Τετράωρο µάθηµα κινηµατογράφου

«Η ωραία καβγατζού»
Οποιος επιθυµεί να «διαβάσει» και να αφοµοιώσει βασικές αρχές της Ηθικής της Κινηµατογραφικής Αισθητικής πρέπει απαραιτήτως να στρωθεί µπροστά στα έργα του µεγαλύτερου, εν ζωή, µετρ του Film Français Πιερ Λουί Ριβέτ, επονοµαζόµενου Ζακ Ριβέτ. Το «La Βelle Νoiseuse», διάρκειας 236 λεπτών, αποτελεί από µόνο του ένα πληρέστατο Εcole de Cimema.

Τρεις οι ιδρυτές του περιοδικού «Cahiers du Cinema» («Κινηµατογραφικά Τετράδια») που σφράγισε την πορεία της πρωτοπορίας τόσου του γαλλικού όσο και του παγκόσµιου σινεµά: Αντρέ Μπαζέν (1918-1958), Ζαν Ντονιόλ Βαλκρόζ (1920-1989) και Ζαν Μαρί Λε Ντουκά (1905-2004).

Εκείνη την εποχή και κάτω από την καθοδήγηση του µέντορα Αντρέ Μπαζέν, πέντε Γαλλάκια, περίπου της ίδιας ηλικίας _ πάνω κάτω στα εικοσιφεύγα _ αποφασίζουν να τα πετάξουν όλα. Ασυγκράτητοι οι τύποι. Περισσότερο απ’ όλους ο Ζαν Λικ Γκοντάρ. Ακολουθούµενος από Φρανσουά Τριφό (1932-1984)

και Κλοντ Σαµπρόλ. Οι έτεροι δύο µακριά από τον θόρυβο και την επαναστατική γυµναστική.

Δηλαδή ο Ερίκ Ροµέρ (1920-2010) και ο Ζακ Ριβέτ (1928).

Ο Ροµέρ ακολούθησε τον δικό του δρόµο. Της σαρκαστικής κοµεντί. Ο Ριβέτ παρέµεινε σταθερός στις αρχές του. Ακούνητος. Το 1959 ο Φρανσουά Τριφό µε το «Les quatre cents coups» («Τα 400 χτυπήµατα») και πρωταγωνιστή τον πιτσιρικά Ζαν Πιερ Λεό δηµιουργεί τον πρώτο θόρυβο. Εναν χρόνο αργότερα καταφθάνει ο Γκοντάρ µε το ανεπανάληπτο «Α bout de souffle» («Με κοµµένη την ανάσα») και τον Ζαν Πολ Μπελµοντό. Ακόµα µεγαλύτερος θόρυβος. Λογικό. Το κοινό διψούσε για φρέσκο αίµα. Αντε τώρα µέσα σ’ αυτήν τη συγκυρία της ταραχής και των ανακαλύψεων να σταθείς µε µια ταινία, ας την πούµε, κλασική. Ετσι, το «Ρaris Νous Αppartient» («Το Παρίσι µάς ανήκει») του Ζακ Ριβέτ σχεδόν εξαφανίστηκε από τη µνήµη των θεατών. Νever mind.

Αφού λοιπόν το κοινό ξεδίψασε από πρωτοπορία Γκοντάρ και Τριφό, το 1974 ανακαλύπτει µία ταινία εντελώς διακριτική µε τον τίτλο «Celine et Julie en Βateau» («Η Σελίν και η Ζουλί πάνε βαρκάδα»). Του Ριβέτ, φυσικά. Μπα! Αυτό είναι καλό, πολύ καλό σινεµά. Τα χρόνια περνούσαν, ο Τριφό είχε αναγορευθεί σε «θεό», ο Γκοντάρ πηγαινοερχόταν µεταξύ µαοϊσµού και αναρχισµού, αλλά ο Ριβέτ εκεί. Να ακολουθεί τη δική του διαδροµή. Ωσπου το 1991, στο Φεστιβάλ των Καννών, µε πρόεδρο της επιτροπής τον Ροµάν Πολάνσκι, σκάνε δύο αντίπαλες ταινίες. Το «Μπάρτον Φινκ» των αδελφών Κόεν. Από την Αµερική. Και η «Μεγάλη καβγατζού» του Ριβέτ από τη Γαλλία. Την ηµέρα της απόφασης για τα τελικά βραβεία, ο Πολάνσκι ορµάει να δώσει τρία στους Κόεν. Καλύτερης ταινίας, τουτέστιν Χρυσός Φοίνικας, Σκηνοθεσίας και ανδρικού ρόλου στον Τζον Τορτούρο. Τέτοια βουλιµία και τόσα βραβεία σε µία µόνο ταινία δεν είχε ξαναγίνει και δεν ξανάγινε ποτέ από εκείνη τη χρονιά.

