Πολλοί το λάτρεψαν, λίγοι το πίστεψαν

Επρεπε να φτάσουμε κοντά στο τέλος του 20ού αιώνα για να μπορέσουν να «καθαρίσουν» τα μάτια μας από στείρα ιδεολογικά δόγματα και αφορισμούς που κατακεραύνωναν κάθε εκτροπή από τα καθιερωμένα γούστα. Είτε αυτά ήταν πολιτικά, κοινωνικά, είτε ιδεολογικά, πνευματικά και καλλιτεχνικά…
Το λεγόμενο «κινηματογραφικό μιούζικαλ» που άνθησε στον ελληνικό κινηματογράφο κυρίως τις δεκαετίες 1955-1975 ανήκε στα είδη της παρεξηγημένης τέχνης. Με το βιβλίο της Λυδίας Παπαδημητρίου έχουμε μια συνολική οριοθέτηση αυτού του είδους που άνθησε στο εγχώριο σινεμά και επί μια 20ετία γαλούχησε τους σημερινούς 50άρηδες, 60άρηδες…

Θέλω να σταθώ στη χρονική διάρκεια – 1955-1975- που γεννήθηκε και μεγαλούργησε το ελληνικό κινηματογραφικό μιούζικαλ η οποία δεν είναι καθόλου, μα καθόλου τυχαία.

Στις αρχές της δεκαετίας του ΄50 η ελληνική κοινωνία ήταν ακόμα αγροτική. Μόλις είχε αρχίσει να περνάει στην αστική περίοδό της. Υπήρχαν ακόμα οι πληγές του εμφυλίου πολέμου και όλη η χώρα ήταν μαυροφορεμένη, πενθούσε. Με την ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου και την κάθοδο εκατομμυρίων συμπατριωτών μας στα μεγάλα αστικά κέντρα και το φευγιό τους στα ξένα ως μετανάστες, άρχισε να δημιουργείται ένα νέο και έτοιμο κοινωνικό στρώμα που ήθελε να πάρει τα ηνία της καθοδήγησης του ελληνικού κράτους.

Ακριβώς εδώ, με τη βιομηχανική και αστική ανάπτυξη της Ελλάδας, το μιούζικαλ απλώνει τις ρίζες του στην ελληνική κοινωνία. Με δύο λόγια, το «μιούζικαλ», είναι ό,τι το δραματικό ειδύλλιο και το κωμειδύλλιο στην εποχή που η Ελλάδα ζούσε, στις αρχές του 20ού αιώνα, στη σκιά της φεουδαρχίας και των τσιφλικάδων…

Η φόρμα του ελληνικού κινηματογραφικού μιούζικαλ έχει αντιγράψει τη φόρμα του ξένου είδους. Κάτι που ήταν αναμενόμενο. Αλλά κατάφερε ώς ένα σημείο να το εντάξει στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής κοινωνίας. Τόσο πολύ μάλιστα που το ταύτισε με το μπουζούκι, όργανο και μουσική ιδεολογία ταυτισμένη με την αστική μετεξέλιξη της κοινωνίας. Ο τουρισμός, το μπουζούκι, ο ρόλος των σταρ, αποτελούν αντικείμενα εξέτασης μέσω του μιούζικαλ. Ακόμα και τα δυτικά μουσικά και χορευτικά «δάνεια» που υπάρχουν στα ελληνικά μιούζικαλ, εξελληνίζονται, γίνονται σώμα της ελληνικής καθημερινότητας. Το βιβλίο της Παπαδημητρίου εξετάζει την εικόνα της Ελλάδας που προβάλλουν οι ταινίες μέσα από τη μουσική, τον χορό, την αφήγηση. Με αναφορές σε όλα τα σημαντικά μιούζικαλ εκείνης της περιόδου σκηνοθετημένα από τους Δαλιανίδη, Σκαλενάκη, Δημόπουλο, Καραγιάννη, αποτελεί μια έγκυρη προσέγγιση αυτού του είδους με κοινωνικοπολιτική ανάλυση του ιστορικού χώρου στον οποίο πήρε σάρκα και οστά.

Με το βιβλίο της Παπαδημητρίου, εχουμε μια αναλυτική και διεξοδική καταγραφή της φύσης της ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας. Δεν πρόκειται για εγκυκλοπαίδεια, ούτε απλά για ένα σινεφιλικό βιβλίο. Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο. Σαν ένα ντοκιμαντέρ πάνω στο μιούζικαλ με κοινωνική συνείδηση.