«Κυνόδοντας» από το Μεξικό

Το γεγονός, ένα και αποκαλυπτικό.
Ο «Κυνόδοντας» του Γιώργου Λάνθιµου σχεδόν πιστό αντίγραφο της κλασικής και σουρεαλιστικής ταινίας «Το κάστρο της αγνότητας» (El castillo de la pureza) του Μεξικανού Αρτούρο Ριπστάιν και του 1973 που από σήµερα επανακυκλοφορεί. Τυχαίο και συµπτωµατικό; Μπορεί. Οµως ως καχύποπτος, όπως κάθε Νεοέλληνας, εγώ δεν νοµίζω!

Το 1973, µε τη συνεργασία του συγγραφέα Jose Emilio Pacheco, ο Αρτούρο Ριπστάιν σκαρώνει µια µπουνιουελική, στεγνή και «χειρουργική» αλληγορία. Στόχος του ο φασισµός και κάθε µορφή χούντας. Οπου από αυτό το σηµείο οι κατά συρροή συµπτώσεις µε τον «Κυνόδοντα». Τόσο πολλές που ταιριάζουν απίστευτα µε την πασίγνωστη ρήση «τα µεγάλα πνεύµατασυναντώνται». Εχουµε καιλέµε. Πενταµελής η οικογένεια του Γκαµπριέλ Λίµα (το όνοµα του αυταρχικού µεξικανού πατέρα), το ίδιο και του Χρήστου Στέργιογλου, πρωταγωνιστή της ελληνικής ταινίας. ∆ηλαδή µια υποταγµένησύζυγος, δύο κόρες και ένας γιος. Και οι τέσσερις σφραγισµένοι εντός της οικίας. Ο πατέρας αυταρχικός, βίαιοςκαι υποκριτής. Μετην πρώτη ανυπακοή δέρνει τα παιδιά και τη γυναίκα του και στη συνέχεια τους κλειδώνει προς παραδειγµατισµό σε µπουντρούµι. Ιδεολογία του η καθαρότητα της φυλής και η υπεράσπιση των ελάχιστων προνοµιούχων, ανώτερων ατόµων από τις άγριες ορέξεις της πολυπληθούς και ανεξέλεγκτης, σε αναπαραγωγή, µάζας των αρουραίων (ας πούµε οι Εβραίοι). Εξω όµως συναλλάσσεταιµε τα µιάσµατα και ενίοτε εκτονώνει τις ορέξεις του µε µικρές και µε πόρνες.

Οπως µε τον «Κυνόδοντα», έτσι κι εδώ. Η µικρή εξέγερση από τη µεγάλη κόρη, την Ουτοπία (συµβολικό το όνοµα). Αυτή πρώτη εκφράζει βαθιά επιθυµία να βγει και να δει επιτέλους θάλασσα. Κι αυτή πρώτη, όπως στον «Κυνόδοντα», επιδίδεται µε τον αδελφό της σε αιµοµιξία (της χαϊδεύει το αιδοίο). Το σεξ, έστω και το διαστροφικό, το έναυσµα της ανησυχίας. Το ίδιο και µε τη διαστροφική αντιστροφή των εννοιών και των λέξεων. Ας πούµε στον «Κυνόδοντα», όταν η κόρη ρωτάει τη µητέρα της «τι είναι µ…» (το σεξουαλικό όργανο), εκείνη δείχνει τη λάµπα. Εδώ πιο ήπια. Αλλωστε είναι 1973 και λογοκρισία. «Τι είναι βασιλιάς;», ρωτάει η Ουτοπία. «Ηλιος», απαντάει η µητέρα. Η ουσιώδης διαφορά ανάµεσα στις δύο ιστορίες αφορά την ιδεολογία. Η παράλογη εσωστρέφεια του «Κυνόδοντα» στρέφεται κατά της σηµερινής, παγκοσµιοποιηµένης αλλά κλειστής και ευηµερούσας δυτικής κοινωνίας. Του Ριπστάιν εντελώς πολιτική η αλληγορία. Το αγρόκτηµα στην ελληνική ταινία είναι µοντέρνο. Η µεγάλη οικία του Μεξικανού είναι παλιά, σάπια και καταρρέει. Ο φασισµός πνέει τα λοίσθια. Ετσι πίστευε ο Ριπστάιν. Γι’ αυτό αναφέρεται στην αγνότητα και την καθαρότητα. Γι’ αυτό υποτελείς του είναι τα τρία παιδιά του που, σαν τους προλετάριους, παρασκευάζουν δηλητήριο για τους αρουραίους. Και γι’ αυτό ο πατέρας είναι ο απόλυτος άρχων τόσο της οικονοµίας όσο και της ηθικής, ακόµα και της ζωής των παιδιών του. Εντελώς αυστηρά καθορισµένη η ιεραρχία.

