Ο Γερµανός ξανάρχεται

Ο προκλητικός σκηνοθέτης ξαναγυρίζει µε τη «Σάουµπίνε», στην Επίδαυρο αυτή τη φορά, για να παρουσιάσει το έργο του Σαίξπηρ σίγουρα µε τρόπο ανατρεπτικό
Τακτικός θαµώνας του Φεστιβάλ Αθηνών: ο Τόµας Οστερµάιερ. Κυκλοφορεί τελευταία εδώ µε τη βερολινέζικη «Σάουµπίνε» του όλες τις… ζυγές χρονιές. Το 2006 µας πρωτόρθανε µε «Νόρα» του Ιψεν και – σε παγκόσµια πρεµιέρα – «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας» του Σαίξπηρ. Το 2008 επανέρχονται µε «Λυσσασµένη γάτα» του Τενεσί Γουίλιαµς και – επίσης παγκόσµια πρεµιέρα – τον σαιξπηρικό «Αµλετ». Φέτος εµφανίστηκαν µε «Τζον Γκάµπριελ Μπόρκµαν» του Ιψεν και τώρα οι Γερµανοί ξανάρχονται για να πατήσουν πόδι στα άγια των αγίων: στα ιερά και τα όσια της Επιδαύρου. Οχι πάντως µε αρχαίο δράµα. Αλλά µε Σαίξπηρ.

Ο αµφιλεγόµενος, µε φανατικούς θαυµαστές αλλά και φανατικότερους εχθρούς, ριζοσπάστης γερµανός σκηνοθέτης ανεβάζει – και πάλι σε παγκόσµια πρώτη –, σε µετάφραση στα γερµανικά του µόνιµου δραµατουργού του, συγγραφέα Μάριους φον Μάγιενµπουργκ, «Οθέλλο». Σίγουρα µε τρόπο ανατρεπτικό – οι πρώτες φωτογραφίες που έφτασαν από τις δοκιµές προϊδεάζουν για το τι θα δούµε… Αλλωστε οι δύο προηγούµενοι – και µοναδικοί έως τώρα στην καριέρα του – Σαίξπηρ του Οστερµάιερ, που είδαµε _ και το «Ονειρο και ο «Αµλετ» –, δεν αφήνουν αµφιβολίες. Αν και ο 42χρονος σήµερα σκηνοθέτης έχει και άλλες όψεις – η «Νόρα» του ήταν ανατρεπτική αλλά πολύ συγκροτηµένη, η «Λυσσασµένη γάτα» του λιγότερο ακραία, όσο για τον «Μπόρκµαν» έµοιαζε πολύ συγκρατηµένος.

Αρα υπάρχουν περιθώρια – πολύ λίγα πάντως… – να δούµε και κάτι διαφορετικό από το αναµενόµενο.

Οι πρώτες και µόνες προς το παρόν πληροφορίες από την Επίδαυρο µιλούν για ένα πολύ βαρύ σκηνικό – του Γιαν Πάπελµπάουµ, επίσης µόνιµου συνεργάτη του σκηνοθέτη: στην ορχήστρα έχει στηθεί ολόκληρη σκηνή µε µπούκα» ενώ η ορχήστρα κάποια στιγµή θα «πληµµυρίσει» από «πετρέλαιο». Τα κοστούµια υπογράφει η Νίνα Βέτζελ, η µουσική είναι των Τhe Ρolydelic Souls, η µουσική διεύθυνση του Νιλς Οστερντορφ, τα βίντεο του Σεµπάστιεν Ντιπουέι, οι φωτισµοί του Εριχ Σνάιντερ.

Οθέλλος, στη συµπαραγωγή αυτή µε το Ελληνικό Φεστιβάλ η οποία υποστηρίζεται από το Ινστιτούτο Γκαίτε και την οποία βγάζουν πέρα δέκα µόνον ηθοποιοί, είναι ο Σεµπάστιαν Νακάγιεφ, Ιάγος ο Στέφαν Στερν, Δυσδεµόνα η Εβα Μέκµπαχ, Εµιλία η Λάουρα Τράτνικ, Κάσιος ο Τίλµαν Στράους.

Πώς θα αντιµετωπίσει το «κακό παιδί» Τόµας Οστερµάιερ το έργο θα το µάθουµε απόψε. Πάντως µας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις – ευχάριστες;

Δυσάρεστες; Κρατάει, για παράδειγµα, µυστικό το χρώµα του δέρµατος του ήρωα. Κάµερες από την επί σκηνής βιντεοεγκατάσταση θα ζουµάρουν στους ηθοποιούς προβάλλοντας την εικόνα τους ώστε οι θεατές να µπορούν να τους βλέπουν όπου κι αν κάθονται, αν και οι τέσσερις – δύο αριστερά και δύο δεξιά – κερκίδες της κάτω ζώνης έχουν αποκλειστεί. «Η Επίδαυρος είναι ένας µεγαλειώδης χώρος και χρειάζεται µεγάλες αφηγήσεις, χαρακτήρες µε συναισθηµατικό εκτόπισµα. Πιστεύω ότι ο «Οθέλλος» είναι ένα τέτοιο έργο» λέει ο Τόµας Οστερµάιερ στην Ιφιγένεια Ταξοπούλου, στην εξαιρετική συνέντευξη που της παραχώρησε τον Μάιο στο Βερολίνο και που δηµοσιεύεται στην «ΕΦ», την εφηµερίδα του Ελληνικού Φεστιβάλ. «Ο Οθέλλος είναι ένας αουτσάιντερ, ένας άνθρωπος του οποίου το πρόσωπο συνιστά την απόδειξη της διαφορετικότητάς του, προδίδει την κοινωνική του τάξη. Δεν µπορεί να κρυφτεί, όπως κρύβεται ο Ιάγος πίσω από το λευκό του δέρµα. Για µένα ο “Οθέλλος” είναι περισσότερο ένα έργο για τη διεκδίκηση της αγάπης και της αποδοχής παρά για τη ζήλεια. Ο Ιάγος επιζητά απεγνωσµένα την αγάπη του Οθέλλου και συµπεριφέρεται σαν πληγωµένη γυναίκα.

