «Δύο θεούς» του Λένου Χρηστίδη, που ανέβασε πέρσι, σχεδιάζει την παράσταση «Ριχάρδος ο Τρίτος – Μόνο της φήμης το πρόσκαιρο κενό», βασισμένη στο έργο του Σαίξπηρ.

Πρόκειται, όπως ορίζεται, «για μια προσπάθεια “συνομιλίας” της ιστορίας του Ριχάρδου του Τρίτου με το σήμερα». Η παράσταση θα στηρίζεται, εκτός απ’ το σαιξπηρικό κείμενο, σε στοιχεία «επινοημένου» θεάτρου (devised theatre), στη χρήση οπτικοακουστικών μέσων καθώς και σε στοιχεία θεάτρου διαδραστικού, επιχειρώντας ν’ αναδείξει τους πολιτικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν τις ζωές όλων μας. Μέσα απ’ την εξιστόρηση της αιματοβαμμένης ανέλιξης του Ριχάρδου στο ύπατο αξίωμα της πολιτικής ιεραρχίας και της εντυπωσιακής του πτώσης, οι έξι ηθοποιοί της παράστασης – στη διανομή, προς το παρόν, Στέλλα Κρούσκα, Φώτης Μακρής, Διονύσης Μανουσάκης, Θεοδώρα Ντούσκα – θα παίρνουν αφορμή να μιλήσουν για το σήμερα, για τους μηχανισμούς που ανεβάζουν και κατεβάζουν πρόσωπα και κυβερνήσεις, για τις υποχωρήσεις, τους συμβιβασμούς και τη μετάλλαξη όσων εμπλέκονται στους μηχανισμούς αυτούς.

Η παράσταση θ’ ανεβεί σε μετάφραση Ερρίκου Μπελιέ, με σκηνικά και κοστούμια Γιώργου Ζιάκα, μουσική επιμέλεια Νίκου Βίττη, φωτισμούς Παναγιώτη Μανούση και βίντεο Στέφανου Κοπανάκη.

Κακό πράγμα στο θέατρο η έλλειψη ψυχραιμίας. Και αυτοελέγχου. Και αυτοκριτικής. Αν κάτι δεν πάει καλά με την παράσταση που παίζεις, με την παράσταση που σκηνοθετείς, με το Θέατρο που διευθύνεις ή και με τον εσωτερικό σου κόσμο κι αρχίζεις και βρίζεις, και χυδαιολογείς, και δίνεις συνεντεύξεις – «με κυνηγάνε»… – για να κατηγορήσεις τους κριτικούς και τους δημοσιογράφους – αυτούς βέβαια που δεν σου έψαλαν ύμνους δοξαστικούς για την παράστασή σου, έστω κι αν στις προηγούμενες σε είχαν θεοποιήσει… – και ψάχνεις, πίσω απ’ τις γωνίες και πίσω απ’ τις πόρτες, συμφέροντα και διαπλοκές και κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα – κρίνοντας, προφανώς, εξ ιδίων τα αλλότρια… – και εκδίδεις – μέσω γραφείων Τύπου κρατικών Θεάτρων! – ανακοινώσεις φαιδρές, εντελώς προσωπικού επιπέδου, ε, τότε κάτι τρέχει… Ψάξ’ το.

Η Αννυ Κολτσιδοπούλου επάξια διαδέχτηκε τον Γιάννη Βαρβέρη πλάι στον Σπύρο Παγιατάκη (ο οποίος, μάλιστα, πέρασε μια περιπέτεια με την υγεία του – περαστικά!) στη στήλη της κριτικής θεάτρου της «Καθημερινής». Με σπουδές ουσιαστικές – θεατρολογία και ιστορία της τέχνης στην Βιέννη -, άνθρωπος καθαρός, μετρημένος, σεμνός, χαμηλού προφίλ – πολύ χαμηλού σχετικά μ’ ό,τι κυκλοφορεί στη χώρα των κραυγών και της επίδειξης… -, αδογμάτιστος, εκτός διαπλοκών, που αγαπάει το θέατρο, πένα λαγαρή, καίρια, άμεση, μόνο πρωτάρα δεν είναι. Απ’ το ’74 (!) γράφει θεατρική κριτική – «Αντί», «Γυναίκα»… – ενώ παράλληλα διδάσκει και μεταφράζει. Απλώς τώρα θα διαπιστωθεί ευρύτερα η ακεραιότητά της κι η ψύχραιμη κριτική της ματιά.

