Αλέξανδρε, παντοτινέ σούπερ σταρ!

Οι ιστορικοί «ξαναδιαβάζουν» τον γοητευτικότερο ήρωα της αρχαιότητας, παίρνουν αποστάσεις από τον μύθο και στρέφουν το βλέμμα τους στη σύγχρονη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή αναγνωρίζουν ότι το αίνιγμα που καλύπτει το ιστορικό πρόσωπο του μακεδόνα στρατηλάτη παραμένει καλά κρυμμένο μέσα σ΄ έναν γρίφο
Στην ταινία «Αλέξανδρος» του Ολιβερ Στόουν, ο απόλυτος κυρίαρχος της ιστορίας ανταλλάσσει μερικές προχωρημένες απόψεις για τους λαούς της Ασίας με τον Ηφαιστίωνα: «Τους ελευθερώσαμε από τους Πέρσες, που τους περνούσαν για σκλάβους! Η απελευθέρωση όλων των λαών του κόσμου ξεπερνάει ακόμη και τη δόξα του Αχιλλέα!». Ο αμερικανός σκηνοθέτης, με αμφιλεγόμενα παράσημα στις βιογραφίες ιστορικών προσώπων, στέλνει στη σκόνη της Μεσοποταμίας τον μεγαλύτερο σταρ της αρχαιότητας με σχέδιο καλά μελετημένο και φωτοστέφανο που θα ζήλευε ένας μελλοντικός οσιομάρτυρας. Από μία άποψη, γράφει ο συγγραφέας Τομ Χόλαντ στην εφημερίδα «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ», δεν κάνει τίποτα περισσότερο ή τίποτα λιγότερο από μια ολόκληρη γενιά ιστορικών που έχουν βάλει στη θέση του Αλέξανδρου ένα άβαταρ του Τζιμ Μόρισον (παρεμπιπτόντως, ο Στόουν έχει σκηνοθετήσει και μια βιογραφία για τους Doors). Οπως τα είδωλα των 60s, ο γιος της Ολυμπιάδας και του Φιλίππου έζησε γρήγορα και πέθανε νέος. Ηταν- και παραμένει- ο ορισμός της νεανικής ορμής, πολύ πριν γίνει απόλυτος μονάρχης, φιλόσοφος βασιλιάς για τους Αραβες, γενναίος ιππότης στους χριστιανικούς θρύλους, μέτρο σύγκρισης για τον Ναπολέοντα και ανδριάντας στα μέτρα της εθνικιστικής ρητορείας πάνω και κάτω από τη Βεργίνα.

Σ΄ αυτό το λαμπερό σκηνικό, όπου η παράσταση είναι κομμένη και ραμμένη για έναν ρόλο, τρεις πρόσφατες εκδόσεις προσπαθούν να χαμηλώσουν τα φώτα. Δεν ξεκινούν καν με διάθεση απομυθοποίησηςποιος ο λόγος να χτυπάς το καρφί πιο δυνατά στον τοίχο; Στην παλάντζα μεταξύ ιστορικής πραγματικότητας και μύθου επιλέγουν τον τρίτο δρόμο: μια ερμηνεία όσο το δυνατόν πιο νηφάλια. «Ούτε πρέσβης του ελληνικού πολιτισμού, ούτε μανιακός δολοφόνος» είναι η ετυμηγορία του Πιέρ Μπριάντ, που επικαλείται τον ρεαλισμό και όχι τη μαγεία στην ανάλυσή του. «Κυβερνούσε με τον τρόπο ενός σύγχρονου ανώτατου αξιωματούχου- χρησιμοποιώντας τη διοικητική παράδοση των Αχαιμενιδών και εισάγοντας ελληνικές καινοτομίες». Στο βιβλίο περισσεύουν οι αναγωγές στη ρεάλ πολιτίκ, αλλά λείπει ο ρομαντικός ήρωας που όλοι αγάπησαν. Ο Αλέξανδρος δεν είναι παιδί-θαύμα και οι Πέρσες δεν γεννήθηκαν για να τρώνε ισοβίως τη σκόνη του ασιάτη τυράννου.

Ο Πολ Κάρτλιτζ, απ΄ την πλευρά του, υπογράφει μια νέα εισαγωγή στην επανέκδοση του Αρριανού («Αλεξάνδρου ανάβασις»). Μοιάζει μάλιστα να μιλάει για λογαριασμό όλων των ιστορικών, όταν εξηγεί τις κακουχίες κατά την αναζήτηση του «αγίου δισκοπότηρου»: «Η προσπάθεια να ανακατασκευάσει κανείς το ιστορικό πρόσωπο του Αλέξανδρου είναι εξίσου προβληματική με εκείνη του αληθινού Ιησού». Η αλήθεια είναι ότι φυσάει το γιαούρτι εφτά χρόνια μετά την πρώτη απόπειρα. Το 2004 στη βιογραφία «Μέγας Αλέξανδρος, το κυνήγι για ένα νέο παρελθόν» (Ρaul Cartledge, «Αlexander the Great: the hunt for a new past», Μacmillan, 2004) από υπερβάλλοντα ζήλο παρομοίαζε τον Αλέξανδρο με «Αction Μan της αρχαιότητας», στοιχημάτιζε πολλά στο «καταπιεσμένο οιδιπόδειο σύμπλεγμά» του και τον τοποθετούσε επικεφαλής σε ένα «βασίλειο του τρόμου» α λα Στάλιν.

Την ηρωική τριανδρία συμπληρώνει ο Φίλιπ Φρίμαν, καθηγητής Κλασικών Σπουδών και συγγραφέας μιας απαιτητικής βιογραφίας για τον Ιούλιο Καίσαρα. Στο δικό του βιβλίο αναβιώνουν όλα τα γνωστά χαϊλάιτ στην πορεία του Αλέξανδρου: οι μάχες, οι σχέσεις με τους ντόπιους αξιωματούχους και τους δικούς του στρατηγούς, οι φιλοδοξίες για την ενοποίηση του κόσμου και ο μυστηριώδης θάνατος στη Βαβυλώνα. Ο Φρίμαν δεν νιώθει καμία ανάγκη να ερμηνεύσει το φαινόμενο- αφήνει την απόλυτη χρονολογική εξιστόρηση να μιλήσει μόνη της. Το βάρος δεν πέφτει στη χαίτη του Αλέξανδρου, αλλά στις αφιλόξενες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Η ιστορία γυρίζει 2.400 χρόνια πίσω, αλλά ο ιστορικός κάνει χρήση του δικαιώματος να αλληθωρίσει προς το σύγχρονο θέατρο του πολέμου σε Αφγανιστάν και Ιράκ- περιοχές που πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος στην επέλαση της μακεδονικής σάρισας.