Προσωπικά, πάντα τείνω προς την πλευρά του αδύναµου. Ακούγεται συναισθηµατικό και κιτς αυτό που λέω, αλλά ταυτίζοµαι. Κι εγώ αισθανόµουν διαφορετικός, αδύναµος, επειδή προερχόµουν από χαµηλή κοινωνική τάξη. Ωστόσο, κατέκτησα πολλά πράγµατα. Οταν όµως ξεκινάς από χαµηλά και πετυχαίνεις, ζεις πάντα µε τον φόβο ότι µπορεί να τα χάσεις όλα. Ο Οθέλλος ζει µε αυτόν τον φόβο. Το παρελθόν του είναι αυτό που τον κάνει εύθραυστο. Αµφιβάλλει για την αγάπη της Δυσδεµόνας διότι φοβάται πως δεν του αξίζει.

Ο Οθέλλος νιώθει επίσης τον τρόµο του ανθρώπου που υποπτεύεται ότι κανένας γύρω του δεν του λέει την αλήθεια. Αυτός είναι ο εφιάλτης του:

να ζεις σε έναν κόσµο όπου ο άλλος είναι εσαεί άγνωστος. Γι’ αυτό συντηρείται συνεχώς η πιθανότητα της προδοσίας. Στην πραγµατικότητα ο έρωτας του Οθέλλου και της Δυσδεµόνας κλονίζει τις βεβαιότητες και τις ισορροπίες της κοινωνίας. Καταργεί τις διαφορές. Αρα, µε µια έννοια, προκαλεί το κακό, προσκαλεί την καταστροφή».

ΙΝFΟ

Σήµερα και αύριο στις 21.00, στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. Εισιτήρια:
50, 40, 30, 20, 15, (φοιτητικό κλπ) 10 ευρώ. Στα γερµανικά µε ελληνικούς υπέρτιτλους του Γιάννη Καλλιφατίδη. Πρεµιέρα στο Βερολίνο στις 9 Οκτωβρίου.

«Δεν επενδύουµε πια στον άλλο»

Φτωχόπαιδο, γιος ενός αλκοολικού ράφτη που βρήκε λύση στον στρατό και έγινε µονιµάς, ο Τόµας Οστερµάιερ γεννήθηκε στη Βόρεια Γερµανία όπου είχε µετατεθεί ο πατέρας του και µεγάλωσε στη Βαυαρία απ’ όπου ο πατέρας του καταγόταν πριν εγκατασταθεί στο Βερολίνο. Ξεκίνησε από τη µουσική, παίζοντας σε διάφορα συγκροτήµατα πριν στραφεί στο θέατρο και γραφτεί στη δραµατική σχολή «Ερνστ Μπους» ακολουθώντας σπουδές σκηνοθεσίας.

Την αποφοιτήρια σπουδαστική παράστασή του «Ερευνα Φάουστ / Αρτό» σε γραµµή Μέγιερχολντ θα τη χαιρετίσει µε ενθουσιασµό ο θεατρικός κόσµος και θα γίνει η αφορµή να του προσφερθεί η θέση του καλλιτεχνικού υπευθύνου της «Μπαράκε», της εναλλακτικής Σκηνή του «Ντόιτσες Τεάτερ».

Εκεί είναι που θα αναδειχθεί σε «τροµερό παιδί» του γερµανικού θεάτρου µε εφαλτήριο το έργο του Νίκι Σίλβερ «Χοντροί άντρες µε φούστες». Τεράστια επιτυχία! Η άνοδός του είναι εντυπωσιακή. Το 1999 είναι µέλος του τετραµελούς διευθυντηρίου που αναλαµβάνει τα ηνία της «Σάουµπίνε». Και από το 2004 γίνεται αποκλειστικός καλλιτεχνικός διευθυντής της.

«Με ενδιαφέρει η συναισθηµατική αποδόµηση της µεσαίας τάξης, που έχει υποστεί µετάλλαξη.

Εχουµε χάσει την ικανότητα να έχουµε σχέσεις µε διάρκεια, σχέσεις αφοσίωσης, αλληλοϋποστήριξης.

Αλλάζουµε πόλεις, αλλάζουµε ανθρώπους, δεν επενδύουµε πια στον άλλο. Είπα “επενδύουµε”:

ακόµη κι όταν µιλάµε για σχέσεις µεταχειριζόµαστε πλέον όρους των οικονοµικών συναλλαγών. Για να το πάω παραπέρα, υπάρχει µια κρίση “πίστης”, ο κλονισµός της εµπιστοσύνης που κλονίζει και τα συστήµατα. Για τέτοια ζητήµατα θέλω να µιλάω µε τη δουλειά µου. Δεν θέλω απλώς να καταθέτω αισθητικά επιχειρήµατα» λέει στην Ιφιγένεια Ταξοπούλου.