Το βαρίδι της Ελλάδας είναι η κυρίαρχη κουλτούρα

Μετά την «Αναζήτηση» των νέων οριζόντων και των νέων αληθειών, μετά την «Ανατροπή» του status quo στην οικογένεια και την κοινωνία, μετά την «Αναλαμπή» του αστικού εκσυγχρονισμού που έμεινε λειψός προπολεμικά, ο Νίκος Θέμελης συμπληρώνει τη δημοφιλή μυθιστορηματική τριλογία του για τη νεοελληνική ιδιωτική και συλλογική περιπέτεια με μια ανατομία- κόλαφο της μεταπολεμικής νοοτροπίας . Και, όπως πάντα, κλείνει το μάτι στην επικαιρότητα.

Τον Αύγουστο του 2008 ο Νίκος Θέμελης γράφει μια ιστορία αυτοδικίας με τίτλο «Δεν πάει άλλο». Ο κεντρικός της χαρακτήρας, πρότυπο αγνού, έντιμου και αλληλέγγυου πολίτη, απαλλάσσει ένα νησί από τον μεγαλέμπορο ναρκωτικών που σκορπούσε τον θάνατο αλλά έχαιρε ασυλίας χάρη στα πλούτη του. «Αισθανόμουν» λέει σήμερα στο Βιβλιοδρόμιο, «ότι η ελληνική κοινωνία είχε φτάσει στα άκρα των ανοχών της και κάποια στιγμή ίσως και να ξεπερνούσε τα όρια του πολιτισμού- μια αντίδραση με ρίζες στους ανεξόφλητους λογαριασμούς της Ιστορίας». Από εκεί γεννήθηκε το έβδομο μυθιστόρημά του, η Συμφωνία των ονείρων: από την αίσθηση ότι «στη μεταπολεμική Ελλάδα υπάρχει έλλειμμα στην απόδοση δικαιοσύνης».

Εξήντα τριών χρονών σήμερα, καταπονημένος από την υγεία του αλλά πάντα παθιασμένος με τα κοινά, ο σύμβουλος του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη ο οποίος μπήκε ουρανοκατέβατος στο λογοτεχνικό στερέωμα πριν από 12 χρόνια και εξακολουθεί να σαρώνει στις πωλήσεις, υπογράφει σήμερα το πιο σκληρό και αντι-δεξιό μυθιστόρημά του. Είναι μια πολιτική οικογενειακή σάγκα- καταπέλτης για τη μεταπολεμική ελληνική νοοτροπία και γενικότερα για την κυρίαρχη κουλτούρα. Μια κουλτούρα που, κατά τον Θέμελη, έχει τις ρίζες της στον ραγιαδισμό της τουρκοκρατίας και που μετεμφυλιακά διαμορφώνεται σε βάσεις σκοταδιστικές και ιδιοτελείς, καταλήγοντας ένα βαρίδι για την πρόοδο του τόπου.

Η πλοκή αρχίζει το 1947 για να κλείσει το 1990. Και οι ήρωες παραπέμπουν στις πολιτικές δυνάμεις που εναλλάσσονται στην εξουσία από τη δεκαετία του ΄50 κι έπειτα, αλλά και στις αντίρροπες τάσεις που όρισαν αυτά τα χρόνια την ελληνική ιδιαιτερότητα. Ο μικρόκοσμος της πρωταγωνιστικής οικογένειας αντανακλά τρεις γενιές της αρχετυπικής νεοελληνικής κοινωνίας. Ο αναγνώστης παρακολουθεί τέσσερις ιστορίες που καθρεφτίζουν τέσσερις εκδοχές του ελληνικού ονείρου: το όνειρο της «βαθιάς Ελλάδας» που εκμεταλλεύεται την εθνική παράδοση και ασκεί ανορθολογικά την εξουσία. Το όνειρο των θυμάτων της Ιστορίας, των τραυματισμένων και των κατατρεγμένων του Εμφυλίου, της χούντας, της αντιδραστικής εξουσίας, που ζητούν αποκατάσταση της δικαιοσύνης και ανατροπή του status quo. Το εμπορευματοποιημένο ιδιοτελές όνειρο που δίνει απόλυτη εξουσία στους παράγοντες του κέρδους· και τέλος το συλλογικό όνειρο των ελεύθερων πνευμάτων που ζητούν περισσότερη δημοκρατία και νέους ορίζοντες πατώντας στις αξίες του Διαφωτισμού και του ορθολογισμού. Ολα αυτά παρουσιάζονται κάπως σχηματικά, μέσα από ήρωεςδιαφανή σύμβολα: την αυταρχική μάνα που ελέγχει τις ζωές της φαμίλιας της με όπλο τα όνειρά της, τον πρωτότοκο, δωσίλογο, παρ΄ ολίγον αιμομίκτη και έμπορο κομπιναδόρο, τον προδομένο από τον αδελφό του δευτερότοκο που βγαίνει στο βουνό, τον γαμπρό παπά που μένει χήρος και υιοθετεί την ορφανή κόρη του φευγάτου αντάρτη, τον εγγονό που κόβει τους δεσμούς με το σόι, μπαίνει στη βιοπάλη και καταφέρνει να σπουδάσει κ.ά.