Οι φυγάδες του Κοζαρίνσκι

«Μακριά από πού». Ο τίτλος είναι εµπνευσµένος. Το ίδιο και το περιεχόµενο. Είναι το καινούργιο µυθιστόρηµα του αργεντινού µάστορα της κινηµατογραφικής γραφής Εδγάρδο Κοζαρίνσκι (Εκδ. Καστανιώτη, µτφ. Τάσος Ψαρρής) που µέσα από τρεις συνταρακτικές όσο και ειρωνικές ιστορίες ζωής φωτίζει σε όλο της το υπαρξιακό βάθος την τραγωδία των σηµερινών µεταναστών. Των χιλιάδων κοµπάρσων της µεταπολεµικής Ιστορίας που αγωνιούν να φύγουν µακριά από τα τραυµατικά γεγονότα του τόπου τους, από το ένοχο παρελθόν και τα καταχωνιασµένα µυστικά τους, µακριά από την πείνα, από τον φόβο και από τον κίνδυνο της εξόντωσης, προς ένα «αλλού» µε διαφορετικά βιώµατα όπου ελπίζουν να χτίσουν µια καινούργια ταυτότητα. Οµως και εκεί όλα αναποδογυρίζουν, και εκεί τους απειλεί το παρελθόν µε νέο προσωπείο, και εκεί ζουν σε µια διαρκή αβεβαιότητα χάνοντας ένα ένα τα ερείσµατά τους, ενώ η παλιά τους ταυτότητα ξεθωριάζει και η καινούργια εξακολουθεί να παραµένει θολή. Για όλες αυτές τις ψυχές χωρίς όνοµα, το κοντινό «εδώ» µοιάζει όλο και περισσότερο µε το µακρινό «εκεί». Πόσω µάλλον που οι επώνυµοι πρωταγωνιστές της Ιστορίας, τόσο «εκεί» όσο και «εδώ», βρίσκουν κοινούς κώδικες και «καλοί» – «κακοί», µαζί, ξανασκηνοθετούν την πραγµατικότητα από την αρχή, έτσι όπως τους εξυπηρετεί: πάντα µακριά από την υπαρξιακή αλήθεια των αφανών της οικουµένης. ∆ιότι στη σύγχρονη εποχή όλα (µοιάζουν να) είναι σχετικά… Η κεντρική ηρωίδα του Κοζαρίνσκι κινείται στην κόψη των πραγµάτων. Ανήκε στο ανώνυµο πλήθος που πίστεψε στις υποσχέσεις του Χίτλερ για µια ζωή χωρίς ανέχεια, και υιοθετεί ένα ξένο όνοµα και έναν νέο ρόλο. Αυστριακή που εργαζόταν ως υπεύθυνη αρχείου στο στρατόπεδο του Αουσβιτς και θαύµαζε τον γιατρό ο οποίος προσπαθούσε να χρωµατίσει τα µαύρα µάτια των Τσιγγάνων γαλανά, κλέβει την ταυτότητα µιας αφανισµένης Εβραίας όταν καταρρέει το Ράιχ, και δραπετεύει από τον εκδικητικό κόσµο των νικητών αναζητώντας καταφύγιο στην Αργεντινή. Γυναίκα ανυποψίαστη και ακαλλιέργητη, έχει ένα τόσο ισχυρό ένστικτο επιβίωσης, που της επιτρέπει να υφίσταται την πολλαπλή εκµετάλλευση όσων εξουσιάζουν τη ζωή της, χωρίς να χάνει τα κρυφά αποθέµατα αγάπης που κρατάει µέσα της. Αυτή την αγάπη θα την κατευθύνει όλη στο αγόρι που θα αποκτήσει στην καινούργια της πατρίδα, έπειτα από έναν πολλαπλό βιασµό, αλλά δεν θα λυτρωθεί από το παρελθόν της. Θα συνεχίσει να ζει στο περιθώριο της πολιτικής επικαιρότητας ως Εβραία και µόλις θα προσπαθήσει να ανακτήσει την αρχική της ταυτότητα, θα βρει έναν ύποπτο θάνατο. Ο γιος της, αντίθετα, θα επιχειρήσει το αντίστροφο ταξίδι προς την Κεντρική Ευρώπη αναζητώντας τις ρίζες της µητέρας του και του µυστηρίου που κληρονόµησε. Μάταια όµως, διότι στο καινούργιο status quo όλες οι παλιές σταθερές έχουν καταρρεύσει µαζί µε τα παλιά σύνορα, και τα πάντα είναι ρευστά – οικογενειακοί δεσµοί, πολιτικές ταυτότητες, ακόµη και η έννοια της δηµοκρατίας…

Οι σύγχρονοι µετανάστες, µάς λέει ο Κοζαρίνσκι, είναι µάλλον απίθανο να ανακτήσουν τον εαυτό τους, την «αλήθεια» τους, κι ο γιος που θα περάσει ξυστά από δίπλα της δεν θα την καταλάβει. Αλλωστε, ακόµη και η αντικειµενική αλήθεια είναι συχνά σκηνοθετηµένη. Παράδειγµα, η εµβληµατική φωτογραφία της ήττας του ναζισµού, µε τον στρατιώτη που υψώνει τη σοβιετική σηµαία στο Ράιχστακ, που τράβηξε ο εβραϊκής καταγωγής ανταποκριτής του ΤΑΣ, Γεβγένι Χαλντέι.