«Πλούτος» σαν κόµικς, µε µια Πενία από τον Μπέκετ

Ο Διαγόρας Χρονόπουλος έκλεισε τα φετινά Επιδαύρια παρουσιάζοντας µε το «Θέατρο Τέχνης» και υπό τον τίτλο «Πλούτος – Πενίας θρίαµβος» µια δική του, «έγχρωµη» και «µιούζικαλ», εκδοχή της τελευταίας σωζόµενης κωµωδίας του Αριστοφάνη, όπου η Πενία – Κάτια Γέρου παρέπεµπε στη Γουίνι από τις «Ευτυχισµένες µέρες» του Μπέκετ
«Ποιο έργο να διαλέξουµε;… Ποιο έργο να σας παίξουµε;…»: ο πολύχρωµος Χορός εισέβαλε στην ορχήστρα της Επιδαύρου µε το πεταχτό τραγουδάκι των Χρήστου Λεοντή – Μαριαννίνας Κριεζή από την παράσταση του Μίµη Κουγιουµτζή, του ’ 94, µε το ίδιο έργο στο «Θέατρο Τέχνης», χορογραφηµένος από τη Σοφία Σπυράτου. Και άνοιξε τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη όπως τον παρουσίασε, ως κωµωδία µετ’ ασµάτων, µε τον τίτλο «Πλούτος – Πενίας θρίαµβος» ο Διαγόρας Χρονόπουλος, µε το «Θέατρο Τέχνης» και πάλι, ανοίγοντας και τις καρδιές µας. Για λίγο όµως.

Διότι η Κάτια Γέρου, µε µοβ κοντή φουστίτσα, λαδί µπλούζα, µοβ καπελάκι, µακριά µαύρα γάντια και οµπρελίνο ροζ, χωµένη µέχρι τη µέση, ως άλλη Γουίνι στις «Ευτυχισµένες µέρες» του Μπέκετ, σε ένα σωρό όχι από χώµα αλλά από χάρτινες, ασπρόµαυρες ηλεκτρικές συσκευές, «έδειξε ταυτότητα»: «Είµαι η Πενία». Και µας προσγείωσε στην πραγµατικότητα… Παρούσα σε όλη την παράσταση, από την πρώτη µέχρι την τελευταία στιγµή, σύµφωνα µε την άποψη του σκηνοθέτη θα έκανε διαρκή «παράσιτα», µέσω ήχου µικροφώνου φορτωµένου µε κάµποση έκο, µε σύντοµα σχόλια, επιµένοντας στα επιχειρήµατά της: καλύτερη η φτώχεια!

Ασπρόµαυρο ολόκληρο το σκηνικό του Πάρι Μέξη, «χάρτινο», σαν χαρτοκοπτική ανάλαφρο – ένα λεωφορείο χωρίς ρόδες, ραγισµένες ηλεκτρικές συσκευές, ένας αρχαϊκός οικίσκος… –, σε αντίστιξη τα κοστούµια του όπου η χρωµατική παλέτα του οργίασε – φωτεινά, χτυπητά κόκκινα, κίτρινα, µπλε, πράσινα, πετρόλ, πορτοκαλιά, γαλάζια, φούξια… – µας ταξίδεψαν στον κόσµο των κόµικς, που οι ηθοποιοί – ελαφρά βαµµένα λευκά πρόσωπα ως µάσκες – τον κατοίκησαν µε ύφος κοντά στην κλοουνερί.

Κόκκινες τιράντες, κόκκινες καλτσούλες, σφεντόνα στο χέρι, στεφάνι στο κεφάλι, ο µορτάκος, ο γαβριάς, που βγήκε πρώτος από το Μαντείο των Δελφών είναι ο Καρίων, ο δούλος του Χρεµύλου που έχει πάει να πάρει χρησµό. Και ποιος είναι κατά κόσµον ο Καρίων; Μα η Μάνια Παπαδηµητρίου! Αγνώριστη!

Το αφεντικό του, ο Χρεµύλος – Αλέξανδρος Μυλωνάς – µπεζ σακάκι, ριγέ πουκάµισο και γραβάτα – που τον ακολουθεί έχει πάρει από πίσω, όπως ακριβώς ο χρησµός του συστήνει, τον πρώτο που συνάντησε. Εναν κύριο, µε ξεχαρβαλωµένο ηµίψηλο και φράκο κουρελέ που φοράει µαύρα γυαλιά καθότι θεότυφλος και οµιλεί την απλήν καθαρεύουσαν χρησιµοποιώντας εκφράσεις του τύπου «πρωκτόπαιδον» – κωλόπαιδο εννοεί – αλλά και την αγγλικήν µε αµλετικής προβληµατικής εκφράσεις τύπου «words, words, words», ήτοι «λόγια, λόγια, λόγια». Ο Χορός πλακώνει – τα µέλη του ως γεωργοί πλέον, µε δρεπάνια στα χέρια, ψάθινα καπέλα φορτωµένα ψεύτικα λουλουδάκια και µάσκες τύπου κοµέντια µε µύτη σουβλερή, ενώ ο Καρίων παίρνει αξίνα στο χέρι.

