Το µπαούλο του Παλαµά

Στον Παναγιώτη Τέτση, για το δικό του µπαούλο
Τέσσερις ηµέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, πραγµατικά έχει πρόβληµα για το τι να γράψει κανείς, ακόµη και αν είναι δεκάδες τα θέµατα που στοιβάζονται στο µυαλό του ή στις σηµειώσεις του. Οταν γράφεις στις εφηµερίδες, δεν αλληλογραφείς µε τους φίλους σου. Γράφεις γιατί σε ενδιαφέρουν οι άλλοι και θέλεις να τους συγκινήσεις, αφού πρώτα έχεις εσύ ο ίδιος συγκινηθεί. Αλλά τις παραµονές του Δεκαπενταύγουστου όσο και αν αισθάνεσαι συγκινηµένος, θυµωµένος ή και οργισµένος ακόµη, νιώθεις τους άλλους να είναι µίλια µακριά.

Το ζήτηµα των µεταναστών κινδυνεύει να µη συγκινεί πια ούτε καν τον υπόλοιπο χρόνο, που δεν είναι βέβαια η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου. Η µαζικότητα που αποκτά το ενδιαφέρον ακόµη και για τα extreme και ποιοτικά θεάµατα, σε κάνει να µην τολµάς να αποτελέσεις εξαίρεση στη συγχορδία των µέσων επικοινωνίας και µιας διευρυµένης αιφνίδια πνευµατικά ελίτ. Θα έλεγε κανείς πως το καλοκαίρι είναι συνώνυµο πια µιας πρωτοπορίας που όσο πιο ανατρεπτική, προκλητική και βλάσφηµη είναι τόσο πιο πολύ θα δικαιώσει το καλοκαίρι την ίδια την ύπαρξή του. Είσαι υποχρεωµένος να δείχνεις ότι νιώθεις ευχαριστηµένος, έστω και αν αηδιάζεις, αφού οι κορυβαντιούντες χοίροι και κότες δηµιουργούν την ατµόσφαιρα µιας σπάνιας καλλιτεχνικής ανάτασης. Χωρίς να υποψιάζεται κανείς πως όλα αυτά µπορεί να είναι το αποτέλεσµα του αποκαρώµατος που προκαλεί η ζέστη ή ο καύσωνας, καθώς υπάρχει ένα απτό γεγονός που πιστοποιεί του λόγου το αληθές: Μόνο το καλοκαίρι αισθάνεσαι τα, περισσότερο ή λιγότερο, ζέοντα προβλήµατα να είναι άσχετα µεταξύ τους καθώς οι µετανάστες, οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις ή η επικρεµάµενη οικονοµική δυσπραγία, που θα συνδυάζονταν σε όλες τις άλλες εποχές, το καλοκαίρι µοιάζουν πως αυτονοµούνται. Κάτι που συµβαίνει βέβαια συνειδητά ή ασύνειδα, προκειµένου να έχει κανείς όσο γίνεται λιγότερες αιτίες για να ανησυχεί ή να στενοχωριέται. Συµπερασµατικά, τα κοινωνικά, οικονοµικά και καλλιτεχνικά, στην πραγµατικότητα ηθικά, ανακλαστικά δείχνουν να παροπλίζονται µέσα στο καλοκαίρι και σχεδόν κανείς να µην αγανακτεί µε τον παροπλισµό αυτόν. Σάµπως να είναι νοητό ότι µπορεί να γνωρίσει ανάπαυλα η όποια εγρήγορση και να µην έχει καταστεί ύποπτη, µε τον τρόπο αυτό, η όποια φθινοπωρινή ή χειµωνιάτικη ευαισθησία. Βέβαια, δεν θα πίστευε κανείς πως θα ήταν ποτέ δυνατόν να γίνει «καθεστώς» το µπαούλο του Κωστή Παλαµά, όταν ο εθνικός ποιητής µετακόµισε για ένα µήνα διακοπών στην Αιδηψό σέρνοντας µαζί του ένα µπαούλο µε βιβλία και χαρτιά.

Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, όταν λένε «διακοπές» εννοούν κάτι σαν να πρόκειται να πάψουν να υφίστανται για οτιδήποτε άλλο εκτός από τη λέξη «ευτυχία». Το περίεργο είναι ότι παρατηρείται περισσότερο σε εκείνους που δεν έχουν ταλαιπωρηθεί ή δυστυχήσει ιδιαίτερα, ή µάλλον καθόλου, τους υπόλοιπους έντεκα µήνες. Σπάνια ένας µετανάστης ή ένας εργάτης θα δείξει τόση λύσσα για διακοπές όση τουλάχιστον θα δείξει ένας εισοδηµατίας, ένας επιχειρηµατίας ή ένας δηµόσιος υπάλληλος. Το ακόµη πιο δυσάρεστο είναι ότι µε το να αναγνωρίζουµε όλοι το διαζύγιο από τα κοινά για το καλοκαίρι, µε κορυφαίο τον µήνα Αύγουστο, όταν επανερχόµαστε (αναπόφευκτα!) στους «κανονικούς» ρυθµούς των άλλων µηνών τα προβλήµατα έχουν παραµείνει στο µυαλό µας µε τη µορφή που µας στοίχειωνε όταν οργανώναµε την «απόδραση» µας. Δεν υπάρχει όµως προοπτική να λυθεί κανένα πρόβληµα, ή έστω να γίνει λιγότερο οξύ, όταν θεωρήθηκε ότι είχε το περιθώριο να παρακαµφθεί. Τα κοινωνικά προβλήµατα (για να µη γράψουµε και τα εντελώς προσωπικά), θα έπρεπε να λογαριάζονται ως ένα είδος καρκίνου, όπως ακριβώς κανείς καρκινοπαθής ή κανείς συγγενής του δεν αποφασίζουν ότι µπορεί η θεραπεία να αναβληθεί. Συχνά µάλιστα επ’ αόριστον, όπως συλλαµβάνει κανείς πολλές φορές την προοπτική των διακοπών του.