[ Δρόµοι ]

Αφαντος…
… ο Γκοντάρ. Μάταια τον ψάχνει η αµερικανική Ακαδηµία Κινηµατογράφου για να του ανακοινώσει πως τον Νοέµβριο θα του απονείµει Οσκαρ συνολικής προσφοράς. Ο άνθρωπος µένει ασυγκίνητος. Τον Μάιο σνοµπάρισε τις Κάννες, επικαλούµενος «προβλήµατα ελληνικού τύπου». Είναι ανόητο να περιµένει κανείς κάτι διαφορετικό από αυτόν που κάποτε είχε πει για το «Νέο κύµα» κινηµατογραφιστών: «Ηµασταν σαν τους χριστιανούς στις κατακόµβες. Πιστεύαµε πως το σινεµά ήταν το ίδιο σηµαντικό όσο και το ψωµί».

Α, το ψωµί!..
… Αντίθετα µε αυτό που εννοούσε ο Γκοντάρ, είναι σήµερα το πιο βολικό επιχείρηµα κάθε κατεργάρη.

Με αυτό το επιχείρηµα, το ψωµί, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις της λιτότητας πετσοκόβουν τις δαπάνες για καθετί που θεωρούν περιττό, όπως ας πούµε τον πολιτισµό, τα µουσεία, τις βιβλιοθήκες, τις ταινιοθήκες, τα κρατικά θέατρα και τις κρατικές ορχήστρες. Με πρώτη και καλύτερη τη βρετανική, που κόβει 88 εκατοµµύρια στερλίνες από το υπουργείο Πολιτισµού. Και όµως, στο σκοτεινιασµένο από τα πολεµικά νέφη Λονδίνο του 1939, µια άλλη βρετανική κυβέρνηση αποφάσιζε πιστώσεις για τις τέχνες, λέγοντας:

«Η χώρα πολεµάει για τον πολιτισµό». Και η «Ντέιλι Εξπρές» έγραφε: «Τι τρέλα είναι αυτή; Δεν υπάρχει πολιτισµός σε καιρό πολέµου». Οχι πως έχουµε επιστρέψει στο 1940. Οµως, στην κρίση όπου ζούµε, οι τέχνες βρίσκονται πράγµατι σε κατάσταση πολιορκίας. Είναι αλήθεια πως η ύφεση περιορίζει τους διαθέσιµους πόρους. Και είναι γνωστό πως ο πολιτισµός λειτουργεί σήµερα µέσα σε µια αγορά. Οµως αυτό δεν σηµαίνει πως η ύπαρξή του πρέπει να εξαρτάται από αυτήν. Τον 18ο αιώνα, ο κλασικός οικονοµολόγος Ανταµ Σµιθ έλεγε πως η αξία χρήσης των τεχνών προηγείται της ανταλλακτικής αξίας τους.

Η αξία χρήσης…
… των τεχνών βοηθάει µια κοινωνία να αποκτήσει επίγνωση του εαυτού της, γράφει ο καθηγητής Ρόµπερτ Χιούισον στην «Εφηµερίδα της τέχνης». Οι τέχνες παράγουν σύµβολα και τελετουργικά που γεννούν µια κοινή ταυτότητα. Και είναι ένας δεσµός µε τις προηγούµενες γενιές, η άγκυρά µας στην Ιστορία.

Χωρίς την κοινωνική γλώσσα του πολιτισµού θα ήµασταν βουβοί. «Ο πολιτισµός παράγει κοινωνικό κεφάλαιο», γράφει ο καθηγητής Χιούισον. «Οι κοινωνίες µε ισοκατανοµή του πολιτιστικού πλούτου τους είναι πιο συνεκτικές και πιο δηµιουργικές. Η ευηµερία που είναι ο τελικός στόχος κάθε οικονοµικής δραστηριότητας εξαρτάται από την ποιότητα ζωής που εξασφαλίζει αυτός ο πολιτισµός. Γιατί ο πολιτισµός περιλαµβάνει την έννοια της καλλιέργειας, που θα πει ανάπτυξη».

Η ειρωνεία…
… είναι πως ένας οικονοµολόγος, διαφορετικός φυσικά από εκείνους που σήµερα συνιστούν µόνο περικοπές, ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, πίστευε τόσο βαθιά στην αξία χρήσης των τεχνών ώστε συνιστούσε την οικονοµική ενίσχυσή τους σε χώρες στις οποίες βρίσκονταν σε ύφεση. Οµως, εκείνη η βρετανική απόφαση του 1939 δεν ελήφθη για οικονοµικούς λόγους, αλλά επειδή ο πόλεµος ήταν για τον πολιτισµό. Γιατί, ουκ επ’ άρτω µόνω ζήσεται άνθρωπος.

Αυτό ακριβώς εννοούσε ο Γκοντάρ, ο οποίος µέχρι σήµερα εξακολουθεί τον πόλεµό του κρυµµένος στις «κατακόµβες».