Σχέσεις σε άσπρο µαύρο

No 8
«Σκιές»
Ιπτάµενος, εναέριος, απρόβλεπτος, επαναστάτης, πληθωρικός, γλεντζές και γυναικάς. Υδροχόος ο µπαγάσας. Ολα στη διαπασών. Και αν ο Γκρίφιθ είναι ο πατέρας, ο Κασσαβέτης είναι ο πρωτοπόρος του (Ανεξάρτητου)

American Cinema.

Οι «Σκιές», η επιτοµή του αυτοσχεδιασµού µε µια µηχανή 16 mm στους δρόµους του Μανχάταν. Οπως ο Νίκος Εγγονόπουλος έγραψε για τον Μπολιβάρ, έτσι κι εγώ: Τζώνυ είσαι ωραίος σαν Ελληνας!

Ετσι µου ‘ρχεται να βουτήξω την πέναµου σε µελάνι καµωµένη από αίµα και δάκρυα. Ετσι ν’ ακούω Τσαρλς Μίνγκους, να τον βλέπω στο «Μωρό τηςΡόζµαρι», να τον χάνω τυλιγµένο από τις γάµπες της Αντζι Ντίκινσον στους «∆ολοφόνους» (Killers) και να κάθοµαι στην πρώτη σειρά σφηνωµένος στις ασπρόµαυρες κουκίδες των «Σκιών» του. Και πάντα πλάι µου, η Τζίνα Ρόουλαντς. Θυµάµαι πριν από τρία χρόνια στην Μπερλινάλε όταν τη ρώτησα για το µοναδικό αρσενικό που έσφιξε στην αγκαλιά της. «Ο Τζώνυ; Μα αυτός ήταν άντρας. Σήµερα το είδος εξαφανίζεται από τη Γη».

Ο Γιάννης Νικόλαος Κασσαβέτης. Γεννηµένος 3 Φεβρουαρίου 1929 από την Κατερίνα και τον Νίκο Κασσαβέτη.Με την έλευση του λεβεντοχουντικού Ιωάννη Μεταξά την κοπανάνε κατά Αµέρικα µεριά. Ο Γιάννης σπούδασε σε κολέγια, έµαθε Υποκριτική και τη Μέθοδο του Στράσµπεργκ και κάπου εκεί πέφτει σε µια κούκλα µε τοόνοµα Τζίνα Ρόουλαντς. Την ερωτεύεται, παντρεύονται, κάνουν τρία παιδιά και τα βαφτίζουν µε ονόµατα ελληνικά. Ο Νικ, η Αλεξάνδρα και η Ζoe (Ζωή). Για να βγάλει το ψωµί του έπαιζε τον γκόµενο σε ταινίες. Για τηµαγκιά του σκηνοθετούσε τα δικά του. Συνήθως µετις φιλάρες του, τον Μπεν Γκαζάρα, τον Σέιµουρ Κασέλ καιτον Πίτερ Φολκ. Και µερικές µεπρωταγωνίστρια την Τζίνα. Η ερµηνεία της στο «Gloria» του 1980 έπιανε επιδόσεις ανώτερες από Μέριλ Στριπ. Τέλος πάντων. Ο Τζώνυ αχόρταγος µε όλα. Και µε το αλκοόλ. Θα πεθάνεις, του λέγανε. Never mind.Προτού πατήσει τα 60 πέθανε.

