Λογοτεχνία σε… γραµµατόσηµα

Ενα γραµµατόσηµο για τα 100 χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη ήρθε να προστεθεί πρόσφατα στη «συλλογή» µε τους έλληνες ποιητές και πεζογράφους που έχουν παρουσία φιλοτελική, από τον Οµηρο και τη Σαπφώ έως τον Ρήγα, τον Παλαµά και τον Καβάφη.
Στην πορεία 150 ετών του ελληνικού γραµµατοσήµου – επέτειος στην οποία θα αφιερωθεί τον προσεχή Σεπτέµβριο ειδική αναµνηστική έκδοση – έχουν σχηµατιστεί λογής λογής θεµατικές ενότητες που (εκτός από το συλλεκτικό ενδιαφέρον, που κι αυτό περνά κρίση) έχουν να δώσουν στοιχεία γνώσης,πολιτισµού, ακόµη και αισθητικής.

Μία από τις ενότητες αυτές είναι η φιλοτελική παρουσία περίπου µιας εικοσάδας λογοτεχνών, ποιητών και πεζογράφων, η οποία απέκτησε πρόσφατα έναν ακόµη κρίκο µε το γραµµατόσηµο για τα 100χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη σε µια έκδοση των ΕΛΤΑ για «Επετείους και Γεγονότα».

Η θεµατική συλλογή ως προς τον χρόνο αναφοράς στο τιµώµενο πρόσωπο ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα, µε τον Οµηρο και τα έπη του. Τα «λογοτεχνικά γραµµατόσηµα» έχουν ως αφετηρία το 1924 µε την έκδοση για τον Βύρωνα, ο οποίος έχει µαζί µε τον Σολωµό και την αριθµητική υπεροχή στον κλάδο αυτού του ελληνικού φιλοτελισµού (πέντε γραµµατόσηµα), για να ακολουθήσει ο ∆ιονύσιος Σολωµός µε τέσσερα. Ο Κοσµοκαλόγερος έχει εµπνεύσει δεκάδες καλλιτεχνών, παρουσιάζεται στο νέο γραµµατόσηµο στην πιο γνωστή – κλασική, θα λέγαµε, φιγούρα – σε ώρα βαθύτατουστοχασµού, καθώς πλείστα όσα άλλα έργα ζωγράφων και γλυπτών και χαρακτών δίνουν ενδιαφέρουσες ποικιλίες, αντανάκλαση της προσωπικής ευαισθησίας του καλλιτέχνη, κάποιες φορές έντονη λόγω εποχής και κοινωνικού περίγυρου.

Τα γραµµατόσηµα των λογοτεχνών διακρίνονται σύµφωνα µε την εποχή της ακµής τους σε τρεις οµάδες: Της αρχαίας Ελλάδας (Οµηρος, Σαπφώ, Σοφοκλής). Της προεπαναστατικής και επαναστατικής – 1821 – Ρήγας Φεραίος, Μπάιρον, Σολωµός, Φώσκολος, κοντά τουςο Βαλαωρίτης. Του 19ου αιώνα µε επέκτασηστις αρχές του 20ού (Κωστής Παλαµάς, ∆ηµήτριος Βικέλας, Γρ.Ξενόπουλος, Αλ.

Παπαδιαµάντης, Ιωάννης Κονδυλάκης κ.ά.). Και βέβαια του 20ού αιώνα (Σεφέρης, Σικελιανός, Καβάφης, Καζαντζάκης, Καραγάτσης).

Χαρακτηριστική περίπτωσηείναι αυτοί που τιµήθηκαν µε κάποια άλλη ιδιότητα πέραν της λογοτεχνικής, όπως ο ∆ηµήτριος Βικέλας ως πρώτος πρόεδρος της ∆ιεθνούς Ολυµπιακής Επιτροπής (∆ΟΕ) και εισηγητής τηςαναβίωσης των Ολυµπιακών Αγώνων στην Αθήνα του 1896 (έκδοση 1994 – 100 χρόνια από τον βαρόνο Πιερ ντε Κουµπερτέν, εµπνευστή της «αναβίωσης» των Ολυµπιακών Αγώνων). Ο Ιωάννης Κονδυλάκης (έκδοση 2005) ως πρώτος πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ.

