Στην Πόλη της ανασφάλειας

«Οι Ρωµιοί της Κωνσταντινούπολης ξαναθυµούνται» ήταν το σύνθηµα για το Ιδρυµα Ανταλλαγέντων Λωζάνης, η έρευνα του οποίου καρποφόρησε την έκθεση, µια έκδοση και ένα ντοκιµαντέρ
Με την έκθεση «Πόλη, η νοσταλγία µου», που µετά το Σισµανόγλειο της Κωνσταντινούπολης έρχεται και στην Αθήνα και στη συνέχεια στη Θεσσαλονίκη, το Ιδρυµα Ανταλλαγέντων Λωζάνης κάνει τη διαφορά στην ιστορική καταγραφή των ελληνοτουρκικών σχέσεων µε φόντο την Κωνσταντινούπολη – χωνευτήρι πολιτισµών – εστιάζοντας σε ένα ιστορικό κάδρο που σβήνει όσο περνάει ο χρόνος: στους Ρωµιούς που έφυγαν από την Πόλη.

Η οµάδα του Ιδρύµατος, επί δεκαπέντε ηµέρες τον Μάρτιο του 2010, πραγµατοποίησε συνεντεύξεις στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα µε Ρωµιούς που έφυγαν από την Πόλη σε διάφορες χρονικές περιόδους και για διαφορετικές αιτίες.

Με όλο αυτό το υλικό στήθηκε µια έκθεση φωτογραφίας, γράφτηκε ένα βιβλίο και γυρίστηκε ένα ντοκιµαντέρ. Η έκθεση αποτελείται από ενδιαφέροντα στιγµιότυπα ζωής που αναδύθηκαν µέσα από το µαγνητοσκοπηµένο και γραπτό υλικό, το οποίο συγκεντρώθηκε από συνεντεύξεις. Επιπλέον θα διατίθεται το βιβλίο «Πόλη, νοσταλγία µου – Πρόσφυγες που νοσταλγούν. Οι Ρωµιοί της Πόλης ξαναθυµούνται» (που είναι γραµµένο στα ελληνικά και στα τουρκικά).

Ακόµη, το ντοκιµαντέρ «Πόλη, νοσταλγία µου», σε σκηνοθεσία του Τahsin Ιsbilen, βασισµένο στις µαγνητοσκοπήσεις των συνεντεύξεων και σε άλλο υλικό που συγκεντρώθηκε, αποτελεί µια ακόµη σπουδαία ψηφίδα του προγράµµατος της έκθεσης. Σχεδόν «χειροπιαστή» γίνεται στο φιλµ η νοσταλγία των Ρωµιών που είπαν «η Πόλη είναι η πατρίδα µου, επιθυµώ το καθετί της».

Η οργάνωση του υλικού έγινε µε τρόπο ώστε κάθε πανό (που µπορεί ο επισκέπτης να δει στην Εκθεση) να αφορά έναν συνεντευξιαζόµενο και να διατηρείται ο προφορικός λόγος των συνεντευξιαζοµένων. Μάλιστα, τα πανό είναι τοποθετηµένα στην έκθεση µε χρονολογική σειρά, ανάλογα µε την ηµεροµηνία που έφυγε από την Πόλη ο καθένας.


«Μόνο στο Πολυτεχνείο δεν έκαναν διακρίσεις»

Ο Νίκος Ουζούνογλου σήµερα είναι καθηγητής στο ΕΜΠ, πάντα όµως κουβαλάει την ιδιότητα του εκδιωχθέντος Ελληνα (Ρωµιού) από την Κωνσταντινούπολη.

Γεννηµένος στο Καντίκιοϊ το 1951 έφυγε από την Πόλη το 1973 για σπουδές, ενώ η οικογένειά του εκδιώχθηκε έναν χρόνο µετά, έχοντας νιώσει ανασφάλεια και πανικό το καλοκαίρι του 1974 – κατά τη διάρκεια µιας επίθεσης που έγινε στο σπίτι τους.

Τι αναφέρει όµως στο δικό του πανό της έκθεσης; Ποια η δική του µνήµη; «Ο µόνος χώρος στην Τουρκία που δεν γίνονταν διακρίσεις ήταν το Πολυτεχνείο. Εκεί καθηγητές και συµφοιτητές δεν έκαναν καµία διάκριση επειδή ήµουν Ρωµιός. Αντίθετα εκτός Πολυτεχνείου, όταν διαπιστωνόταν από την ταυτότητά µου ότι είµαι ρωµιός ορθόδοξος, τότε η όλη συµπεριφορά και στον ιδιωτικό και στον δηµόσιο τοµέα άλλαζε». «Ενα βιβλίο που µε επηρέασε πάρα πολύ ήταν το “Χαιρετίσµατα στη Μικρασία (Ματωµένα Χώµατα)”. Οταν διάβασα το 1968 την πρώτη τουρκική µετάφραση διαπίστωσα ότι κάποια γεγονότα κανένας δεν µας τα είχε αναφέρει. Από εκεί έµαθα τι πραγµατικά συνέβη το 1924. Παλαιότερα οι µεγαλύτεροι δεν µιλούσαν γι’ αυτά για να µην κάµνουν τα παιδιά επικίνδυνες συζητήσεις».