Πώς το μαχαίρι ενός επιμελητή κάνει διάσημο έναν συγγραφέα

Ο συγγραφέας πέθανε πενήντα ετών. Η χήρα του αποφάσισε να εκδώσει τα κείμενά του, χωρίς τις γενναίες περικοπές του επιμελητή. Η νέα έκδοση αποδεικνύει περίτρανα πως το διάσημο ύφος του Κάρβερ ήταν δημιούργημα κάποιου άλλου. Ενός ανθρώπου που ήξερε να πετσοκόβει τις περιττές λέξεις
Ο Ρέιμοντ Κάρβερ (1938-1988) είναι, όπως ο Χεμινγουέι, διάσημος για το απέριττο ύφος του. Η λέξη «μινιμαλισμός» προκαλούσε αναφυλαξία στον Κάρβερ: «Η ίδια η λέξη αναδεικνύει τη σμίκρυνση του συγγραφικού οράματος», δήλωνε. Πάντως ο συγγραφέας έγινε διάσημος για τη λιτότητα της φράσης του. Ελάχιστες λέξεις, μέγιστο αποτέλεσμα.

Η πρόσφατη έκδοση της συλλογής διηγημάτων που τον ανέδειξε με τον νέο τίτλο Αρχάριοι (Μεταίχμιο)- ο τίτλος της συγκεκριμένης συλλογής στην προηγούμενη εκδοχή της ήταν Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε για αγάπη – Εκδ. Απόπειρα, 1993-θέτει κρίσιμα ερωτήματα που αφορούν το συγγραφικό έργο, την επιβίωσή του, τη σχέση συγγραφέα και επιμελητή.

Και επειδή η δουλειά του επιμελητή δεν παρουσιάζει στην Ελλάδα τη διάδοση που γνωρίζει στον αγγλοσαξονικό χώρο, θυμίζω ότι στους αγγλοσάξονες ο επιμελητής (editor) έχει την αρμοδιότητα να πάρει πριονοκορδέλα και να αφαιρέσει τα περιττά λίπη από το υπό έκδοση κείμενο. Η περίπτωση της Ερημης Χώρας και των παρεμβάσεων του επιμελητή Εζρα Πάουντ στο κείμενο του Ελιοτ αποτελεί διάσημο- σίγουρα όχι το μόνο- παράδειγμα. Για να μιλήσουμε με αριθμούς: Ο επιμελητής Γκόρντον Λις, μέντορας του Κάρβερ, έκοψε το 50% ορισμένων διηγημάτων. Στα περισσότερα από τα διηγήματα της συλλογής ήταν πιο φειδωλός: Εκοψε το ένα τρίτο. Τρία διηγήματα έχουν περιοριστεί στο ένα τέταρτο της αρχικής τους έκτασης, όπως μας πληροφορεί ο μεταφραστής Γιάννης Τζώρτζης (εκείνος είχε υπογράψει και την λιγότερο «λιπαρή» εκδοχή) στο διαφωτιστικό σημείωμά του στο τέλος του βιβλίου. Πάντως, ο αρχικός όγκος της συλλογής έχει περιοριστεί περίπου στο μισό. Τα 17 διηγήματα της συλλογής ξαναδημοσιεύονται, 27 χρόνια μετά την αρχική τους έκδοση, στην πιο «γεμάτη» τους εκδοχή. Δύο μελετητές του συγγραφέα (William L. Stull και Μaureen Ρ. Caroll) αποκατέστησαν το αρχικό κείμενο, βασισμένοι στις εκδοχές που φυλάσσονται στο πανεπιστήμιο του Ηartford στο Κονέκτικατ.

