Κουτσά στραβά

«Η Ελλάδα µετά το 1974 αποφάσισε να γίνει µια γραφική χώρα, να απαλλάξει εαυτήν από κάθε ευθύνη, αφού το γραφικό, εξ ορισµού, δεν οφείλει τίποτε σε κανέναν εκτός από την ανεµελιά της γραφικότητάς του. Μετά το 1981 και την ένταξή µας στην τότε ΕΟΚ η γραφικότητα εδραιώθηκε ως εθνική ιδεολογία» έγραφε πρόσφατα σε κείµενό του ο Τάκης Θεοδωρόπουλος.

Κάπως έτσι, µε τα γραφικά στοιχεία, γράφεται η ανεπίσηµη ιστορία.

Με την ξανθή χαίτη «του πολέµαρχου Μεγάλου Αλεξάνδρου», µε τη σχέση του µε τον Βουκεφάλα, µε «τον απαράµιλλο ηρωισµό του» και τη ζέση µε την οποία «έδωσε τα φώτα στην ανθρωπότητα»… Κάπως έτσι γράφεται. Είναι γραφικότητες όλα αυτά; Μπορεί και όχι. Αλλά όταν γίνονται πεποιθήσεις αµετακίνητες που δεν σηκώνουν αντιρρήσεις και θεωρούνται a priori «ιστορικά δεδοµένα», κινδυνεύουν να κυλήσουν. Βέβαια και όταν τρία νέα βιβλία (σελ. 16) βάζουν τον µακεδόνα στρατηλάτη στο µικροσκόπιο της ιστορικής έρευνας και βρίσκουν ότι δεν µπορούν να τον αποκαθηλώσουν, σηµαίνει πως η βάση υπάρχει.

Ο µως όλο αυτό το «Αλέξανδρε εσύ σούπερσταρ» τραβάει τα πράγµατα στην υπερβολή. «Ούτε πρέσβης του ελληνικού πολιτισµού, ούτε µανιακός δολοφόνος των λαών» είναι η ετυµηγορία των τριών βιβλίων. Απλώς το να προσεγγίσεις το ιστορικό πρόσωπο πίσω από την τυφλωτική αχλύ του µύθου µπορεί να είναι το ίδιο δύσκολο όσο να ψαύσεις την ξανθή (ναι, ήταν κι αυτή ξανθή!) χαίτη του Ιησού!

Το ίδιο τολµηρό όσο και το να ξεδιαλύνεις τους ιδρυτικούς µύθους του ΠΑΣΟΚ, που επιχειρεί σε µια αγγλόφωνη µελέτη η ∆ώρα Κοτσακά (σελ. 33). Χάρη στην οποία ο Κωστής Κορνέτης από το ΠανεπιστήµιοΜπράουν διακρίνει πως το ΠΑΣΟΚ του ‘70 «ήταν µια σύζευξη λαϊκισµού και αριστερού ριζοσπαστισµού – ακριβώς αυτό το εκρηκτικό µείγµα που το εκσφενδόνισε στην εξουσία – γαρνιρισµένο µε πολλή δόση ρητορείας, εθνικισµού, επιτηδευµένης πόλωσης».

Αντίστοιχη πορεία µε εκείνην που διένυσε, από την ίδρυσή του έως σήµερα, είχαν και οι ανθρώπινες σχέσεις, ώς τα χρόνια της – απατηλής – παγκοσµιοποίησης, παρατηρεί στο νέο του βιβλίο «Ο ιδιωτικός βίος του Μάξγουελ Σιµ» ο Τζόναθαν Κόου (σελ. 18). Σκεφθείτε: πόσο φίλος είναι – πλέον – ένας φίλος του facebook που ουδέποτε έχεις συναντήσει; Τι επικοινωνία επιτυγχάνεται σ’ ένα δείπνο όταν παίζουν όλοι µε τα κινητά τους;

Πού είναι τα χρόνια που ο Πολ Γκογκέν εγκατέλειπε τον συζυγικό βίο για να ζωγραφίσει και να ταξιδέψει – να επικοινωνήσει; Οταν «ερχόταν στα χέρια» µε έναν άγνωστο ζωγράφο, τον ολλανδό ακαδηµαϊκό που ανακάλυψε την παρισινή αβανγκάρντ, για µια ωραία ταβερνιάρισσα (στη σειρά «Αινίγµατα της τέχνης», σελ. 12).