Οµως αυτό το φασιστοειδές σχήµα καταλήγει σε απολίθωµα και σε ασήκωτο βάρος για την ανάπτυξη της οικονοµίας. Η βιοµηχανία εκτοπίζει από την αγορά τα οικιακά δηλητήρια του Γκαµπριέλ Λίµα. Ετσι όσο συρρικνώνεται το βαλάντιό του τόσο αυτός χάνει τα λογι κά του. Και µε τις βίαιες και τυφλές αντιδράσεις του προκαλεί µικρές εξεγέρσεις από τους τέσσερις υπηκόους του.

Το πιο εξωφρενικό πράγµα που µπορεί να συµβεί σ’ έναν λαό είναι ότι, ενώ από τη µια οι τέσσερις καταπιεσµένοι επιθυµούν σαν τρελοί να απαλλαγούν από την τυραννία του, από την άλλη, συνηθισµένοι στην υπακοή και την υποταγή, ωρύονται «µπαµπά, σ’ αγαπάµε!».

Ο Ριπστάιν, αν και µπουνιουελικός, στην αισθητική του εντελώς στεγνός, χωρίς ίχνος µαύρου χιούµορ και σαρκασµού. Ταυτόχρονα αφαιρεί κάθε ίχνος δραµα τοποίησης. Γιατί τα πρόσωπα είναι σύµβολα και σχήµατα. Και γιατί έτσι δεν θέλει να εµπλέξει τον θεατή στο προσωπικό δράµα τους, αλλά να του αποκαλύψει τους µηχανισµούς καταπίεσης και φασιστικής ιδεολογίας. Ανεξάρτητα από συµπτώσεις σηµασία έχει ένα πράγµα. Και οι δύο ταινίες είναι για την εποχή τους προκλητικές, σοκαριστικές, σκληρές, πρωτοποριακές. Και καθόλου δεν θα µε χάλαγε αν στα γράµµατα του «Κυνόδοντα» είχε τυπωθεί η γνωστή φράση «η ιστορία εµπνευσµένη από το “Κάστρο της αγνότητας” του Αρτούρο Ριπστάιν!

«Το κάστρο της αγνότητας»

Η µικροκλίµακα του φασισµού Αφθονες οµοιότητες µε «Κυνόδοντα» Πρωτότυπη ιδέα, υποδειγµατική σκηνοθεσία

Βαθµοί=8

(φιλέτο)

Μια µεγάλη καρδιά που συγκινεί

«Ο τρόπος του Μπάρνεϊ» (Barney’s version) του Ρίτσαρντ Τζ. Λιούις. Καλογραµµένο, καλοσκηνοθετηµένο και καλοπαιγµένο. Ιδιαιτέρως από τον Πολ Τζιαµάτι που επιδίδεται σε ρεσιτάλ ερµηνείας. Με επιµύθιο«να είσαι σπουδαίοςστις πράξεις σου όσοκαιτιςσκέψεις σου». Ενας µποέµ Εβραίος, ευτραφής και βουληµικός τύπος, διασχίζει τέσσερις δεκαετίες. Από τη Ρώµη που παντρεύεται στα γρήγορα µια ξανθιά,γιατί – λέει εκείνη– «µε γκάστρωσε µέσα σε 30 δευτερόλεπτα τριβής», µέχρι τιςµέρες µαςόπου καταλήγει διάσηµος παραγωγός τηλεόρασης. Οµως το καλύτερο είναι το µέροςτης καρδιάς.Τη βραδιά του γάµου του µε πλούσια εβραία ερωτεύεται on the spot µια άλλη γυναίκα. Αυτό ήταν.Από εκείνη τηστιγµή ολοκληρωτικά,ψυχή τε και σώµατι,στη Μίριαµ.Μέχρι τονθάνατο και ακόµα πιο µακριά. Αληθινά σας λέω στο τέλος η καρδιά του Μπάρνεϊ Πανόφσκι, που διαρκώς πίνει και καπνίζει σαν θεριακλής, παραλίγο να µε πνίξει στα ζουµιά.

