Ο «τρομοκράτης» του γκραφίτι

Tο λήμμα στη Wikipedia αρχίζει κάπως έτσι: «Βanksy είναι το ψευδώνυμο ενός γνωστού βρετανού δημιουργού γκραφίτι, ακτιβιστή και ζωγράφου, του οποίου η αληθινή ταυτότητα παραμένει ανεπιβεβαίωτη»
Ετσι ακριβώς έχουν τα πράγματα.ΟΒanksy, ο διάσημος καλλιτέχνης του στένσιλ- δηλαδή του σχεδιασμού με σπρέι μιας επιφάνειας καλυμμένης με διάτρητη στάμπα, που λειτουργεί όπως το αρνητικό στη φωτογραφίαπου βλέπει αρκετά έργα του να κοστολογούνται χιλιάδες δολάρια σε δημοπρασίες, διατηρεί την ανωνυμία του αδιαπραγμάτευτη. Τόσο, που οι περισσότερες εικασίες για το πρόσωπό του μοιάζουν κωμικά ασαφείς.

Ο Βanksy λοιπόν λατρεύει την πίτσα, κανείς όμως δεν ξέρει ποια γεύση. Εχει ένα χρυσό ή ασημένιο δόντι και ένα σκουλαρίκι σε κάποιο αυτί. Είναι αναρχικός οικολόγος, που για τις μετακινήσεις του χρησιμοποιεί τζιπ και σοφέρ. Γεννήθηκε το 1978 ή το 1974 και οι γονείς του είναι χασάπης και νοικοκυρά, αν όχι οδηγός φορτηγού και νοσηλεύτρια. Ζει ή έχει ζήσει σε μια από τις γειτονιές του Λονδίνου και το πραγματικό του όνομα είναι Ρόμπιν ή Ρόμπερτ Μπανκς. Φυσικά, αν πρόκειται για ένα μόνο πρόσωπο και όχι για ολόκληρη ομάδα, όπως έχει ακουστεί.

Πίσω βέβαια από την ομίχλη που σκεπάζει τη ζωή του, κρύβονται λίγα αλλά επιβεβαιωμένα σπαράγματα αλήθειας. Ο ίδιος έλεγε πρόσφατα στη γαλλική «Le Μonde» πως όταν ήταν τεσσάρων η μητέρα του τον χαστούκισε γιατί είχε ζωγραφίσει ένα κουνέλι στο ντουλάπι της κουζίνας. Ηταν αυτή η στιγμή που τον ώθησε πρώτη φορά στον εθισμό να υπογράφει με σπρέι τους υγρούς τοίχους του Μπρίστολ, όπου γεννήθηκε, με την Αστυνομία στο κατόπι του; Βέβαιο είναι ότι όσο εκείνος μεγάλωνε, τη δεκαετία του ΄80, η γενέτειρά του έβραζε από το μουσικό κίνημα της trip hop και τη συγγενική σε αυτό τάση του γκραφίτι.

«Οταν ήμουν δέκα χρονών, υπήρχε ένας νεαρός με το ψευδώνυμο 3D που ζωγράφιζε συνεχώς στους τοίχους. Είχε πάει στη Νέα Υόρκη και ήταν ο πρώτος που έφερε το γκραφίτι στο Μπρίστολ. Μεγάλωσα βλέποντας στους δρόμους ζωγραφιές με σπρέι, πολύ πριν τις δω σε κάποιο περιοδικό ή στο Διαδίκτυο», δήλωσε στο περιοδικό «Swindle». Ο 3D άφησε τη ζωγραφική για να δημιουργήσει το συγκρότημα που θα γινόταν γνωστό με το όνομα Μassive Αttack, ο Βanksy άρχισε να ζωγραφίζει και με το στιλ που θαύμαζε και όπλο του το σπρέι.

Παράνομα φυσικά. Μια νύχτα όταν ήταν δεκαοκτώ, γράφει στο βιβλίο του «Wall and Ρeace», προσπαθούσε να γράψει τις λέξεις «πάλι καθυστερημένος» στο πλάι ενός επιβατικού τρένου όταν εμφανίστηκε η Αστυνομία. Η παρέα του έγινε καπνός και εκείνος, μο νίμως πιο αργός στη ζωγραφική από τους φίλους του, κρύφτηκε κάτω από ένα απορριμματοφόρο. «Σκεφτόμουν ότι έπρεπε ή να βελτιώσω τους χρόνους μου ή να τα παρατήσω. Και τότε, κοιτώντας το ντεπόζιτο του φορτηγού όπου ήταν γραμμένος ο αριθμός πλαισίου με στένσιλ, συνειδητοποίησα ότι μπορούσα να αντιγράψω την τεχνική».