Εχουν τιµηθεί – κατά κανόνα επετειακά – λογοτέχνες της νεώτερης Ελλάδας. Οι νοµπελίστες Σεφέρης και Ελύτης, ο Καραγάτσης. Η συχνότερηφιλοτελική αναφορά γίνεται στο πλαίσιο της καθιερωµένης σε ετήσια βάση έκδοσης των ΕΛΤΑ «Επέτειοι και Γεγονότα». Ο Κωστής Παλαµάς είναι ο (σκεπτόµενος) ποιητής της νεώτερης Ελλάδας που απέκτησε γραµµατόσηµο (το 1960 για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του). Η σχεδίαση είναι του σπουδαίου χαράκτη και απόαισθητικής άποψης αναµορφωτή τουνεώτερου ελληνικού γραµµατοσήµου Α. Τάσσου (Α. Αλεβίζου), ο οποίοςήδη είχε φανεί στο ελληνικό φιλοτελικό στερέωµα από το 1954.

Τα πέντε γραµµατόσηµα του Σολωµού έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς σ’ ένα από τα τρία της έκδοσης του 1957 για τα 100 χρόνια από τον θάνατό του συντροφεύεται από τον συνθέτητου Εθνικού Υµνου Νικ. Μάντζαρο. Ενώ στο γραµµατόσηµο του 1996για την ελληνική γλώσσα καλύπτει τη νεοελληνική περίοδο. ΟΣολωµός µαζί µε τον Ρήγα (στην ίδια σειρά και ο Αδαµάντιος Κοραής) είναι οι πρώτοι έλληνες ποιητές που τιµήθηκαν µε γραµµατόσηµα στην κλασική και ωραιότατη έκδοση του 1930 –µε άλλες µορφές και γεγονότα του µεγάλου αγώνα – για την εκατονταετηρίδα της Ελληνικής Επανάστασης.

Ειδική και εύφηµη µνεία αξίζει στους καλλιτέχνες που επί 50 χρόνια έχουν ασχοληθεί µε τη σχεδίαση και προσαρµογή των λογοτεχνικών γραµµατοσήµων (και φυσικά όχι µόνο) όπως οι Α. Τάσσος, ο πρωτοπόροςΠ. Γράββαλος, Β. Κωνσταντινέα – πολύτιµοι και µε ευµεγέθη ποιοτική συνεισφορά συνεργάτες του Τάσσου – και οινεώτεροι (Ανθ. Λύγκα, Μ. Βαρδοπούλου, Μ. Πεταλάς, Κ. Μιχώτας, Ελ. Αποστόλου, Γ. Σταµατόπουλος, Χ. Παπανικολάου κ.ά.).


Οι πολλές µορφές του Λόρδου Βύρωνα

Κάθε έκδοση έχει και ειδικότερο θεµατικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Ετσι, τα δύο πρώτα γραµµατόσηµα για τα 100 χρόνια από τον θάνατο του Βύρωνα – τιµής ένεκεν συµπεριλαµβάνεται στον ελληνικό πίνακα, όπως και ο Ούγκο Φώσκολος – συνδέονται µε δύο µεγάλους έλληνες ζωγράφους. Στο γραµµατόσηµο της υποδοχής του Βύρωνα στο Μεσολόγγι έχει αποτυπωθεί ο πίνακας του Θ. Βρυζάκη, ενώ το πορτρέτο είναι του Νικηφόρου Λύρα από πίνακα του βρετανού ζωγράφου Φίλιπς. Η προσωπογραφία του Φίλιπς που κοσµεί αίθουσα της πρεσβείας της Αγγλίας στην Αθήνα µαζί µε µια λιθογραφία του Εθνικού και Ιστορικού Μουσείου αφορά την έκδοση για τα 150 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή. Σχετικά πρόσφατα η µορφή του συµπεριελήφθη στη σειρά «Επετείων και Γεγονότων» ως αναφορά της Ηµέρας Φιλοελληνισµού και ∆ιεθνούς Αλληλεγγύης (έννοιες στις µέρες µας µάλλον διακοσµητικές).