Άποψη

Πολιτισµική νοηµοσύνη
Της Μικέλας Χαρτουλάρη

Είναι το πιο «πολιτικό» µουσείο της Ελλάδας. Με «µύτη» και άποψη για το παρελθόν, το παρόν και το µέλλον του τόπου. Το Μπενάκη, ιδιωτικό µουσείο, που ιδρύθηκε ως δωρεά προς το κράτος και γιόρτασε προχθές τα 80 του χρόνια µε ένα πάρτι – κινητοποίηση για την οικονοµική του ενίσχυση.

Οι συλλογές, τα αρχεία, οι εκδόσεις, οι εκθέσεις που παρουσιάζει ή φιλοξενεί στα κτίρια της Κουµπάρη και της Πειραιώς, τα συνέδρια και οι εκδηλώσεις που διοργανώνει, οι εξορµήσεις στο εξωτερικό και τα έργα που δανείζει σε ξένα µουσεία, οι πνευµατικές προσωπικότητες που προβάλλει και οι δηµιουργοί που αναδεικνύει, τα ποικίλα παραρτήµατα και οι συνεργασίες του, τα προχωρηµένα πωλητήριά του – όλα λειτουργούν παρεµβατικά στην ελληνική πραγµατικότητα, στέλνοντας µηνύµατα προς την Πολιτεία και τους πολίτες. Μηνύµατα ρητά και υπόρρητα, προφανή ή κρυπτογραφηµένα, που συγκλίνουν σε µια κάποια εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας, αλλά και την επαναπροσδιορίζουν. Διαµορφώνουν εντέλει την ταυτότητά της – ή τις ταυτότητές της –, για να χωρούν και η παράδοση και οι πρωτοπορίες αλλά όχι ο εθνικισµός. Αυτό σηµαίνει άσκηση πολιτισµικής πολιτικής.

Μπορεί βέβαια κάποιοι να διαφωνούν µε τις επιλογές ή τη σκοπιά του Αγγελου Δεληβορριά, της Ειρήνης Γερουλάνου και των συνεργατών τους· αλλά κι αυτό είναι µέσα στο παιχνίδι του διαλόγου που έχει ανοίξει το Μπενάκη µε τους Νεοέλληνες, παρακολουθώντας τις αλλαγές και τις εξελίξεις της κοινωνικής πραγµατικότητας. Κι ο διάλογος αυτός αποδεικνύεται ζωντανός – το λέει η ανεπιτήδευτη συµπεριφορά των επισκεπτών, η συνειδητή προσέλευση των νέων ηλικιών στις δραστηριότητες της Πειραιώς, οι συζητήσεις που ανάβουν στον χώρο της διανόησης, η ζήτηση που έχει αναπτυχθεί µέσα από την προσφορά.

Φυσικά ο καθένας µπορεί να σκέφτεται διαφορετικά το ιδανικό µουσείο:

ιδιοσυγκρασιακό όπως της Φρίντα Κάλο στην Πόλη του Μεξικού, διδακτικό όπως το Ανθρωπολογικό πάλι εκεί, ζωντανής µνήµης όπως του Απαρτχάιντ στο Γιοχάνεσµπουργκ, φανταστικό όπως εκείνα των σουρεαλιστών. Αλλά ανάµεσα σ’ αυτά θα είναι και το Μπενάκη· αν µη τι άλλο, επειδή αφυπνίζει την πολιτισµική νοηµοσύνη του κοινού, κάτι που δεν είναι τόσο εύκολο να συµβεί.