{{{ video }}}

Βαθµοί=6

(δάκρυσα)

Μάχη επιβίωσης στην Αρκτική

Ταινιάρα της εβδοµάδας και µέσα στις top του 2011 η ρωσική παραγωγή «Πώς τελείωσε αυτό το καλοκαίρι» (Kak ya provyol etim letom) του 39χρονου Αλεξέι Ποπογκρέµπσκι.

Με δύο όλα κι όλα πρόσωπα σε ένα εγκαταλελειµµένο νησί της Αρκτικής! Εξωτερικά οι ρυθµοί αργόσυρτοι.

Εσωτερικά τυφώνας. Εξωτερικά µόνο δύο πρόσωπα. Κατά βάθος ολόκληρη η χώρα. Εξωτερικά µάχη επιβίωσης. Εσωτερικά κυκλοφορούν και επιτίθενται όλα τα «στοιχεία». Κλιµατολογικές αλλαγές, ραδιενέργεια, ξεπερασµένη τεχνολογία, οικογένεια, θάνατος, ιεραρχία, η εποχή τουΜπρέζνιεφ, όλα. Μιααόρατη και επαναλαµβανόµενη αλυσιδωτή αντίδραση κατά µήκος, πλάτος και βάθος.

Ας πούµε. ∆ύο υπάλληλοι µετεωρολογικής υπηρεσίας εντεταλµένοι να µετρούν τα ραδιενεργά εδάφηκαι να αποστέλλουν τα δεδοµένα µέσω ασυρµάτου στον κεντρικό σταθµό.

Υπόθεση ρουτίνας. Πλάνη.

Ο πρώτος, ο Σεργκέι, µεγάλος. Ορµητικός, φουριόζος, βίαιος, παλιοµοδίτης, οικογενειάρχης, αυταρχικός και ταυτόχρονα αισθηµατίας.

Οι αντιφάσεις και οι αντιθέσεις της µπρεζνιεφικής εποχής ενσωµατωµένες στακύτταρά του. Ο δεύτερος, ο Πάβελ, νεώτερος, νεοφώτιστος, νόστιµος, αµήχανος, επιπόλαιος. Η σύγκρουση αρχίζει από τη στιγµή που ο Πάβελ λαµβάνει µήνυµα που τον πληροφορεί για τον θάνατο σετροχαίο της οικογένειας του Σεργκέι. Και είτε από επιπολαιότητα είτε επειδή δεν µπορεί να διαχειριστεί ένα τόσο δυσάρεστο γεγονός, το αποκρύπτει από τον παραλήπτη. Οσο το αποκρύπτει τόσο συνωµοτεί. Οσο συνωµοτεί τόσο το σύστηµα των µετρήσεων αποδιοργανώνεται. Οσο το σύστηµα αποδιοργανώνεται τόσοοι συγκρούσεις αυξάνονται.

Ετσι αρχίζει η µάχη επιβίωσης. Ετσι, όπως µε τη ραδιενέργεια και τα ισότοπα, αρχίζουν οι αλυσιδωτές αντιδράσεις. ∆ύο τα πεδία. Συνύπαρξης και συγκρούσεων. Από τη µια η σχέση πατέρα – γιου. Κάτι σαν την εποχή του Μπρέζνιεφ και την εποχή του Πούτιν. Από την άλλη η σύγκρουση δύο διαφορετικών εποχών, γενιών αλλά και πολιτικών.

