ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωποκτονία

Μου είναι δυσάρεστο να προσθέτω τη φωνή μου σε απαισιόδοξα καταγγελτικές διαπιστώσεις, ιδίως όταν αφορούν κάτι που πονάω και στο οποίο πιστεύω, όπως είναι η Ευρώπη. Ακόμα περισσότερο, όταν έχω την αίσθηση ότι τώρα πια τέτοιες «καταγγελίες» τείνουν να γίνουν του συρμού, ενώ προσωπικά μιλώ από καιρό για φαινόμενα που εκκολάπτονται απρόσκοπτα μέσα σε γενική, μέχρι τη στιγμή της κρίσης, αδιαφορία. Ακόμα και έτσι, όμως, είναι αναγκαίο να οικτίρει κανείς την αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των ηγετών της. Γιατί τα γεγονότα είναι μπροστά μας, πεισματάρικα όσο και εύγλωττα.

Η Δανία σπάει μόνη της τη Συνθήκη του Σένγκεν. Η Ολλανδία περνάει νόμους για απελάσεις και στέρηση επιδομάτων αλλοδαπών, εν γνώσει της αντίθεσής τους με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η Γαλλία αυτοαποκαλείται πατρίδα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ιδρύει υπουργείο Εθνικής Ταυτότητας, αυτοανακηρύσσεται σωτήρας των ελληνικών ομολόγων και μας προτείνει ένα σχέδιο που βολεύει μόνο τις τράπεζες. Η Γερμανία διαρκώς υπερασπίζεται το ευρώ και διαρκώς αναβάλλει τα εργαλεία της υπεράσπισής του, τα βάζει τώρα με τους «οίκους ενοχής» (Standards, Moody’s, Fitch) αφού προηγουμένως είχε τορπιλίσει τη δημιουργία ευρωπαϊκού οίκου αξιολόγησης (που αρχικά η ίδια είχε προτείνει…). Η Φινλανδία (για την Πορτογαλία) και η Σλοβακία (ήδη δις για την Ελλάδα) αρνούνται ή αμφισβητούν το ποσοστό συμμετοχής τους στα πακέτα διάσωσης. Η Ουγγαρία προήδρευσε του Συμβουλίου περνώντας ένα νέο Σύνταγμα και έναν νέο νόμο περί Τύπου με πρωτάκουστες υποχωρήσεις του Κράτους Δικαίου. Η Πολωνία, νέα προεδρεύουσα χώρα, αναπτύσσεται χάρη στην Ευρώπη, αλλά ο πρωθυπουργός της άλλα λέει στο ευρωπαϊκό και άλλα στο εθνικό ακροατήριό του. Η Ιταλία, ή μάλλον ο ανεκδιήγητος πρωθυπουργός της, αφού πρώτα έβαλε τους μετανάστες σε τρένα για τη Γαλλία, τώρα οδύρεται για τα ρήγματα στο Σένγκεν, ενώ, κουρελιάζοντας διαρκώς τους θεσμούς και τον δημόσιο βίο, βυθίζει στην απόλυτη αναξιοπιστία τη χώρα του, προς τέρψιν των «αγορών». Το Βέλγιο κρατά τα κλειδιά της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης χωρίς να έχει δική του κυβέρνηση εδώ και παραπάνω από έναν χρόνο. Η Μεγάλη Βρετανία… απλώς συνεχίζει να είναι περήφανα η Μεγάλη Βρετανία.

Αυτό είναι το προφανέστερο προβληματικό επίπεδο, εκείνο των εθνικών – και στη συντριπτική πλειονότητά τους δεξιών – κυβερνήσεων. Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι, κάτω από την αναγκαστικά περίπλοκη θεσμική ομπρέλα μιας ένωσης κρατών και μαζί λαών, κατακερματισμένων ακροατηρίων και συλλογικών, υποτίθεται, στόχων, οι εθνικές αδυναμίες μεγεθύνονται, αντί να λειαίνονται, όταν έρθει η ώρα των αποφάσεων σε ενωσιακό επίπεδο. Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα: Γίνεται από το ξέσπασμα της κρίσης λόγος για οικονομική διακυβέρνηση, αλλά τα πιο αυτονόητα εργαλεία της – μια μόνιμη θεσμική συνεννόηση, ένα πρόσωπο-καταλύτης που θα δρα για λογαριασμό της Ενωσης και όχι των κυβερνήσεων, ένα αναπτυξιακό προϊόν αλληλεγγύης όπως το ευρωομόλογο – διαρκώς αναβάλλονται. Συνεχίζεται επίσης η άρνηση κατανόησης εκ μέρους των αποφασιζόντων πως η αύξηση του κοινοτικού προϋπολογισμού όχι μόνο δεν είναι «σκάνδαλο σε καιρό κρίσης» αλλά αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη, την οποία, κατά τα άλλα, όλοι επιζητούν και που θα φέρει, ίσως, κάποια στιγμή την έξοδο από την κρίση.

Ασθενείς ηγέτες, περίπλοκοι θεσμοί, έλλειψη τόλμης, εθνικιστικά αντανακλαστικά: τα στοιχεία της παθογένειας είναι γνωστά. Οπως και η μόνη διέξοδος: άλμα προς τα εμπρός. Ισως με την αλλαγή, την ύστατη πραγματικά στιγμή, της στάσης έναντι του «ελληνικού προβλήματος» (για το οποίο, είναι αλήθεια, κι εμείς διόλου δεν διευκολύναμε την κατάσταση), τον ολοένα και σημαντικότερο ρόλο που αναλαμβάνει το Ευρωκοινοβούλιο και την πιθανή αλλαγή ηγεσίας, του χρόνου, σε Γερμανία και Γαλλία, η Ευρώπη γλιτώσει – αυτή τη φορά στο παρά ένα – την πολιτική αυτοκτονία με την οποία τόσο επίμονα φλερτάρει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ

www.botopoulos.gr