«∆ιψούσαν για αίµα»

Το χρονικό της «µεγαλύτερης δίκης που έγινε ποτέ από ευρωπαϊκό κράτος για πολίτες του και που δεν πραγµατοποιήθηκε από επαναστατικό καθεστώς», της ∆ίκης των Εξι, ανασυνθέτει ο Βασίλης Τζανακάρης, στο περίπλοκο κλίµα µιας άγριας εποχής
Στις 20 Οκτωβρίου 2010 ο Αρειος Πάγος έκρινε αθώους των κατηγοριών τους άλλοτε πρωθυπουργούς της Ελλάδας Π. Πρωτοπαπαδάκη, ∆. Γούναρη, Ν. Στράτο, τους υπουργούς Γ. Μπαλτατζή και Ν. Θεοτόκη, καθώς και τον αρχιστράτηγο της Στρατιάς της Μικράς Ασίας Γ. Χατζανέστη.

Φυσικά, πρόκειται για ηθική µόνο δικαίωση. Η ποινή τους είχε εκτελεστεί 88 χρόνια πριν και ήταν θανατική. Σε ισόβια δεσµά είχαν επίσης καταδικαστεί οι Μ. Γούδας και Ξ. Στρατηγός. Οι εκτελεσθέντες θεωρήθηκαν τότε υπεύθυνοι για τη Μικρασιατική Καταστροφή καθώς τους καταλογίστηκε προδοτική στάση και µάλιστα µε πρόθεση. Αλλά ήταν, όπως όλοι πια ξέρουν, µια παρωδία δίκης.

«Η ατµόσφαιρα όλη πίεζεγια εκτέλεση, διψούσαν για αίµα», λέει στα «ΝΕΑ» ο δηµοσιογράφος Βασίλης Τζανακάρης, συγγραφέας του βιβλίου «Εις θάνατον!», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχµιο.«Την ίδια στιγµή», προσθέτει, «οι περισσότεροι πρόσφυγες δεν ήξεραν καν ποιοι ήταν οι Εξι. Είναι χαρακτηριστικό ότι αµέσως µετά την εκτέλεση αρχίζουν οι φανατικοί να τα παίρνουν πίσω». Στο βιβλίο του, ο Βασίλης Τζανακάρης ανασυνθέτει τις µέρες εκείνες του φθινοπώρου του 1922, µε βασικό εργαλείο τον Τύπο.

«Εχω πολύ µεγάλο αρχειακό υλικό», λέει.

«Οι εφηµερίδες που έπρεπε να διαβάσω ξεπερνούσαν το µπόι µου. Γιατί τα αρχεία που έπρεπε να έχουν κρατηθεί έχουν καταστραφεί. Κάποιοι συγγενείς των καταδικασθέντων κρατούσαν πρακτικά τα οποία δηµοσιεύθηκαν σε δύο φάσεις: στη “ Script ” του Πωπ το 1924 και στην “ Πρωία ” το 1931. Φτιάχνοντας το βιβλίο έκανα τα δικά µου “ πρακτικά ” αφαιρώντας τα ήσσονος σηµασίας. Το άλλο κοµµάτι είναι η ατµόσφαιρα της εποχής. Ατµόσφαιρα που θυµίζει την εποχή της χούντας.Κι αυτή χούντα ήταν, απλώς τότε δεν υπήρχε η λέξη. Στέλνονταν συνεχώς συγχαρητήρια τηλεγραφήµατα και ηµόνιµη επωδός ήταν “ εις θάνατον ”. Πιο φανατικές ήταν οι οργανώσεις του ΚΚΕ και ο “ Ριζοσπάστης ”. Βρισκόµασταν και κοντά στη Ρωσική Επανάσταση. Κάποιος έλεγε, “ να πεθάνει και ο Βενιζέλος ”. Στις προτροπές για την εσχάτη των ποινών, πρωτοστατούσαν και οι γυναίκες των Φιλελευθέρων. Ο βρετανός πρέσβης Λίντλεϊ, που πίεζε φορτικά για επιείκεια, έγραψε ότι “ αι γυναίκες του κόµµατος ήσαν πλέον αιµοδιψείςαπό τους άνδρας! ” και µετέφερε µε έκπληξη το κλίµα στη βρετανική κυβέρνηση, συγκρίνοντάς το µε αυτό της Γαλλικής Επανάστασης».

Τις ηµέρες εκείνες, οΒενιζέλος βρισκόταν στο εξωτερικό, οΠλαστήρας µε τονΓονατά και τον Φωκά είχαν κηρύξει επανάσταση από τη Χίο και τη Μυτιλήνη, και ο Θεόδωρος Πάγκαλος, ως άλλοτε υποστράτηγος και βενιζελικός, ευρισκόµενος στην Αθήνα, υπολόγιζε ότι θα µπορούσε να ηγηθεί, χωρίς τελικά να τα καταφέρει. Το βιβλίοτου Βασίλη Τζανακάρη παρουσιάζει ώρα µε την ώρα τις καταθέσεις στη δίκη, και ταυτόχρονα την περιρρέουσα ατµόσφαιρα και το διεθνές κλίµα όχι µόνο στο στρατόπεδο των συµµάχων αλλά και στη Σοβιετική Ένωση, ακόµα και σε Συρία και Ινδία, χώρες που µε τον τρόπο τους επηρέασαν επίσης την έκβαση του ελληνοτουρκικού πολέµου.