Κοντά σ’ αυτά, σαν ωρολογιακή βόµβα, ενεργοποιείται και η απειλή της ραδιενέργειας. Με απλά λόγια, µε δύο ανθρώπους σ’ένα απέραντο και έρηµο, σχεδόν προϊστορικό περιβάλλον, µορφοποιείται η ιστορία του Τσερνόµπιλ µαζί µε τη µετάβαση από τον «υπαρκτό σοσιαλισµό» στον «αχόρταγο καπιταλισµό». Αµφότερες οι εκδοχές, λέει ο ρώσος σκηνοθέτης, καταστροφικές για τον λαό. Θα µου πείτε «εγκεφαλικό». Θα σας πω «χειροποίητο και σαρκικό». Κάθε πλάνο, κάθε σκηνή είναι καµωµένα µε αίµα, ιδρώτα και πρωτόγνωρο ρεαλισµό. Ολα τα στοιχεία της φύσης και της σκουριασµένης επιστήµης παίζουν µε επιδόσεις πρωταγωνιστών. Και οι δύο ηθοποιοί τόσο αυτοκόλλητοι στους ρόλους τους, σαν να ζουν όλα αυτά τα χρόνια σ’ αυτό το άδειο νησί. Ετσι όλοι και όλα, µα όλα συνθέτουν µια ακουστική και οπτική απειλή, ένα δράµα δωµατίου και µια βουβή, πλάγια πολιτική και κοινωνική αλληγορία. Μετά την αριστουργηµατική «Επιστροφή» (Vozvrashchenie) του Αντρέι Ζγιάγκιντσεφ και του 2003, αυτή η δηµιουργία του Αλεξέι Ποπογκρέµπσκι η δεύτερη µεγάλη στιγµή της ρωσικής κινηµατογραφίας από την πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισµού» µέχρι σήµερα!
{{{ video }}}

«Πώς τελείωσε αυτό το καλοκαίρι»

∆ύο πλάσµατα σε έρηµο νησί της Αρκτικής Μάχη επιβίωσης Ρωσικός εµφύλιος

Βαθµοί=8

(εξαιρετικό)

Αµπελοφιλοσοφίες µε τον Ματ Ντέιµον

«Οι ρυθµιστές» (The adjustment bureau) του Τζορτζ Νόλφι µε πρωταγωνιστές τον Ματ Ντέιµον και την Εµιλι Μπλαντ, η αµπελοφιλοσοφία της εβδοµάδας. Ο κόσµος ρυθµισµένος από µια ανώτερη δύναµη. Ποια είναι αυτή; Ο Θεός, η εξουσία, η πληροφορική, το οτιδήποτε που ταιριάζει σε µια υπόθεση συνωµοσιολογίας. Κάθε άτοµο ακολουθεί µια προδιαγεγραµµένη πορεία και διαδροµή. Από τις στάσεις λεωφορείου, το επάγγελµα, την ερωτική του σύντροφο, τα πάντα. Κατά βάθος αυτή η «ρύθµιση» παραπέµπει στη λογική. ∆ηλαδή ρυθµιστές της ζωής µας είναι η συνήθεια, η µηχανική επανάληψη και η πεζή λογική µας. Αντίπαλος των ρυθµιστών ο έρωτας, τα αισθήµατα, το απρόβλεπτο, οι αισθήσεις, το ένστικτο. Οτιδήποτε υπερβαίνει τη λογική και τον ορθολογισµό. Ετσι νεαρός και γοητευτικός βουλευτής (Ματ Ντέιµον) εκτρέπεται από την πορεία του και απορρυθµίζει τους ρυθµιστές του. Εκείνοι (δηλαδή η ψυχρή λογική) τον απειλούν πως αν ερωτευτεί και καταλήξει σε γάµο µε µια µπαλαρίνα (Εµιλι Μπλαντ), θα ηττηθεί στις επερχόµενες εκλογές για τη Γερουσία και εκείνη θα εξαφανιστεί από τη σκηνή. Παρόλα αυτά κόντρα σε όλα διεκδικεί την ανεξαρτησία του, την ελεύθερη βούληση της καρδιάς και των αισθηµάτων του.

Οµως µια τέτοια ιστορία πρέπει απαραιτήτως να στηρίζεται και από µια πνευµατώδη σκηνοθεσία. Πού τέτοιο πράγµα. Θα λακίσουν οι θεατές από τα ταµεία. Ετσι αρχίζουν τα τρεχαλητά. Ετσι καταδιώξεις και µπουνιές. Είναι διαπιστωµένο από το παρελθόν. Είναι αδύνατον µε το πλαστικό να ρυθµίσεις και να συγχρονιστείς µε το βάθος το πνευµατικό!

{{{ video }}}

«Οι ρυθµιστές»

Λογική Vs Αισθηµάτων Την γκόµενα ή την καριέρα;

Βαθµοί=4

(keep running)

Αριστοτεχνικό σκουπίδι

Ενα από τα πιο συναρπαστικά και έξοχα χορογραφηµένα σκουπίδια (trash) που έχωδει εδώ και πολλά χρόνια τιτλοφορείται «Drive angry», είναι 3D και έχει σκηνοθετηθεί από τον γαλλοκαναδόσκηνοθέτη Πατρίκ Λισιέ. Με πρωταγωνιστή τον Νίκολας Κέιτζ και παρτενέρ τη νεοφερµένη κουκλάρα Αµπερ Χερντ, η οποία µε την κορµάρα και τις µατάρες της θα έστελνε στην Κόλαση ακόµα και τον Αγιο Φραγκίσκο της Ασίζης!