Δυναμίτης! Τον τοποθέτησε – εντελώς ύπουλα! – στα θεμέλια του ΟΣΕ το Φεστιβάλ Αθηνών. «Πολεοδομία», το καινοφανές φετινό θεατρικό σχέδιο του να καλέσει πέντε νεανικές θεατρικές ομάδες, που ψάχνουν και ψάχνονται, να παρουσιάσουν καινούργια δουλειά τους σε μη συμβατικούς χώρους. Δεν κατάφερα να δω παρά μόνο την υπ. αριθ. 5 – της Ομάδας «Projector». Αλλά… τα είδα όλα.

Ο Ανέστης Αζάς (φωτογραφία πάνω) με τον Πρόδρομο Τσινικόρη, συνεργάτη του στη σύλληψη και τη σκηνοθεσία, κι η Αντριάνα Αλεξίου, συνεργάτρια στη δραματουργία, μάζεψαν τέσσερις νυν ή πρώην υπαλλήλους του ΟΣΕ, δυο μέλη του «Συλλόγου των Φίλων του Σιδηροδρόμου» και μια αξιαγάπητη κυρία, μέλος της Χορωδίας Εργαζομένων του ΟΣΕ, στην ταράτσα του κεντρικού Μεγάρου του ΟΣΕ, στην Καρόλου, και στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δ.Σ. του (!) – εκεί ακριβώς όπου «οι φωστήρες του Οργανισμού αποφασίζουν»… – και τους άφησαν – όχι ανεξέλεγκτα, βέβαια – να μιλήσουν «για τα τρένα» ενώ πλάι προβάλλονταν τα βίντεο της σκηνογράφου Ελένης Στρούλια – ένα ταξίδι με το τρένο. «Ταξίδι με τρένο» ήταν, άλλωστε, κι ο τίτλος της παράστασης.

Η οποία ξεκινούσε πολύ νοσταλγικά και ήμερα – αναμνήσεις, «το ταξίδι με τρένο που μου εντυπώθηκε στη μνήμη»… – αλλά, σιγά σιγά, αγρίευε και κορυφώνονταν, αναδεικνύοντας «ύπουλα», μέσα από μαρτυρίες, με καθαρά μαρξιστική μεθοδολογία, το Πρόβλημα του υπό διάλυσιν ΟΣΕ. Καταγγέλλοντας, δηλαδή, πώς οι κυβερνήσεις απ’ τον Εμφύλιο και μετά εγκατέλειψαν το σιδηρόδρομο και τον οδήγησαν, με εγκληματική είτε πρόθεση είτε αμέλεια, στην σημερινή ολική καταστροφή.

Θεατρική μέθοδος των «Rimini Protokoll»; (Θυμάστε το περσινό, συγκλονιστικό «Ο Προμηθέας στην Αθήνα» στο Ηρώδειο;). Σαφώς. Γιατί όχι; Αυτή και μόνη η παράσταση μπορεί να δικαιώσει την ύπαρξη ενός φεστιβάλ – του Φεστιβάλ Αθηνών – στις κρίσιμες αυτές μέρες: ένα Πολιτικό Γεγονός.

Το φινάλε στην ταράτσα, με τον μεταταγμένο στους… κλίβανους του «Ευαγγελισμού» μηχανοδηγό να εξιστορεί την περιπέτειά του, όλους αποστασιοποιημένα να δηλώνουν σίγουροι πως η τέχνη – αλίμονο… – τίποτα δεν μπορεί ν’ αλλάξει όπως κι η παράστασή τους με τίποτα δεν μπορεί να συγκρατήσει τον ΟΣΕ απ’ τον γκρεμό και με τη γηραιά σοπράνο, με την λευκή σατέν τουαλέτα της, μακιγιαρισμένη, να τραγουδάει το σημαδιακό του ’44 – ναι, Βέμπο… – «Καινούργια τώρα ζωή», εμένα δάκρυα μου έφερε. Οχι από αισθητική συγκίνηση. Από απόγνωση για την κατάντια στην οποία μας έχουν οδηγήσει.

Ο Κώστας Αποστολίδης θ’ αντικαταστήσει τον Νίκο Γαλανό πλάι στην Ελένη Ερήμου (φωτογραφία) στην κωμωδία του Κεν Λούντβικ «Γίνε το μωρό μου» που θα επαναληφθεί – πήγε πολύ καλά πέρσι – στο θέατρο «Καρέζη». Στη μετάφραση – διασκευή της Ρένας Ρίγγα και στη σκηνοθεσία του Αντώνη Καλογρίδη. Στο θίασο, επίσης, ως είχαν, Γιώργος Ζιόβας, Δώρα Στυλιανέση, Πάρις Λύκος, Ειρήνη Σταματίου.