«Η Συνθήκη τωνΣεβρών ήταν “ συνθήκη πολυτελείας ”, λέειο Τζανακάρης, δενήταν δηλαδή συνθήκη ειρήνης αλλά συνθήκη πολέµου. Οι σύµµαχοι κατάλαβαν γρήγορα ότι για να εφαρµοστεί η συνθήκη έπρεπε να σταλούν στρατεύµατα αγγλογάλλωναλλά για ποικίλους λόγους, οικονοµικούς, πολιτικούς, αλλά και ενδοσυµµαχικών ερίδων, δεν αποφάσισαν να το κάνουν. «Για να κερδίσει η Ελλάδα όλα όσα της υπόσχονταν οι όροι της συνθήκης, θα έπρεπε να πολεµήσει µε την Τουρκία και να νικήσει. Ο Τσόρτσιλ έγραψε στονΒενιζέλο:

«Ο πρωθυπουργός Λόυδ Τζωρτζ µε επιφόρτισε να σας ερωτήσω εάνείσθε διατεθειµένος, εν περιπτώσει αρνήσεως της Τουρκίας να δεχθή τους όρους της ειρήνης, να αναλάβητε να επιβάλετε στρατιωτικώς τους όρους τούτους διά τα εδάφη διά τα οποία ενδιαφέρεσθε εν Θράκη καιεν Μ. Ασία. Ο πρωθυπουργός επιθυµεί να γνωρίζετε ότι αι πολλαπλαί υποχρεώσεις της Αγγλίας δεν της επιτρέπουν να διαθέση στρατόν της ούτε εις Θράκην, ούτε εις τα τµήµατατα οποία σας εδόθησαν εν Μ. Ασία»».

Ο Βασίλης Τζανακάρης λέει στα«ΝΕΑ» για το κλίµα µετά την ήττα: «Ηταν µια ατµόσφαιρα αγριότητας µε πρωταγωνιστέςτους Πάγκαλο – Χατζηκυριάκο -Κονδύλη. Οιοποίοι, ας µην ξεχνάµε, ήταν τότε οπαδοί του Μουσολίνι, όπως άλλωστε και ο Πλαστήρας. Προσπαθούσαν µάλιστα να πείσουν τον Βενιζέλο να κάνει δικτατορία – τόσο διαφορετική ήταν εκείνη η εποχή».

INFO

Βασίλης Τζανακάρης, «Εις θάνατον!», εκδ. Μεταίχµιο, σελ. 600, τιµή:
23,72 ευρώ

«Η λεηλασία υπήρξε γενική»

«Οι τσέται εκτυπούσαν εις την θύραν», είπε στις εφηµερίδες της εποχής η Αµερικανίδα «Μις Μιλλς», καθηγήτρια στην Αµερικανική Σχολή, κοντά στον σταθµό Μπασµά-Χανέ (σιδηροδρόµου Κασσαµπά). «Εάν ήργουν να τους ανοίξουν, ήρχιζαν να παραβιάζωσι, και τινές µάλιστα έθραυον και την θύραν. Την τρίτην ηµέραν το Τουρκικόν πεζικόν, το οποίον εντωµεταξύ είχεν εισέλθη εις την πόλιν, προσετέθη εις τους τσέτας. Εάν εις χριστιανός ενεφανίζετο εις τας οδούς, έπιπτε νεκρός. Είδοµεν πολλούς ούτω φονευθέντας προ των παραθύρων µας, και ακόµη προ της θύρας του Σχολείου. Τα πτώµατα αφήνοντο εις τας οδούς µία ή δύο ηµέρας άταφα, συχνάκις ηκρωτηριάζοντο. (…) Εις βραχύ διάστηµα όλη η οδός εκαίετο, ταυτοχρόνως δε ο καβάσης µας, όστις εφύλασσε την οπισθίαν µας θύραν, είδεν υπαξιωµατικόν, αξιωµατικόν Τούρκον κρατούντας ξύλα των οποίων η άκρη ήτο περιβεβληµένη µε κουρέλια. Τα ξύλα εβαπτίζοντο εντός δοχείου περιέχοντος υγρόν, προφανώς βενζίνην, και εισήρχοντο δροµέως εις διαφόρους οικίας. Ολίγον τι µετέπειτα και όπισθεν του Σχολείου οικίαι εφλέγοντο. Ο λόγος διά τον οποίον η πυρκαγιά ήτο τόσον ταχεία είναι ότι όλαι αι οικίαι της συνοικίας µας είχον προηγουµένως λεηλατηθή, τα δε δάπεδά των ήσαν σκεπασµένα µε ξεσχισµένα υφάσµατα και έπιπλα».