Και τότε ο περίεργος κύριος – ζητιάνος θα τους – και θα µας – αποκαλύψει το µυστικό του: είναι ο Πλούτος! Ο Δίας τον είχε τυφλώσει όταν απείλησε πως θα πηγαίνει µόνο στους δίκαιους κι έτσι κατέληξε παρέα των άδικων και των άτιµων. Μένουν ξεροί – σαν να παγώνουν. Οµως ο Πλούτος είναι εδώ!

Ο Χρεµύλος επανεµφανίζεται, άρτι πλουτίσας, µε κοστουµιά, ασπρόµαυρο πατούµενο, ροζ πουκάµισο και φουλάρι στον λαιµό. Ο φίλος του ο Βλεψίδηµος – ο Κώστας Βελέντζας µε µαύρη γκαµπαρντίνα και πλατύγυρο καπέλο α λα γουέστερν του Σέρτζιο Λεόνε και µαύρη τσάντα στα χέρια µυείται ως φίλος στο κόλπο.

Αλλά και η Πενία είναι εδώ… Κατεβαίνει από τον λόφο της στην ορχήστρα, κυριούλα µε µαύρο τσαντάκι κρεµασµένο µε χρυσό αλυσιδάκι από το χέρι, και όλοι έντροµοι σωριάζονται στο χώµα της ορχήστρας. Θα υπερασπιστεί τα αγαθά της παρουσίας της ενώπιον µικροφώνου µε πόδι που της φέρνουν όπως και στον Χρεµύλο που θα έχει τον αντίλογο στον Αγώνα πριν η Πενία γυρίσει στο λοφάκι της µε την ατάκα – ακόµα σαφέστερη µπεκετική αναφορά – «θα ‘ρθουν και ευτυχισµένες µέρες».

Ολοι µαζί θα οδηγήσουν τον Πλούτο στο Ασκληπιείο για να τον θεραπεύσει ο Ασκληπιός. Κουκουλωµένος µε ένα µαύρο ύφασµα ο Καρίων θα ‘ρθει αργότερα να µας πει τι συνέβη και πώς ανέβλεψε ο Πλούτος. Η γυναίκα του Χρεµύλου – Αναστασία Γεωργοπούλου, µε µαλλιά τυλιγµένα στο µπιγκουντί, πασούµι, πλαστικό γάντι στο χέρι και ροµπίτσα κόκκινη µε πουά και µε ρουµελιώτικο… αξάν, τον ακούει ενθουσιασµένη. Η επιστροφή είναι πανηγυρική: στα λαµέ χρυσά, µε στεφάνι γύρω από το ηµίψηλο, ο θεός Πλούτος, ο Χορός µε λαµπάδες στα χέρια, η κυρία Χρεµύλου στα λαχανί να τον υποδέχεται µε πιατέλα γεµάτη φρούτα και ο Χρεµύλος να του φωνάζει: «Είσαι Θεός!» Ο Χορός θα επανεµφανισθεί ευηµερών: ψώνια στα χέρια σε σακούλες µε «φίρµες» – Lacostos, Chabrel… – και διάφοροι θα αρχίσουν να παρελαύνουν: ο Δίκαιος – Κωστής Καπελώνης µε µπλε ελεκτρίκ καπιτονέ κοστούµι συνοδευόµενος από µαθήτρια µε ποδιά σχολική, ο βαρύµαγκας – ντε Βοτανίκ – Συκοφάντης – Λευτέρης Λουκαδής µε χρυσές αλυσίδες στον λαιµό, µαύρο κοστούµι κόκκινο πουκάµισο και λευκό παπούτσι και ζώνη, που τον ξεβρακώνουν και τον αφήνουν µε σώβρακο µε καρδούλες, η ροζ Γριά – Βασίλης Λέµπερος που τραγουδάει «Εγώ είµαι η νέα γυναίκα» κάνοντας τα παράπονα για το «τεκνό» της που την έχει παραµελήσει, ο περί ου ο λόγος Νέος – Αλέξανδρος Πέρρος, στα λευκά, ροκίζων και παίζων σαξόφωνο, που τραγουδάει εκδοχή του «Μπέµπα, µπέµπα», ο Ερµής – Θοδωρής Αντωνιάδης µε χρυσά φτεράκια στα κόκκινα αθλητικά παπούτσια του, που έχει πεινάσει και ζητάει δουλειά και ένας παραπονούµενος Ιερέας – Κώστας Βελέντζας, µε ράσο, καλυµµαύχι και θυµιατήρι.

