Μαθήµατα-παθήµατα

Αλήθεια, θυµάστε εκείνο το φιάσκο µε την Απολογία του Σωκράτη του Πλάτωνα στο Καλλιµάρµαρο µε τον µεγάλο και πολύ Ροντ Στάιγκερ, τον σπουδαίο πρωταγωνιστή του Μπρόντγουεϊ, του Ακτορς Στούντιο και του Καζάν;

Θυµάστε πρόσφατα τον Ντεπαρντιέ µε τη Ροσελίνι στην Επίδαυρο και την ανεκδιήγητη «Λυσιστράτη» µε την Ιµπέρ στο «Παλλάς»; Ακόµη και ο νοµπελίστας Ντάριο Φο στο Ηρώδειο έφερε και αυτοσχεδίασε µε κενά και αµηχανίες θεάµατα που περιέφερε ακτιβιστικά στις λαϊκές αλάνες της Ρώµης.

Εχω γράψει επανειληµµένα και γι’ αυτά και για ορισµένα µεταµοντέρνα υβρίδια του Φεστιβάλ Αθηνών πως πρέπει να αισθανόµαστε ευγνώµονες, ειλικρινά, στους Ελληνες οργανωτές και τα καλλιτεχνικά γραφεία που µας ενηµερώνουν, συχνότατα µε θετικές εντυπώσεις, για τα ευρωπαϊκά και τα αµερικανικά θεατρικά δρώµενα. Πολλές φορές µαθαίνουµε για τις καινούργιες τάσεις στις διεθνείς σκηνές, νέες τολµηρές και εκτός των ορίων της αισθητικής ερµηνείας παλαιών κειµένων και άλλες φορές για την ενδηµική κατάσταση της δραµατουργίας, της υποκριτικής και της σκηνοθετικής προπέτειας στα µεγάλα παζάρια του θεατρικού πολιτισµού. Ετσι πρέπει να νιώσουµε ευγνωµοσύνη για πολλοστή φορά στην Αττική Πολιτιστική Εταιρεία που και φέτος µάς έφερε σε επαφή µε διάσηµα, πολυδιαφηµισµένα και διθυραµβικώς αποδεκτά ευρωπαϊκά θεατρικά επιχειρήµατα.

Για τον Μπέκετ του Μποµπ Ουίλσον έγραψα σε προηγούµενη επιφυλλίδα. Ο µέγας αυτός αναγεννησιακός καλλιτέχνης βάζει πάντα την ιδιοφυή προσωπική του σφραγίδα στα έργα που µε βαθιά γνώση και οξυδέρκεια προσεγγίζει. Αν αυτές οι προσεγγίσεις του έρχονται να ταράξουν τις προκαταλήψεις µερικών ή ανατρέπουν καθιερωµένες ερµηνείες, είναι και συγγνωστό και αναµενόµενο. Εκείνο που δεν µπορεί κανείς να αρνηθεί στον Ουίλσον είναι ότι δεν σέβεται τα κείµενα και δεν προσπαθεί κάθε φορά να διεισδύσει αλλάζοντας φωτισµό. Το ότι έπαιξε τον Κραπ ως επαµφοτερίζοντα (γελαστό, χαρωπό και συνάµα σκυθρωπό, απελπισµένο)

κλόουν, κάτι µεταξύ Μπάστερ Κίτον και Τατί, είναι σα να αγνοεί ο θεατής και ο κριτής της ερµηνείας του και τη δική του και του Μπέκετ τη σχεδόν ερωτική σχέση µε το τσίρκο. Αφήνω που εγώ προσωπικά είδα στη φιγούρα του Κραπ σε µια σύνθεση τις δύο πλευρές των δύο µεγαλοφυών κλόουν του σινεµά, του Τσάπλιν και του Κίτον και µάλιστα στο µοναδικό έργο που εµφανίστηκαν µαζί στα «Φώτα της Ράµπας» του Τσάπλιν και στο τσιρκολάνικο σκετς µε τον γηραλέο Τσάπλιν-Καλβέρο και τον ψύλλο!!

Είχαµε ωραίες ερµηνείες του Κραπ στην Ελλάδα και του Χατζηµάρκου και του Σκουρολιάκου και πρόσφατα του Καταλειφού. Η προσέγγιση του Ουίλσον προσέθεσε κλειδιά ερµηνείας και έδειξε άλλον δρόµο µε απόλυτο σεβασµό στο κείµενο. Αυτό ήταν το θετικό κέρδος από τη φετινή συγκοµιδή του «Θεάτρου πέρα από τα όρια».


Προκλητικό ρεσιτάλ

Το ίδιο χρεώστες είµαστε και στους οργανωτές από τις δύο άλλες παραστάσεις. Μας βοήθησαν να καταλάβουµε πολλά πράγµατα πάνω στον τρόπο που λειτουργεί η σύγχρονη αγορά του θεάµατος. Ποιος πριν δει το πράγµα, στην αναγγελία του θα είχε αντιρρήσεις να δει στην Ελλάδα έναν διάσηµο άγγλο ηθοποιό, σκηνοθέτη και συγγραφέα να παίζει και να σχολιάζει µονολόγους του Σαίξπηρ εστιασµένος στους «κακούς» χαρακτήρες; Ο Μπέρκοφ, περί αυτού πρόκειται, είναι γνωστός στην Ελλάδα ως συγγραφέας. Παλιότερα ο Ποταµίτης είχε ανεβάσει τη διασκευή του της «Μεταµόρφωσης» του Κάφκα και ο αείµνηστος Μπαντής στις «Μορφές» το προκλητικό «Σαν Ελληνας», όπου µια πορνική µπαργούµαν που κάποιος είχε ξεπαστρέψει τον επίσης άθλιο άντρα της σπιτώνει έναν νεαρό περιπλανώµενο επιβήτορα που αποδεικνύεται πως είναι ο γιος της! Δηλαδή για τον συγγραφέα, όποιος κοιµάται µε τη µάνα του είναι ο Οιδίποδας!