Το 1957 λοιπόν, µόλις 28 χρονών, µε φραγκοδίφραγκα από γονείς, φίλους, συγγενείς,µε µια µικρή camera των 16mm και µε ένα συνεργείο από φοιτητές και εθελοντές συγχρονίζεται µε την BeatGeneration και τον αυτοσχεδιασµό της τζαζ. Για το Soundtrackήθελε τον Τσαρλς Μίνγκους. Εναν θηριώδη black συνθέτη, ενορχηστρωτή και µπασίστα. Παρεµπιπτόντως σπεύσατε αµέσως να προµηθευτείτε το δεκάστερο αριστούργηµά του «The Great Concert of Charls Mingus», αν και µετά την ακρόασηµπορεί να τεζάρετε απόασυγκράτητο θαυµασµό. Οµως στα ραντεβού µπερδεύονται. Ετσι τελικά τη µουσική αναλαµβάνει ο Σαφί Χαντί, ο σαξοφωνίστας του Μίνγκους (1927-1977). Οταν οι «Σκιές» ολοκληρώνονται ο Τζώνυ στραβοµουτσουνιάζει και φτου από την αρχή τα γυρίσµατα αρχίζει. Η δεύτερη εκδοχή, αυτή που του άρεσε πιο πολύ, χάνεται, εξαφανίζεται. Ο αυτοσχεδιασµός και η ακαταστασία πορεύονται στο ίδιο µήκος κύµατος. Τελικά, έτσι για την Ιστορία το λέω, το 2004 ο Ρέι Κάρνεϊ, καθηγητής του στη Βοστώνη, ανακοινώνει ότι βρήκε την αυθεντική κόπια πεταµένη σε κάποιο box του Underground. Μάλιστα για την αυθεντικότητα του πράγµατος, την ανέβασε και στο ∆ίκτυο. Τρελά πράγµατα.

Το 1959 λοιπόν. Ο Αντονιόνι µε την «Περιπέτεια» στην Ιταλία. Ο Ζαν Λικ Γκοντάρ µε την «Κοµµένη ανάσα» στο Παρίσι. Ο Τζων Κασσαβέτης µε τις «Σκιές» στη Νέα Υόρκη. ∆ιαπλανητική συνωµοσία γιγάντων. Ολα αλλάζουν µονοκοπανιά. Ολόκληρο το µοντέρνο σηµερινό σινεµά είναι ενσωµατωµένο σ’ αυτές τις τρεις ταινίες. Ο Τζώνυ γλιστράει στο σκοτάδι, το ηµίφως, τα µπαράκια, τα κλαµπάκια, σε κάθε beat, µαύρη γωνιά µιας κατάλευκης Αµερικής που καµάρωνε για τον πρόεδρό της Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Κι αυτός για τη θρυλική µπαρούφα που είχεεκστοµίσει: «Ο,τι συµφέρει την General Motors συµφέρει και την Αµερική». Ο Τζώνυ γκρεµίζει τους κανόνες του Χόλιγουντ, πετάει στα σκουπίδια την ακαδηµαϊκή αφήγηση και τολµάει, on top, να θίξει ένα θέµα ταµπού. Μια µαύρη που µοιάζει µε λευκή, ερωτεύεται λευκό ο οποίος αγνοεί ότι το κορίτσι του είναι black. Η Λέιλα δηλαδή µε τον Τόνι. Οταν όµως ο Τόνι γνωρίσει τον Χιου, τον κατάµαυρο αδελφό της, το βάζει στα πόδια. Ολοι και όλα ασπρόµαυρες σκιές. Οι σχέσεις, τα πρόσωπα, οι συναντήσεις, η δηµοκρατία, η ισοπολιτεία. Και πάνω απ’ όλα η ίδια η ταινία. Την ξανάδα πριν από µερικούς µήνες. Μου ‘φυγε το σαγόνι. Τόσο φρέσκια, τόσο µοντέρνα, τόσο αιθέρια, τόσο ελεύθερη, τόσο σπουδαία. Οπως έλεγεκαι ο τίτλος της ταινίας του Νικ Κασσαβέτη, από όνειρο του πατέρα του που δεν πρόλαβε να το ολοκληρώσει, She is so Lovely!
Η ταυτότητα

null Πρωτότυπος τίτλος: Shadows null Ετος: 1959 null Είδος: Κοινωνικό δράµα null Σκηνοθεσία – Σενάριο: Τζων Κασσαβέτης null Cast: Μπεν Καρούθερς, Λέιλα Γκολντόνι, Χιου Χαρντ, Αντονι Ρέι, Ντένις Σάλς null Φωτογραφία: Εριχ Κόλµαρ null Διάρκεια: 81’