Στο τέλος θα πέσει µισοσκόταδο – οι φωτισµοί του Λευτέρη Παυλόπουλου –, τα πρόσωπα του έργου θα πιαστούν χέρι χέρι σε έναν αργό χορό αποχωρώντας, η Πενία, διδακτική, θα τους θυµίσει πως «απ’ όλους πιο φτωχός είναι ο Πλούτος», ο Πλούτος θα µείνει µόνος στην ορχήστρα και κοιτάζοντάς µας, ειρωνικός, σιωπηλά θα ξαναβάλει τα µαύρα του γυαλιά.

ΙΝFΟ

Ο «Πλούτος» παίζεται σήµερα και αύριο στην Πάτρα (Αρχαίο Ωδείο)

Ή τ” αρπάζουµε ή βουλιάζουµε

Με τον «Πλούτο» του Θεάτρου Τέχνης, µια παράσταση που σε κάποιους άρεσε, σε άλλους όχι, ενώ από τους περισσότερους που άκουσα θεωρήθηκε πως δεν ξεπέρασε το µέτριο, έπεσε η αυλαία του 56ου Φεστιβάλ Επιδαύρου. Ενός Φεστιβάλ κάπως αµήχανου στις επιλογές του, µε πρόγραµµα που διαµορφώθηκε και αναδιαµορφώθηκε υπό καθεστώς έκτακτων οικονοµικών συνθηκών, µε κατ’ ανάγκην «πισωγυρίσµατα» σε λύσεις ξεπερασµένες από τον χρόνο ή σε λύσεις εµπορικής σκοπιµότητας, το οποίο πάντως – ή ακριβώς λόγω αυτών των επιλογών… – τα κατάφερε να µην έχει λιγότερους θεατές από πέρσι, µε επτά νέα ανεβάσµατα σε επτά διήµερα και δεκατέσσερις παραστάσεις και µε «πρωταγωνιστή» τον Αριστοφάνη – τέσσερις από τις επτά παραστάσεις – ο οποίος έγινε πεδίο για να αναπτυχθούν από το καλόγουστα παραδοσιακό έως το ακραία λαϊκίστικο και το κιτς.

Το χειροκρότηµα για τον «Πλούτο», που διέθετε πολλούς εκσυγχρονισµούς – από γκόλντεν µπόις και λίµιτ απ και εξεταστικές επιτροπές και Βατοπέδι και Εφραίµ και «Ζιµενσία» και «ή τ’ αρπάζουµε ή βουλιάζουµε», µέχρι το ξεχασµένο µητσοτακικό «γιατί να το κρύψωµεν άλλωστε» και τικ στον ώµο, στο τέλος – ήταν ζεστό για όλους τους ηθοποιούς και για τους συντελεστές που µας τους έφερναν οι ηθοποιοί στην ορχήστρα πλην του µεταφραστή ποιητή Γιάννη Βαρβέρη που προτίµησε να µείνει στη θέση του αλλά Διαγόρας Χρονόπουλος και Δηµήτρης Λιγνάδης µάς τον έδειξαν απονέµοντες τη δέουσα τιµή. Η ρυθµική µουσική προσπά θησε να το παρασύρει και να το κάνει ρυθµικό αλλά η αλήθεια είναι ότι ξεθύµανε σύντοµα.

Πάντως το πιο πηγαίο χειροκρότηµα της βραδιάς ακούστηκε κάπου στη µέση της παράστασης.

Μετά το τραγούδι «Ποιος νά ’παιζε το ρόλο µου;

» – και πάλι του Χρήστου Λεοντή, που υπογράφει και όλη την καινούργια µουσική, και της Μαριαννίνας Κριεζή –, το δεύτερο από την παλιά παράσταση: η πιο συγκινητική στιγµή. Η αναφορά στον Μάνο (Χατζιδάκι) και στο «Χάρτινο το φεγγαράκι» αλλά και η έµµεση αναφορά στον Μίµη Κουγιουµτζή, που δεν υπάρχουν και οι δυο, ήταν αρκετές για να το προκαλέσουν.

Η πρεµιέρα της Παρασκευής δόθηκε σε συνθήκες αφόρητης, λόγω υγρασίας, ζέστης που κάπως έσπασε προς το µέσον της παράστασης. Η ζέστη πάντως δεν εµπόδισε 6.000 µε 7.000 άτοµα να την παρακολουθήσουν. Κοινό ανυπόµονο – πολλοί εκδροµείς του Δεκαπενταύγουστου ίσως; Τα φλας είχαν πάλι ανάψει πριν την παράσταση… – που από τις εννιά χειροκροτούσε για να αρχίσει η παράσταση η οποία ξεκίνησε στις εννιά και τέταρτο µε την «παραδοσιακή» τελετουργική προσέλευση του θιάσου.