Η παρωδία της ανθρώπινης φύσης

Γιατί να ασχοληθεί κάποιος στις μέρες μας με τη ζωή σε ένα μοναστήρι κάπου στην ισπανική σιέρα; Ισως για να εντρυφήσει στη σύγκρουση σώματος και πνεύματος. Ισως για να καταδείξει την ανθρώπινη ροπή προς κατασκευήν εχθρών ακόμη κι αν δεν υφίσταται διακύβευμα. Ή ίσως για να υμνήσει τη θρησκεία. Ούτως ή άλλως η μοναστική ζωή ανέκαθεν διήγειρε το κοινωνικό φαντασιακό, τουλάχιστον στην ευπώλητη λογοτεχνία.

Πιθανότατα η ιστορία του Πάνου Καρνέζη εκτυλίσσεται τη δεκαετία του ΄30, στον ισπανικό Νότο, κάπου στην ορεινή Ανδαλουσία, σε απόσταση λίγων ωρών από μια πόλη που δεν αποκλείεται να είναι η Κόρδοβα. Οι εικασίες είναι δικές μου. Ο πετυχημένος σαραντατριάχρονος συγγραφέας που ζει στο Λονδίνο και γράφει στα αγγλικά δεν προσδιορίζει το ακριβές γεωγραφικό και ιστορικό πλαίσιο της αφήγησής του, ίσως για να δώσει μια αίσθηση διαχρονίας ως προς τους θεματικούς του άξονες. Ταυτόχρονα όμως αποφεύγει τα δύσκολα. Ποια ήταν, λόγου χάρη, η θέση της ισπανικής καθολικής παράδοσης έναντι του Εμφυλίου που μαινόταν στη χώρα εκείνα τα χρόνια; Ήταν η μοναστική ζωή άμοιρη οποιασδήποτε πολιτικής εμπλοκής; Ο ίδιος ο Ισπανικός Εμφύλιος δεν είχε δημιουργήσει την όποια αναστάτωση στη ζωή των έξι καλογριών με τις οποίες καταπιάνεται το μυθιστόρημα και του επισκόπου που εμπλέκεται καθοριστικά μαζί τους; Τα ερωτήματα είναι εύλογα σε ό,τι αφορά το καθαρά λογοτεχνικό σκέλος της δουλειάς του Καρνέζη, αλλά απαιτούν και πολλή δουλειά για να ενταχθούν αρμονικά στην αφήγηση. Διότι, ως έχουν τα πράγματα, η ιστορία θα μπορούσε να εκτυλίσσεται σε οποιαδήποτε χώρα με καθολική παράδοση, σχεδόν οποιαδήποτε εποχή. Κάτι που απομακρύνει το μυθιστόρημα από την περιοχή του ρεαλισμού. Του στερεί επίσης μια κάποια δόση νοστιμιάς. Και ασφαλώς περιορίζει τις φιλοδοξίες και το βεληνεκές του.

Σε ένα απόμακρο λοιπόν μοναστήρι που δεν διάγει και τις καλύτερες μέρες του ζουν έξι καλογριές. Ενα ωραίο πρωί, μια μαθητευόμενη ανακαλύπτει ένα μωρό σε μια βαλίτσα παρατημένη στην είσοδο. Η ηγουμένη παθιάζεται με το εύρημα και με τον καιρό πείθεται πως είναι η μητέρα του βρέφους σε μια διαδικασία αντίστοιχη προς την άμωμο σύλληψη οπότε αποφασίζει, υπερβαίνοντας τα ειωθότα, να μην το παραδώσει σε ορφανοτροφείο και να το μεγαλώσει στο μοναστήρι. Κι΄ αυτό παρά τις περί του αντιθέτου απόψεις που εκφράζονται κυρίως διά στόματος της ανταγωνίστριάς τηςμιας μοναχής που πιστεύει στον εκσυγχρονισμό του μοναστηριού και στη δική της αναρρίχηση μέσω της οικονομικής επιτυχίας του. Στις εσωτερικές έριδες θα εμπλακεί ο επίσκοπος- άνθρωπος με χιούμορ, κοσμοπολίτης και διπλωμάτης- που, όπως θα αποδειχθεί, είναι και ο πατέρας του παιδιού καθώς είχε βιώσει μια σχέση πάθους με μία εκ των μοναχών. Ο παρεμβατικός ρόλος του όμως μάλλον θα απορρυθμίσει περαιτέρω την ήδη εύθραυστη ισορροπία του μοναστηριού. Το τέλος είναι δραματικό και ταυτόχρονα απελευθερωτικό για το παιδί και τη μητέρα.

Το βιβλίο του Καρνέζη έχει έναν ήρεμο, σχεδόν υπνωτιστικό ρυθμό. Η γλώσσα είναι καλά στιλβωμένη και έντεχνα απλοϊκή. Η ατμόσφαιρα της ζωής στο μοναστήρι προβάλλει πειστική, αν και εύλογα θα έθετε κανείς το ερώτημα αν δικαιούμαστε να γράφουμε για πράγματα που είναι αδύνατο να γνωρίζουμε παρά μόνο πολύ επιφανειακά (λ.χ. νομιμοποιείται να γράψει ένας άντρας ρεαλιστικά για τη ζωή σε ένα χαρέμι ή μια γυναίκα για τη ζωή στα χαρακώματα;). Η πλοκή είναι καλά αρθρωμένη και οι χαρακτήρες σε γενικές γραμμές πειστικοί. Οι συγκρούσεις πνευματικότητας και εγκοσμιότητας δίνουν τον τόνο, αν και οι απαιτήσεις της σάρκας μοιάζουν αβασάνιστες και περίπου αξιωματικές.

Εν τέλει αναρωτιέται κανείς πώς αποφάσισε ο Καρνέζης να αναμετρηθεί με ένα είδος πολυφορεμένο στο παρελθόν και ταλαιπωρημένο από την παραλογοτεχνία ή σπανιότερα αναρριχώμενο σε υψηλότατες λογοτεχνικές σφαίρες από ονόματα του μεγέθους λ.χ. του Ντιντερό (Η Μοναχή) ή του Ουμπέρτο Εκο (Το Ονομα του Ρόδου). Η απάντηση ίσως ακούει στην κατηγοριοποίηση του μεταμοντέρνου: την επανεπίσκεψη παραδοσιακών θεματικών αξόνων με μια φαινομενική απόσταση από τα πράγματα, την έλλειψη διάθεσης αξιολόγησης, την αίσθηση της παρωδίας, τους ήρωες σπανίως να εμπλέκονται ιδεολογικά με το υπό πραγμάτευση ζήτημα, και τον συγγραφέα να κρατάει αποστάσεις από την πολιτική ιστορία και την ιστορία των ιδεών. Εν ολίγοις, το βιβλίο διαβάζεται μια χαρά αν κρατάτε μικρό σακούλι. Ελπίζω όμως πως το ταλέντο υπάρχει και πως απλώς πρόσκαιρα λαγοκοιμάται. Μόνο που θέλει δουλειά πολλή.