Το στόρι συµπυκνώνεται σε τρεις πασίγνωστες νεοελληνικές λέξεις: Χάος. Χαµός. Χαβαλές. Οπου ένας νεκρός εξέρχεται από τον τάφο του σαν ταύρος µε γυαλισµένοβλέµµα και φορτωµένοςµε οπλοστάσιο ικανό να σµπαραλιάσει ταπιο σύγχρονα τεθωρακισµένα. Προορισµός του να ξεκληρίσει µια πολυπληθή φυλή σατανιστών, παρέα µε τον αρχηγό της, και να απελευθερώσει ένα µωρό, το οποίο πρόκειται στην πρώτη Πανσέληνο να θυσιαστεί στον βωµό της αναγέννησης του διαβόλου.Πρώτα καβαλάει µια Charger 440και ύστερα µια Chavelle 454. Μιλάµε για παλιές αµαξάρες που κάνουν τράκες.

Ετσι εφορµά εναντίον των πάντων, καθαρίζεικαµιά εκατοσταριά νοµαταίους, µερικούς εκ των οποίων οι σφαίρες του τους ακρωτηριά ζουν, τους αποκεφαλίζουν, άντε τουςτεµαχίζουν. Και αφού εξαφανίζει τη µισήδύναµη µπάτσων της περιοχής που τον καταδιώκει, στο φινάλε µετατρέπει τη φωλιά των σατανιστών σε κρανίου τόπο. Μια σκηνή θα γράψει ιστορία στη µυθολογία των κινηµατογραφικών σκουπιδιών. Εκεί όπου ο Νίκολας Κέιτζ ενδεδυµένος εντελώς, µε µια µπουκάλα ουίσκι στο ένα χέρι, µε πούρο Αβάνας στα χείλη, µε ένα µάγκνουµ στο άλλο χέρι και µε το µόριό του καρφωµένο σε µια ξανθιά θεόγυµνη σαρανταφεύγα πόρνη. Εκείνη να ωρύεται από ηδονή «το θέλω αυτό το….», οι σατανιστές να ορµούν στο δωµάτιο σαν ζόµπι και ο Κέιτζ να πίνει, να πηδάει και ταυτοχρόνως να τους καθαρίζει. Απίστευτο!

{{{ video }}}

«Drive angry»

Νίκολας Κέιτζ from the grave Η Αµπερ Χερντ θα σας µουρλάνει

Βαθµοί=7

(top trash)

Αφηµένες στην τύχη τους

«Κανένας» του Χρήστου Νικολέρη µε Αντίνοο Αλµπάνη, Τζωρτζίνα Λιώση, Νικόλα Παπαγιάννη, Γιώργο Παπαγεωργίου και άλλους. Ιουλιέτα µια 17χρονη κούκλα αλβανίδα µουσουλµάνα. Ρωµαίος ένας νεαρός Ρώσος. Απαντες ελληνοποιηµένοι δεύτερης γενιάς µετανάστες στην Αθήνα. Από εκεί και πέρα, συµµορίες και πλακώµατα. Σαν αντίγραφο ανάλογων αµερικανικών παραγωγών και σαν καλογυρισµένο επεισόδιο τηλεοπτικής σειράς. Περίπου ένα όµορφο τίποτα. Κρίµα η σκηνοθετική επιδεξιότητα και η αρτιότητα των παιδιών.

{{{ video }}}

Βαθµοί=0

(επιεικώς)

«Μην πυροβολείτε τη γιαγιά: πατέρας και γιος εν δράσει» (Big mommas: like father, like son): µακροσκελής τίτλος µιας αόρατης κωµωδίας. Πατέρας (Μάρτιν Λόρενς) και γιος (Μπράντον Τζάκσον) προκειµένου να γλιστρήσουν από τη Μαφία µεταµφιέζονται σε µάνα και κόρη. Σαν να λέµε «Μερικοί το προτιµούν καυτό». Αντε µην αρπάξω βρεγµένη σανίδα να σου δείξω εγώ!

{{{ video }}}

Βαθµοί=Ασε