Φιλική Εταιρεία: κομπάρσος ή πρωταγωνιστής;

O ιστορικός Βασίλης Παναγιωτόπουλος επιμένει ότι η Φιλική Εταιρεία ήταν αυτή που υποκίνησε, προετοίμασε και οργάνωσε την εξέγερση, με όπλο ένα συνωμοτικό ανθρώπινο δίκτυο (η ιστοριογραφία σήμερα γνωρίζει με το όνομά τους και τη δράση τους πάνω από 1.000 μέλη της) που διακλαδώθηκε μέχρι το πλέον απομακρυσμένο χωριό. «Οι τοπικές εξεγέρσεις ήταν φαινόμενο που αποτελούσε εφαρμογή του γενικότερου σχεδίου, αλλά ήταν φυσικό να μη συμπέσουν αφού οι μετακινήσεις και οι επικοινωνίες εκείνα τα χρόνια δεν γίνονταν αυθημερόν…», λέει. Η σημασία της υποτιμάται προκειμένου να επικρατήσει η άποψη ότι κάποιοι εκκλησιαστικοί ηγέτες έδωσαν το σύνθημα. Ισως και γιατί ιδρύθηκε στο εξωτερικό (στην Οδησσό) από ανθρώπους της μεσαίας τάξης (Σκουφάς, Τσακάλωφ και Ξάνθος) που δεν ήταν παράγοντες της εσωτερικής σκηνής, ούτε διανοούμενοι. Η Φιλική Εταιρεία όμως λειτούργησε από την πρώτη μέρα της ίδρυσής της (το 1814) ως εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση, συλλαμβάνοντας, σχεδιάζοντας και κατευθύνοντας την Επανάσταση.