Η παρακμή μιας εποχής…

ΤΟ ΕΡΓΟ. Τέλος του 2ου μ.Χ. αιώνα. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έχει περάσει στην περίοδο της παρακμής της – ξέπεσε και το θέατρο. Τρεις θίασοι περιπλανώμενων θεατρίνων που προσπαθούν να επιβιώσουν χωρίς να το βάζουν κάτω δίνουν το ραντεβού τους στην Επίδαυρο. Ο ένας προέρχεται από την Αθήνα και σέρνει τα ράκη ενός ένδοξου θεατρικού παρελθόντος. Ο άλλος είναι «του ελαφρού». Ειδικευμένος στους φλύακες – φάρσες που παρωδούσαν τους μύθους των τραγωδιών – έρχεται από τον Τάραντα και την Σικελία. Ο τρίτος, αμιγώς γυναικείος, φρυγικής προέλευσης, βασίζεται περισσότερο στα κάλλη των μιμάδων του – των θεατρίνων του.

Σκοπός της συνάντησής τους: να διαγωνιστούν σε δραματικό Αγώνα. Οι θεατρίνοι των τριών ομάδων θα δώσουν ο καθένας δείγματα της όποιας τέχνης του αλλά και θα «μπερδευτούν» μεταξύ τους. Θα παίξουν ολίγον από «Αγαμέμνονα», από «Οιδίποδα τύραννο» και από «Μήδεια» αλλά και από «Λυσιστράτη» και «Αμφιτρύωνα» του Πλαύτου, θα μπλέξουν τον Ηρώνδα με δύο από τους «Εταιρικούς Διαλόγους» του Λουκιανού, θα παρωδήσουν με τον τρόπο του φλύακα – που εδώ μάλλον στην επιθεώρηση παραπέμπει – την «Ορέστεια», την «Μήδεια» του Σενέκα, τις «Βάκχες»…

Ο Αγώνας θα κλείσει με την Κασσάνδρα να προφητεύει πώς θα εξελιχθεί – ή, μήπως, πώς θα «καταντήσει»; – η ερμηνεία του αρχαίου δράματος στις μέρες μας σε ένα επιθεωρησιακό φινάλε το οποίο παρωδεί σκηνοθετικά ευρήματα που ξένισαν ή και σοκάρισαν το κοινό της Επιδαύρου τα τελευταία χρόνια, παρωδία που, φοβάμαι, μόνο από κάποιους «επαγγελματίες θεατές» γίνεται αντιληπτή…

Το θέαμα «Σκηνοβάτες» του Σταμάτη Φασουλή πάσχει από τη βάση του: τη δραματουργία (την οποία επιμελήθηκε ο ίδιος σε συνεργασία με την Ειρήνη Μουντράκη). Το κείμενο παραμένει χωρίς σαφή άξονα. Σαν να προσπαθεί να πει περισσότερα απ’ όσα ο δραματουργικός ιστός σηκώνει. Ενα άγχος να χωρέσουν τα πάντα – έως και το «Ιτε παίδες Ελλήνων…», έως και το «.. χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά…»… Τίποτα δεν είναι σαφές. Η φόρμα ανύπαρκτη. Πρόκειται για σύνθεση; Πρόκειται για επιθεώρηση; Ολα συγχέονται και παραπαίουν.

Οι συγκολλήσεις των σκηνών πάσχουν. Ο αφηγητής – παρουσιαστής Απολλωνίας αγωνίζεται να «εφαρμόσει» τη μία στην άλλη με κείμενα αμήχανα. Οι πιθανολογούμενες ως άγνωστες για το ευρύ κοινό έννοιες – «μιμάς» κ.λπ. – «επεξηγούνται» με σχόλια αφελή και αντιθεατρικά. Το αστραφτερό, καλόγουστο χιούμορ του Σταμάτη Φασουλή μοιάζει, εκτός από λίγες στιγμές, να έχει δώσει τη θέση του σε παιδαριώδη – εκείνη η παρωδία των «Βακχών»… – και κάποτε χυδαία αστεία της αγοραίας θεατρικής πιάτσας που ψάχνουν την επιβεβαίωση με άλλοθι τους άσεμνους φλύακες και την παρακμή της ρωμαϊκής εποχής. Μα, τελικά, το ίδιο το κείμενο μοιάζει καρπός της παρακμής που θέλει να σχολιάσει!

Πέρα από το δεδομένο ότι, κατά τη γνώμη μου, όλες οι λεγόμενες «συνθέσεις», με άξονα ή χωρίς, που έχουν επιχειρηθεί από τη δεκαετία του ’70 και εντεύθεν στην ελληνική σκηνή λίγο έως πολύ ναυάγησαν στα ρηχά νερά καθώς με φιλολογικά τερτίπια προσπαθούν να δέσουν μεταξύ τους σκηνές ανόμοιες που, αποσπασμένες, καταλήγουν να δείχνουν ανολοκλήρωτες, φτενές – σαν σπασμένα τσόφλια.

Οπότε είμαι αναγκασμένος να πω πως ξεχώρισα μόνο δύο αυτοτελή «νούμερα» που μοιάζουν ολοκληρωμένα και που πιστοποιούν πως έχουν βγει από τα χέρια ενός μάστορα της επιθεώρησης όπως ο Σταμάτης Φασουλής: την παρωδία της «Ορέστειας» διά χειλέων Κλυταιμνήστρας και της «Μήδειας» του Σενέκα.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Φοβόμουν εκ των προτέρων τη δραματουργία της παράστασης αλλά πίστευα πως η σκηνοθετική δεξιοτεχνία του Σταμάτη Φασουλή θα υπερπηδούσε τις τυχόν αδυναμίες. Δεν δικαιώθηκα. Ισως γιατί οι αδυναμίες αυτές ήταν ανυπέρβλητες. Η παράσταση είναι ευπρεπώς στημένη αλλά η ανάμειξη των υφών παράγει ένα θολό αποτέλεσμα που οι σπασμωδικές εναλλαγές μικρών σκηνών το κατακερματίζουν και «πειράζουν» τους ρυθμούς του.