Πλάκα είχε… Ηρθε λοιπόν ο Μπέρκοφ µε αυτό το ερεθιστικό ως πρόθεση κείµενο.

Ιάγος, Σάιλοκ, Ριχάρδος Γ’, Αµλετ, Τίτος Ανδρόνικος, Οµπερον. Περίεργο που έλειπε, βέβαια, ο Εντγκαρ, ο νόθος γιος του Ληρ.

Τέλος πάντων. Εχει προσόντα ο Μπέρκοφ καλού ηθοποιού. Αναµφισβήτητα ανήκει στη γενναία σχολή του βρετανικού θεάτρου: αγωγή λόγου άψογη, τέλεια τεχνική, γνώση της προσωδίας του αγγλικού στίχου. Το αλφαβήτα της παράδοσής του. Και τι είδαµε. Μια µεταµοντέρνα χλευαστική γελοιοποίηση χαρακτήρων, µουσικής της γλώσσας και της ηθικής του Σαίξπηρ. Αντί να σχολιάζει υποκριτικά το βάθος του κακού που ανιχνεύει ο µεγάλος ποιητής στους τερατώδεις χαρακτήρες του, µάλλον περίσσευε ένα ανίερο τάχαµου χιούµορ για τον ίδιο τον ποιητή. Γιατί όταν γελοιοποιείς τη σχέση π.χ. Γερτρούδης – Αµλετ, παριστάνοντας έναν βλακώδη γιο και µια ασελγή (µε γλώσσα αχόρταγης µητροµανούς και προτεταµένα στήθη) βασίλισσα, έχεις γκρεµίσει ένα ποιητικό θαύµα και αφοδεύεις στα ερείπια.

Ποιο ήταν το κέρδος από αυτό το προκλητικό ρεσιτάλ. Οταν έχουµε σπουδαίο θέατρο στην Ελλάδα, σπουδαίους ηθοποιούς και ανάλογα ρεσιτάλ που αν δεν µας εµπόδιζε η γλώσσα οι ηθοποιοί µας θα έκοβαν γερή µονέδα στις ευρωπαϊκές σκηνές. Οταν ο ιδιοφυής µακαρίτης πια Σωτήρης Μουστάκας παρωδούσε τον Αµλετ, στο βάθος ήταν πιο σεβαστικός στο πρωτότυπο από τον διάσηµο συµπατριώτη του Σαίξπηρ.

Και όµως, αντί να σταθεί σ’ αυτά η καλλιτεχνική µας ενηµέρωση, στάθηκε στις τιµές των εισιτηρίων, όταν καθηµερινά γράφεται παντού ότι το κόστος ζωής στην Ελλάδα είναι τριπλάσιο από το ανάλογο στο Λονδίνο, το Παρίσι και τη Βιέννη.


Περιφερόµενοι ζογκλέρ

Το τρίτο δρώµενο της ίδιας διοργάνωσης ήταν η παρουσία του Μάλκοβιτς σ’ έναν ερασιτεχνικό µονόλογο χωρίς πυρήνα, στόχο και δραµατουργικό ενδιαφέρον για έναν διαβόητο δολοφόνο. Το όλον λειτούργησε ως µεσάζων-κοµπέρ σε µια καλή (δεν είµαι ειδικός εξάλλου) ορχήστρα που έπαιζε κατά κόρον µουσική από γνωστές άριες µε την παρουσία δύο δραµατικών λυρικών γυναικών σολίστ. Κάτι σαν τα ανέκδοτα του Γιώργου Οικονοµίδη ανάµεσα σε κοµµάτια της Ορχήστρας Ποικίλης Μουσικής της ΕΡΤ. Ο Μάλκοβιτς είναι ένας διάσηµος κινηµατογραφικός και περιορισµένα θεατρικός ηθοποιός. Δεν αντιλαµβάνοµαι γιατί δέχτηκε να παίξει (και µάλιστα διαβάζοντας θρασύτατα από τετράδιο τον ρόλο του) τον φελλό σε µια παράσταση που κερνούσε ακριβή σαµπάνια µε φιρµάτο µπουκάλι. Και όµως πάλι τα σχόλια εντοπίστηκαν στα ακριβά εισιτήρια (ορχήστρα, µαέστρος, δύο σοπράνες, ένας σταρ) και ακούστηκαν και διθύραµβοι για τη γοητεία της σκηνικής του παρουσίας. Ποιος έλληνας σταρ θα γλίτωνε σε ανάλογη περίπτωση τις ντοµάτες.

Ω! σίγουρα στην Ελλάδα έχουµε καλύτερους και σοβαρότερους καλλιτέχνες από κάποιους περιφερόµενους ζογκλέρ.

Αλήθεια, γιατί η Αττική Πολιτιστική Εταιρεία δεν στέλνει στο εξωτερικό την «Ελένη» του Παπαβασιλείου, µονόλογο του Βογιατζή, Αριστοφανικά του Καρακατσάνη και τραγωδίες της Κονιόρδου και του Κιµούλη, µε εισιτήρια εξωτερικού;