Ιστορικές γραφικότητες; Ισως. Σαν εκείνα τα ενσταντανέ της χρυσής εποχής του Χόλιγουντ, κοντά στο ‘50 του «ειδικού φωτογράφου» των σταρ Λίο Φουκς (όπως θα διαβάσετε από την επόµενη σελίδα) που έδωσαν σύντοµα τη θέση τους στην ασύντακτη κι αδιάκριτη µατιά των παπαράτσι.

Και η οικειότητα αντικαταστάθηκε από την καχυποψία των σταρ στην αρπακτική διάθεση του φακού…

Η ιστορία γράφεται και µε – χαριτωµένα – διαβήµατα. Σαν αυτό που µεταφέρει, από πλευράς της ποιήτριας Κικής ∆ηµουλά, η απολαυστική κωµικός Βίκυ Σταυροπούλου στον νέο δήµαρχο Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη. Στην «αταίριαστη» συζήτησή τους, ενώπιον του Θανάση Νιάρχου (σελ. 8), του εµπιστεύεται το τελευταίο όνειρο της ποιήτριας: «Να µε κάψει µε τα χεράκια του, γιατί δεν έχω τόσα χρήµατα ώστε να µε πάνε στη Βουλγαρία. ∆εν ξέρω, επιπλέον, αν θα δώσουν πίσω στους δικούς µου την τέφρα µου ή σκέτη άµµο. Ενώ αν µε κάψει ο Μπουτάρης, ξέρω ότι θα πάρουν πίσω τη δική µου τέφρα». Οπως η ίδια έχει γράψει ίσως αυτό έχει µεγαλύτερη σηµασία απ’ όλα: «Η µνήµη, / κύριο όνοµα των θλίψεων, / ενικού αριθµού, / µόνον ενικού αριθµού / και άκλιτη.

/ Η µνήµη, η µνήµη, η µνήµη».

∆εν είναι η µόνη παραγγελιά, που είχε η Βίκυ Σταυροπούλου για τον δήµαρχο. Είχε κι άλλη από τον γηραιό γείτονά της:

«Να χτυπήσει όλους αυτούς που είναι στους δήµους και τρώνε µε χρυσά κουτάλια, κι έχουν πάρει σύνταξη στα 50 κι εγώ δουλεύω µια ζωή τσαγκάρης κι έχουν µατώσει τα χέρια µου κι ακόµη δεν έχω πάρει»… Να πιστέψουµε, τελικά, πως σηµασία έχουν µόνον οι αποφάσεις για τη συνέχεια της ιστορίας; Ή όπως το έχει θέσει ο πιο διαβρωτικός και επικίνδυνος πολιτικός φιλόσοφος και θεωρητικός του απόλυτου κράτους, ο «Λένιν της µπουρζουαζίας» Καρλ Σµιτ, αρχινοµικός του Γ’ Ράιχ: «Στην καρδιά της έννοµης τάξης βρίσκεται πάντοτε η πολιτική απόφαση µιας αυθεντίας, που ορίζει τον νόµο, ανεξαρτήτως αν η απόφαση αυτή είναι σωστή ή ηθική» (όπως παρατηρεί ο ∆ηµοσθένης Κούρτοβικ µε αφορµή την έκδοση του βιβλίου «Ενας επικίνδυνος νους», στη σελ. 32). Αυτή η αυθεντία – του Σµιτ – πρέπει να παράγει υπαρξιακό νόηµα. Και αυτό το νόηµα προκύπτει µέσα από τον αγώνα εναντίον ενός εχθρού, όχι απαραίτητα κατώτερου από τη φύση του ή τη φύση του πολιτισµού του, απλώς αλλότριου, ξένου.

Κάπως έτσι δεν γεννιέται ο φασισµός και ο ρατσισµός; Κάπως έτσι η ιστορία δεν καταγράφει τους φόβους η «ανεπίσηµη» ιστορία, όπως η «επίσηµη» τα γεγονότα; ∆ικαιώνοντας την Κική ∆ηµουλά: «Πως ήσουνα εχθρός µου, δεν το ήξερες / οι λέξεις σου το είπαν».