«Κι όμως πάντα φοβάμαι την αρρώστια, Δημήτρη…»

Οταν σιγοτραγουδάμε σήμερα το Κuro Siwo μελοποιημένο από τον Μικρούτσικο, όταν σιγομουρμουρίζουμε τον Σταυρό του Νότου, όταν ακούμε τη Μαρίζα Κωχ, τον Δημήτρη Ζερβουδάκη, τον Λάκη Παπαδόπουλο, τους Ξέμπαρκους, «βλέπουμε» να ξεπροβάλλει αυτός ο κόσμος της φυγής, της αμαρτίας, του πόνου που αποτύπωσε ο Νίκος Καββαδίας. Οι επιστολές του συμπληρώνουν την εικόνα με την αυτοπροσωπογραφία του, όπως αυτή προκύπτει σαν μωσαϊκό από αποσπάσματα εξομολογήσεών του προς τον Καραγάτση.

Ο ποιητής που τον ξέρουμε δεμένο με τις εξωτικές θάλασσες και τα πολύβουα λιμάνια, αυτοπαρουσιάζεται σε τρίτο πρόσωπο στις 11/4/1941 όπως ήταν στρατιώτης στο βουνό λίγο πριν από την κατάρρευση του Αλβανικού Μετώπου.

Ενας «παλαβός ποιητής» ο οποίος κουβαλούσε «τραυματίες μ΄ ένα ανεκδιήγητο μουλάρι που το ΄χε βαφτίσει με το όνομα μιας γυναίκας». Κι ανέβαινε, λέει, βουνά και ρεματιές «ποθώντας ν΄ αγναντέψει κάτι που είχε πολύ αγαπήσει.

Δεν έδειχνε λυπημένος καθόλου. Εμοιαζε με άνθρωπο που ΄χε ζήσει χρόνια με τ΄ άλογα.

Ομως είχε ένα παράξενο βάδισμα. Σαν τα μικρά εγγλέζικα καρβουνιάρικα που ποτζάρουν στο Βay. Σαν τις μαούνες όταν τις σαλεύει η ρεστία». Και κάτι άλλο. Δεν τον είδανε, λέει, «ποτέ να δειλιάσει…» .

Δυο μήνες αργότερα, στην Αθήνα πια, ο Καββαδίας αισθάνεται ότι φίλοι και γνωστοί τον αντιμετωπίζουν σαν τρελό. «Είκοσι μέρες προσπάθησα να συναντήσω όσους γνώριζα και να τους δηλώσω πως αποσύρομαι της αθηναϊκής ασφάλτου. Συζητείται ότι πάσχω από μανία καταδιώξεως» .

Και τον Ιούλιο του 1941, σαν σε κατάθλιψη από την υποκρισία των γύρω του, αποκαλύπτει: «Κάθομαι κλεισμένος στο σπίτι. Δε διαβάζω, δε γράφω, δε σκέφτομαι και μόνο κοιτάζω ένα-δυο βιβλία ζωγραφικής, που μ΄ αρέσουν χωρίς να καταλαβαίνω. Οταν βρω, αγοράζω και φαντασίωση. Μα είναι τόσο ακριβή τελευταία! Οι φίλοι μου; Ποτέ δεν είχα μπερδέψει τόσο τα πράγματα. Αργά το κατάλαβα.

Οσους με χαιρετούσαν ή μού ΄λεγαν καλά λόγια, τους έλεγα φίλους. Λάθη. Σήμερα γυρεύω να θυμηθώ αυτούς που μ΄ έβρισαν κάποτε. Αυτοί θα ΄ταν οι φίλοι μου…».

Παράλληλα τον κυνηγά ο φόβος της αρρώστιας, κάτι που βλέπουμε σε όλο το έργο του όπως μας θυμίζει η Μαίρη Μικέ, από το Μαραμπού ώς τη Βάρδια, όπου η σύφιλη είναι δεσπόζουσα. «Κι όμως πάντα φοβάμαι Δημήτρη» γράφει στις 21/11/1949. «Η πενικιλίνη γιόμισε τον κόσμο ολόκληρο κι εγώ δεν την έχω ακόμη δοκιμάσει».

Και φυσικά, πιθανολογεί ότι σπέρνει παιδιά στο διάβα του. Το γράμμα που στέλνει από την Τζένοβα στις 7/3/1951 είναι αυτοσαρκαστικό και το χιούμορ του, μαύρο. Κάποια Ταλόρα, λέει, στο Κολόμπο, «ένα καταπληκτικό αμφίβιο που μασούσε guano», του παρουσίασε «δείχνοντας τα κάτασπρα δόντια της», τον γιο του. «Είναι τόσο άσχημο που είμαι σίγουρος πως είναι δικό μου. Είμαι υπερήφανος, κι αν πεθάνω, αγαπητέ Δημήτρη, θα ΄χω κάτι να σου αφήσω. Ελπίζω να φροντίσεις έστω και εκ του μακρόθεν να λάβει την πρέπουσαν ανατροφή, να γίνει δεινός οπιοφάγος και χρήσιμος ξυπόλυτος πολίτης της Κεϋλάνης…» .

Οταν κλείνει την αλληλογραφία το 1965, ο Καββαδίας είναι 55άρης αλλά νιώθει «ανόητος γέρος» και γράφει ένα σπαρακτικό γράμμα προς τη Νίκη Καραγάτση, πέντε χρόνια μετά τον θάνατο του «αδελφού» του. Τρέμει, λέει, το χέρι του· κουβαλάει όπου πηγαίνει τόνους βιβλία που δεν τα διαβάζει· θέλει να πετάξει τα γραπτά του στη θάλασσα όπως είχε κάνει με ένα κουτί πολύτιμα φάρμακα που τα φύλαγε για να γιατροπορεύεται, και μόνο κάθεται και κοιμάται « πάνω σε καρφιά σα φακίρης ή καλύτερα σα σκαντζόχοιρος του παρελθόντος».