Οι µεταφράσεις του Οµήρου

Χρυσόστοµος Τσιρίδης
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ
(Ξανα)µεταφράστηκε Οµηρος. Και λοιπόν; Αν η έγνοια του Οµήρου είναι οι µεταφράσεις των έργων του (Ιλιάδας και Οδύσσειας), δεν πρέπει να έχει παράπονο. Αρίθµητες οι µεταφράσεις. Πόσο όµως βοηθούν στην ανάγνωση του ιδιοφυούς δηµιουργού;

∆εσµώτης, αντίθετα, ο Οµηρος των ιερατείων των µεγαλοφιλολόγων υποχρεώνεται να ανακυκλώνει εν αγνοία του και παρά τη θέλησή του κάθε φορά τα… ηθικοπλαστικά θεµελιώδη, στη βάση µιας άθλιας προσωπολατρίας: ο Οδυσσέας φιλόπατρις, ο Οδυσσέας φιλέταιρος, ο Οδυσσέας επιστρέφων, ο Οδυσσέας αναµενόµενος, ο Οδυσσέας πάσχων, ο Οδυσσέαςµαινόµενος, ο Οδυσσέας τιµωρός – εκδικητής και βέβαια ο Οδυσσέας αφετηρία ενός κυκεώνα συµβολισµών και απίθανων… αποσυµβολισµών.

Ο µονοθεµατικός άξονας καλά κρατεί. Ολόκληρη η Οδύσσεια δέσµια ενός βάναυσου οδυσσεοκεντρισµού. Ιδιαίτερα βολικού όµως και εξόχως παραγωγικού. Οι καλοί από τη µια, οι κακοί από την άλλη. Αρχέτυπο. Μεγάλο και σίγουρο. Αµεσα αφοµοιώσιµο και προσοδοφόρο. Η ηθική των Ανήθικων και η ανηθικότητα των Ηθικών σε πλήρη ταύτιση: ο Οδυσσέας φεύγει ηγέτης και επιστρέφει κρυπτόµενοανθρωπάκι, υπό την προστασία τωνθεών. Επιλέγεις: είτε τον κατ’ αφήγηση του µοναδικού διασωθέντος µάρτυρα ευτυχή νόστο, είτε το κολαστήριο Ιθάκη. Ετσι, ναι! Εχει «ψωµί» η υπόθεση Οµηρος. Ορυχείο ανεξάντλητο. Αρκεί να προσυπογράψεις και να συµµορφωθείς µε τις παρακάτω υποδείξεις: οι µνηστήρες αληταριό! Οι ιθακήσιοι πολίτες (ένας ολόκληροςλαός) δειλοί! Οι σύντροφοι ανόητοι! Οι δούλοι ανήθικοι και προδότες! Οι Φαίακες αφελέστατοι!

Νέα µετάφραση του Οµήρου! Αξιολογότατη! Και λοιπόν; Θα µας βοηθήσει, τουλάχιστον, η φρέσκια µετάφραση να απαντήσουµε σε µερικά µόνο, εντελώς ενδεικτικά, ερωτήµατα, όπως:

n «Πού και πότε υπέφερε ο…πολύπαθος Οδυσσέας;» (Ο ίδιος ο Οµηρος τουλάχιστον δεν µας το ξεκαθαρίζει). n «Η µοιχεία Αρη – Αφροδίτης είναι ένα χυδαίο εµβόλιµο τραγούδι ενός αναιδούς καλλιτέχνη (∆ηµόδοκου) ή µήπως κάτι πολύ πολύ σηµαντικότερο;». n «Γιατί το προηγµένο τεχνολογικά και κοινωνικά νησί των Φαιάκων απειλείται, δίκην Ατλαντίδας, µε αφανισµό;». n «Θα δεχτούµε ότι ολογοτεχνικός χαρακτήρας του Οδυσσέα, όπως τον επινοεί και αριστουργηµατικά φιλοτεχνεί ο δηµιουργός του, είναι ένα απλό εργαλείο στην υπηρεσία της οικονοµίας του έργου του;».

Συµπερασµατικά:θα αφήσουµε να ακουστεί η αληθινή φωνή του λογοτέχνη (σύµφωνα µε τον Αριστοτέλη) Οµήρου ή θα την καλύπτουµε (για να µην πω κακοποιούµε) µε τον ένανή τον άλλον τρόπο;