Είχε έρθει στην Ελλάδα εν μέσω χούντας

Ο Γκρας, υπόδειγμα στρατευμένου συγγραφέα, είχε ανοιχτά ζητήματα με τα αυταρχικά καθεστώτα: δεν είχε αποδεχθεί ποτέ τον διαμελισμό της Γερμανίας, ενώ είχε συνταχθεί με το μανιφέστο των 121 γάλλων διανοουμένων το 1960 που καταδίκαζε τις αγριότητες του γαλλικού στρατού στην Αλγερία. Είχε έρθει και στην Ελλάδα εν μέσω χούντας την άνοιξη του 1972, προσκεκλημένος του αντιδικτατορικού ομίλου προβληματισμού ΕΜΕΠ (με πρόεδρο τον Γιάγκο Πεσμαζόγλου) που ήταν ένας αντικαθεστωτικός πόλος όπου γίνονταν διαρκείς ζυμώσεις ενάντια στο καθεστώς των συνταγματαρχών. Η σύντομη διαμονή του στην Αθήνα και το γεγονός πως μίλησε έξω από τα δόντια για το καθεστώς καταπίεσης που επικρατούσε στη χώρα έκανε τις αρχές να κρατήσουν φάκελο, να τον καταστήσουν ανεπιθύμητο και να τον απελάσουν. Ο Γκρας σε εκείνη την ιστορική ομιλία παρομοίασε την αμερικανική παροχή βοήθειας στους συνταγματάρχες με τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία. Ο εκπρόσωπος της χούντας Βύρων Σταματόπουλος είχε χρησιμοποιήσει τότε την ομιλία του γερμανού διανοητή ως απόδειξη πως στην Ελλάδα υπήρχε ελευθερία του λόγου.

Το ζήτημα όμως της παρακολούθησης πολιτών σε ένα δικτατορικό καθεστώς κάνει αναπόφευκτη τη σύγκριση ανάμεσα στις δύο χώρες και θέτει το αμείλικτο ερώτημα: πόσο πιο πλήρης θα ήταν η εικόνα που έχουμε για την απριλιανή χούντα και τις πρακτικές της αν οι χιλιάδες φάκελοι της Ασφάλειας δεν είχαν καεί πανηγυρικά στην υψικάμινο της Χαλυβουργικής το 1989 στον βωμό της «εθνικής συμφιλίωσης»; Και, αντίστοιχα, πόσο πιο φτωχή θα ήταν η αντίληψή μας για την καθημερινότητα της Ανατολικής Γερμανίας αν οι Γερμανοί είχαν ακολουθήσει το ελληνικό παράδειγμα και είχαν κάψει τους εν λόγω φακέλους μετά την επανένωσή τους την επόμενη χρονιά;