Τη δεκαετία του ΄90, τα έργα του εμφανίζονταν όλο και συχνότερα σε δρόμους, βαγόνια ή κάδους απορριμμάτων της πατρίδας του. Ο Βanksy έβρισκε το αισθητικό στίγμα του βλέποντας τη δουλειά ομοίων του ή γνωστών καλλιτεχνών του στένσιλ, όπως ο Γάλλος Βlek le Rat, και διαμόρφωνε τις απόψεις του σχολιάζοντας την επικαιρότητα με ψύχραιμο, αντικαθεστωτικό χιούμορ.

Το 2000 και ενώ τα underground έντυπα και η μειοψηφούσα νεολαία που τον είχαν πάρει χαμπάρι έκαναν ήδη συγκρίσεις με τον Jean-Μichel Βasquiat και τον Keith Ηaring, ο Βanksy έκανε την πρώτη του μικρή έκθεση σε ένα εστιατόριο του Μπρίστολ, του οποίου τους ιδιοκτήτες γνώριζε. Δύο χρόνια αργότερα, χάρη σε επαφές στο street art κίνημα της άλλης όχθης του Ατλαντικού, έκανε μια μικρή έκθεση στο Λος Αντζελες. Ωστόσο το 2003 τράβηξε για τα καλά την προσοχή του καλλιτεχνικού Λονδίνου. Η έκθεσή του με τον τίτλο «Τurf War», που έγινε σε μια αποθήκη με άκρα μυστικότητα, περιελάμβανε ζωντανά γουρούνια και μια αγελάδα, ζωγραφισμένα από τον Βansky στα πρότυπα του Αντι Γουόρχολ. Η βασίλισσα Ελισάβετ που μόλις είχε γιορτάσει το χρυσό ιωβηλαίο της, απεικονιζόταν σε ένα στένσιλ πορτρέτο, σαν χιμπατζής με στέμμα.

Σοκαρισμένοι όσοι δεν τον είχαν ξανακούσει αναζήτησαν περισσότερα έργα του. Βρήκαν το πρώτο του βιβλίο με τον τίτλο «Εxistencilism», το οποίο είχε εκδώσει μόνος του, και πολλές εικόνες του στους τοίχους της Αγγλίας. Ο Τσόρτσιλ με κούρεμα μοϊκάνα, δύο αστυνομικοί να φιλιούνται παθιασμένα, ένα κορίτσι να κρατάει μια βόμβα λες και είναι η κούκλα της, αρουραίοι με όπλα μαζικής καταστροφής. Μέχρι να συνειδητοποιήσουν ότι ο Βanksy ήταν ένας ενοχλητικός σχολιαστής του σύγχρονου τρόπου ζωής στις πόλεις, εκείνος είχε ετοιμάσει το επόμενο χτύπημά του.

Τον Αύγουστο του 2004, τύπωσε χαρτονομίσματα των δέκα λιρών αντικαθιστώντας την εικόνα της Ελισάβετ με εκείνη της πριγκίπισσας Νταϊάνα και την επιγραφή «Βank of Εngland» με το «Βanksy of Εngland». Εναν χρόνο αργότερα και ενώ τα «πλαστά» του χαρτονομίσματα πωλούνταν στο ebay προς 200 λίρες, ταξίδεψε μέχρι τα παλαιστινιακά εδάφη, στο Τείχος της Δυτικής Οχθης. Στην πλευρά της πόλης Ραμάλα, με κίνδυνο της ζωής του ζωγράφισε παιδιά που σκάβουν το Τείχος και βρίσκουν μια εξωτική παραλία, το παράθυρο ενός καθωσπρέπει σαλονιού που βλέπει σε ένα ορεινό τοπίο, ένα μικρό κορίτσι που αψηφά το Τείχος αιωρούμενο σε μπαλόνια και ακόμα έξι σχέδια. Τον Σεπτέμβριο του 2006, στην έκθεσή του «Βarely Legal» στο Λος Αντζελες, το έργο του «Ελέφαντας στο δωμάτιο» ήταν ακριβώς αυτό που λέει ο τίτλος, ενώ η βασίλισσα Βικτωρία αυτή τη φορά, απεικονιζόταν να ερωτοτροπεί με μια γυναίκα.