Μια γαλλίδα µέλος της επιτροπής, η σηµερινή πρόεδρος της Unifrance (ας πούµε του Γαλλικού Κέντρου Κινηµατογράφου) αρπάζει την ευκαιρία να διαπραγµατευτεί µε τον Ροµάν. Και του λέει (µου το έχει αποκαλύψει η ίδια) «Ροµάν ΟΚ, τρία για τους Κόεν. Με την προϋπόθεση το µεγάλο βραβείο του Jury να πάει στην Καβγατζού. Deal;» Αλλο που δεν ήθελε ο κοντός.

Ετσι έγινε το deal!

Δύο τα πρόσωπα που κυριαρ χούν στην «Καβγατζού». Ενας βετεράνος ζωγράφος µε το όνοµα Εντουάρ Φρονεφέρ (Μισέλ Πικολί) και µια νέα λαχταριστή κοπέλα µε σφριγηλό κορµί, σαρκώδη χείλη και δύο στήθη τόσο ανυψωµένα σαν από αερόστατο δεµένα. Φυσικά η Εµανουέλ Μπεάρ ήταν τότε µόλις 28. Θεά. Ο Φρονεφέρ αποµονωµένος σε µια αγροτική κατοικία στην εξοχή. Συντροφιά µε τη γυναίκα του, µια Αγγλίδα µε το όνοµα Λιζ (Τζέιν Μπίρκιν). Ανάµεσά τους τίποτα. Σαν φίλοι. Ανάµεσα στον ζωγράφο και τη ζωγραφική επίσης τίποτα. Ενας καλλιτέχνης χωρίς πάθος, µε «νεκρές» αισθήσεις. Ο Νικολά, γκόµενος της Μαριάν και νεαρός ζωγράφος, χτυπάει την πόρτα του µεγάλου δασκάλου. Εκείνος ανοίγει, βλέπει, ενθουσιάζεται και µέσα του ξυπνάει το πάθος. Ετσι η Μαριάν που από την πρώτη στιγµή φλερτάρει µε την εξουσία, δηλαδή τον ηλικιωµένο αλλά καταξιωµένο Φρονεφέρ, αποφασίζει να γδυθεί. Και µπροστά του σαν µοντέλο να σταθεί. Ετσι αρχίζει µια πολλαπλή σχέση… Υπόγεια. Τόσο σαρκική όσο και εγκεφαλική. Ο ζωγράφος (καλλιτέχνης, γλύπτης, σκηνοθέτης) στοιχηµατίζει µε τον εαυτό του ότι από τη µια θα δαµάσει τον φαλλό του (πράγµα που αµφιβάλλω αν συνέβη µε την πλειοψηφία των αρσενικών θεατών). Και από την άλλη, η ζωγραφική απεικόνιση αυτού του θεσπέσιου πλάσµατος να ξεπεράσει την πραγµατικότητα. Το είδωλο ανώτερο από τη Φύση. Αυτή η… τραµπάλα, ιδρωµένη, ποτισµένη από σεξουαλικά υγρά και ταυτόχρονα πνευµατώδης και σκοτεινή δηµιουργεί στον θεατή ένα αντίστοιχο δίληµµα. Δηλαδή να ορµήσει και ολόκληρη την κουκλάρα να καταπιεί ή να κάτσει και να το σκεφτεί. Πιστέψτε µε. Τέτοιο παιχνίδι ποτέ άλλοτε στην οθόνη δεν έχει αιχµαλωτίσει τον θεατή!

Συνιστώ ανεπιφύλακτα
Το εξάωρο «Jeanne La Ρucelle» του Ζακ Ριβέτ και του 1994 σε δύο µέρη για την αληθινή ιστορία της Ιωάννας της Λωρραίνης µε πρωταγωνίστρια τη Σαντρίν Μπονέρ. Θα µε θυµηθείτε!


Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: «La Βelle Νoiseuse» § Ετος: 1991 § Σκηνοθεσία: Ζακ Ριβέτ § Σενάριο: Πασκάλ Μπονιτζέρ, Κριστίν Λοράν, Ζακ Ριβέτ (εµπνευσµένο, από το µυθιστόρηµα του Μπαλζάκ «Le chefd’oeuvre inconnu»)

§ Cast: Μισέλ Πικολί, Εµανουέλ Μπεάρ, Τζέιν Μπίρκιν § Φωτογραφία: Ουίλιαµ Λουµπτσάνσκι § Είδος: Δράµα § Διάρκεια: 236’ § Χώρα: Γαλλία