Απομυθοποίηση
Μα τι μας νοιάζουν οι περιπέτειες των χειρογράφων και των εκδόσεων, θα μου πείτε, εμάς τους ανειδίκευτους αναγνώστες; Μας νοιάζουν και μας παρανοιάζουν. Γιατί αφορούν ένα εμβληματικό έργο ενός διάσημου συγγραφέα, ο οποίος λογίζεται μέγιστος διηγηματογράφος του αγγλοσαξονικού χώρου τον 20ό αιώνα- και μάλιστα ο ανανεωτής του είδους. Η συγκεκριμένη έκδοση αποδεικνύει ότι ο πασίγνωστος Κάρβερ, με το έκτυπο ύφος και την αναγνωρίσιμη φωνή, είναι δημιούργημα του εκδότη του. Μπορεί η χήρα του Κάρβερ να επιθυμούσε να δει τυπωμένα τα διηγήματα του συζύγου της χωρίς τη διαμεσολάβηση του παντεπόπτη επιμελητή, όμως με αυτή της την απόφαση γκρέμισε έναν συγγραφικό μύθο.

Αρχάριοι στην αγάπη
Και ερχόμαστε στο ζητούμενο. Τι άλλαξε, επιτέλους, τόσο δραματικά; Αφού οι ιστορίες μένουν οι ίδιες. Ενα νεαρό ζευγάρι πέφτει πάνω σε έναν τσακισμένο μοναχικό άνθρωπο που ξεπουλάει τα υπάρχοντά του και περνάει μαζί του ένα αξέχαστο βράδυ. Ενας άντρας με γάντζους αντί για παλάμες διαβάζει τη ζωή ενός άλλου άντρα στα μάτια του, με το καλημέρα σας. Ενας μεθυσμένος βουλιάζει μέσα σε ένα δωμάτιο που βοά. Η απιστία διαλύει ένα καλοκουρδισμένο ζευγάρι. Ηρωες βυθίζονται στο ποτό. Εξωσυζυγικές περιπέτειες αποκαλύπτονται εκ των υστέρων σε αυτιά παιδιών που δεν θέλουν να ξέρουν. Ενα αγοράκι πεθαίνει άδικα κι ένας αγέλαστος φούρναρης επιμένει να πληρωθεί την ανεπίδοτη τούρτα των γενεθλίων του μικρού. Ενας άντρας ασφυκτιά στη συζυγική ζωή και εκτρέπεται, χωρίς προφανή λόγο, στο έγκλημα. Η αιώνια διαμάχη νιότης και γερατειών, με τους γεροντότερους να αποδεικνύονται μακρόθυμοι τελικά. Ενα έγκλημα κουκουλώνεται μεταξύ φίλων. Ενας μουγγός ερωτεύεται ψάρια. Συζυγικές ακρότητες και συζυγικές ωμότητες. Ενα μωρό πληρώνει τον καβγά των γονιών του. Οικογενειακές ιστορίες νεαρών ζευγαριών που μαθαίνουν τι θα πει να ζεις με τον άλλον. Τέλος, το διήγημα που δίνει τον τίτλο στη συλλογή: είμαστε αρχάριοι στην αγάπη. Λέμε πως αγαπάμε ο ένας τον άλλον, όμως ξεχνάμε γρήγορα και εύκολα. Ή δεν είναι ακριβώς έτσι;

Τα διηγήματα του Κάρβερ είναι διηγήματα πυκνής ατμόσφαιρας. Οι ήρωές του είναι ήρωες της διπλανής πόρτας. Το συγγραφικό βλέμμα του Κάρβερ είναι οξύ και διαπερνά την επιφάνεια των πραγμάτων. Μια ελαφρά μετατόπιση στην όραση των ηρώων και τα πράγματα ποτέ πια δεν θα είναι τα ίδια. Μικρά γεγονότα σφραγίζουν τη ζωή μας, μοιάζει να λέει ο Κάρβερ.

Ομως ο συγγραφέας είναι οι λέξεις του. Και η λογοτεχνία είναι ύφος. Η συγκεκριμένη έκδοση εισάγει και τους έλληνες αναγνώστες σε μια μεγάλη διεθνή συζήτηση.