Στην ίδια έκθεση βέβαια, διάσημοι ηθοποιοί όπως ο Μπραντ Πιτ και η Αντζελίνα Ζολί θα αγόραζαν έργα του για δεκάδες χιλιάδες δολάρια, κάνοντας πολλούς να μιλήσουν για ξεπούλημα του Βanksy. Σαν να μην έφτανε αυτό, τους μήνες που ακολούθησαν, σχέδιά του όπως το «Space Girl and Βird» θα πωλούνταν σε δημοπρασίες ακόμα και πάνω από 500.000 δολάρια. Εκείνος φαινόταν να το αντιμετωπίζει σχετικά ψύχραιμα και την ίδια περίοδο ανέβαζε στο προσωπικό του site ένα σχέδιο με δημοπράτες να πωλούν έργα του, με λεζάντα: «Δεν μπορώ να πιστέψω ότι αγοράζετε, ηλίθιοι, αυτές τις αηδίες».

Στο μεταξύ, είχε προλάβει να τοποθετήσει κρυφά σε δισκοπωλεία πεντακόσια πλαστά αντίτυπα του πρώτου δίσκου της Ρaris Ηilton, έχοντας αντικαταστήσει το κεφάλι της με εκείνο ενός σκύλου και τους τίτλους των τραγουδιών της με δικούς του, όπως «Γιατί είμαι διάσημη;», «Τι έχω καταφέρει;», «Τι υποστηρίζω;». Σε μια άλλη ριψοκίνδυνη performance του είχε ντύσει μια φουσκωτή κούκλα με πορτοκαλί στολή και μαύρη κουκούλα, στα πρότυπα των κρατουμένων που βασανίζονταν στο Γκουαντάναμο, και την είχε αφήσει κρυφά στο πάρκο της Ντίσνεϊλαντ, όπου παρέμεινε μπροστά στα βλέμματα των έκπληκτων επισκεπτών για σχεδόν μιάμιση ώρα. Οσο η φήμη του εξαπλωνόταν, όλο και περισσότεροι ήταν αυτοί που ήθελαν είτε να αποκαλύψουν την ταυτότητά του είτε να τον απαξιώσουν. Το 2008, ενώ πραγματοποιούσε την πρώτη του έκθεση στη Νέα Υόρκη, το Δημοτικό Συμβούλιο του Ουέστμινστερ αποφάσιζε ότι το έργο του με τον τίτλο «Οne Νation under CCΤV» θα καλυπτόταν με μπογιά αφού ο Βanksy δεν είχε «περισσότερο δικαίωμα στο γκραφίτι από ένα παιδί».

Τον ίδιο χρόνο και ενώ ούτε ο ατζέντης του μπορούσε να πει με σιγουριά ποιος είναι ο Βanksy, η εφημερίδα «Daily Μail» υποστήριξε ότι ανακάλυψε την πραγματική του ταυτότητα. Χρησιμοποιώντας τη φωτογραφία ενός άνδρα που ζωγράφιζε με σπρέι στην Τζαμάικα, φερόμενη ως δική του, αναζήτησε επίμονα τις ρίζες του και βρήκε ότι ο Βanksy είχε πράγματι γεννηθεί στο Μπρίστολ το 1973 ως Ρόμπιν Κάνινγκχαμ από έναν συμβολαιογράφο και μια γραμματέα και είχε φοιτήσει σε καλό καθολικό σχολείο της περιοχής. Οι γονείς του και ο ίδιος ποτέ δεν επιβεβαίωσαν- ούτε όμως αρνήθηκαντις αποκαλύψεις και ο Βanksy απλώς συνέχισε να κάνει τη «δουλειά» του.

Οταν ήταν τεσσάρων η μητέρα του τον χαστούκισε γιατί είχε ζωγραφίσει ένα κουνέλι στο ντουλάπι της κουζίνας