Η «μαύρη Παρασκευή» του ευρώ

Το πλέον τραγικό Σαββατοκύριακο έζησαν οι Βρυξέλλες, καθώς σε τρία μόλις 24ωρα υποχρεώθηκαν σε επίπεδο ηγετών της ευρωζώνης- κατ΄ αρχήν- και υπουργών Οικονομικών της Ενωσης- δευτερευόντως- να επεξεργασθούν ένα σχέδιο άμυνας του ενιαίου νομίσματος και των πλέον ευάλωτων χωρών.

Κι όλα αυτά διότι η προηγούμενη εβδομάδα επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους των Ευρωπαίων – ότι ο «ελληνικός ιός» εξαπλώθηκε όχι απλώς στον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά έδειξε επικίνδυνα τα δόντια του και παραπέρα, τροφοδοτώντας σενάρια για διάλυση της ευρωζώνης, αποπομπή κάποιων μελών και άλλα τινά. Εννοείται, βέβαια, ότι οι διάφορες Κασσάνδρες- αγγλοσαξονικού ύφους ως επί το πλείστον- έσπευσαν να πουν «εμείς σας τα είχαμε πει».

Σε αντίθεση με άλλους οργανισμούς, ωστόσο, η Ενωση δεν φημίζεται για τα γρήγορα αντανακλαστικά της- δρα κυρίως όταν ο κόμπος έχει φθάσει στο χτένι, όταν έχει εξαντληθεί κάθε συζήτηση και ζύμωση. Ο κανόνας αυτός ίσχυσε και τώρα:

Η πρώτη που αφυπνίσθηκε ήταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία συνεδρίασε την περασμένη Πέμπτη στη Λισαβώνα. Παρά τις επίσημες δηλώσεις του Ζαν- Κλοντ Τρισέ, στην κλειστή συνεδρίαση δύο θέματα κυριάρχησαν: το ένα ήταν ο κίνδυνος «μόλυνσης» και της Ιταλίας, πέραν της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Το δεύτερο ήταν η ανάγκη να υπάρξει κάποιας μορφής Ταμείου, που θα σπεύδει σε αρωγή των χωρών που κινδυνεύουν.

Την επόμενη ημέρα, στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ευρωζώνης, ήταν φανερό πλέον πως κάτι δραστικό έπρεπε να γίνει- και μάλιστα πριν ανοίξουν οι αγορές τη Δευτέρα. Αυτό το νόημα είχε και το τηλεφώνημα του Μπαράκ Ομπάμα προς την Ανγκελα Μέρκελ- ένα από τα πολλά, καθώς ο αμερικανός πρόεδρος έχει καταλάβει πλέον πως κουμάντο στην Ενωση δεν κάνει οποιοσδήποτε από τους θεσμικούς, είτε λέγεται Βαν Ρόμπαϊ είτε Μπαρόζο είτε κάπως αλλιώς.

Ο Γιώργος Παπανδρέου, για πρώτη φορά έπειτα από μήνες, έφθασε για τη Σύνοδο Κορυφής κάπως πιο ήρεμος- μολονότι το σκηνικό που είχε αφήσει πίσω του στην Αθήνα δεν ήταν το καλύτερο. Ηξερε, όμως, πως τούτη τη φορά τα φώτα δεν θα ήταν πάνω του- η φωτιά είχε πλέον απλωθεί και στα σπίτια των διπλανών, όλων των διπλανών- κάτι για το οποίο ο ίδιος είχε προειδοποιήσει, αλλά αυτό ελάχιστη παρηγοριά μπορούσε να του προσφέρει. Ετσι, ο Πρωθυπουργός επιχείρησε με τις δύο δηλώσεις του- πριν και μετά τη Σύνοδο – που καθόλου τυχαία δεν έγιναν και στα αγγλικά, να δώσει ένα μήνυμα προς την ευρωπαϊκή και τη διεθνή κοινότητα: ότι η Ελλάδα και οι Ελληνες θα τηρήσουν αυτά στα οποία έχουν δεσμευθεί, παρότι τα μέτρα είναι δύσκολα και σκληρά. Συνεργάτης του Πρωθυπουργού έλεγε πως αυτό το μήνυμα έπρεπε να δοθεί όχι μόνο διότι οι εικόνες από τα επεισόδια είχαν κάνει τον γύρο του κόσμου, εγείροντας αμφιβολίες για τη βούληση της χώρας να υλοποιήσει το Πρόγραμμα που υπέγραψε, αλλά και για να μειωθούν κάπως οι διάχυτες εκτιμήσεις, τις οποίες έχει ακούσει ακόμη κι ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου από ομολόγους του, πως αργά ή γρήγορα η Ελλάδα θα χρεοκοπήσει παρά τη βοήθεια των 110 δισ. και θα προβεί σε αναδιάρθρωση του χρέους.

Γερμανική υποχώρηση
Στη Σύνοδο Κορυφής της ευρωζώνης, που διήρκεσε μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, δεν ήταν μόνον ο κ. Παπανδρέου διαφορετικός από συνήθως. Ηταν και το πρόσωπο – κλειδί, η Ανγκελα Μέρκελ διαφορετική. «Ζεματισμένη», τη χαρακτήρισαν κάποιοι, «αμήχανη» κάποιοι άλλοι- κι αυτό παρ΄ ότι είχε κερδίσει την ψηφοφορία για την Ελλάδα στο γερμανικό Κοινοβούλιο. Ομως, οι αιχμές για τη στάση της, το αντιευρωπαϊκό της πνεύμα και την ολιγωρία της, έπεφταν σύννεφο στο τραπέζι των «27». Κι έτσι, η καγκελάριος επέλεξε την… οργανωμένη υποχώρηση- δέχθηκε ότι πρέπει να συσταθεί ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός αντιμετώπισης κρίσεων, αλλά απαίτησε την άμεση εφαρμογή σκληρών πολιτικών λιτότητας για τη μείωση των ελλειμμάτων σε όλες ανεξαιρέτως τις χώρες και τη διακοπή των προγραμμάτων στήριξης των οικονομιών. Απαίτησε επίσης την ενίσχυση του Συμφώνου Σταθερότητας, αλλά εκεί υποχρεώθηκε και να…δώσει τη συγκατάθεσή της στην προώθηση της οικονομικής διακυβέρνησης (κάτι που ήθελαν διακαώς οι Γάλλοι και οι ευρωπαϊστές, αλλά δεν ήθελε το Βερολίνο).

Η κόντρα
Βέβαια, η… ζεματισμένη κ. Μέρκελ φάνηκε διατεθειμένη να διαπραγματευθεί για τον μηχανισμό, αλλά υπήρξαν και κάποιοι που δεν ήθελαν να ακούσουν κουβέντα- για την ακρίβεια, οι πρωθυπουργοί της Ολλανδίας και της Φινλανδίας, οι οποίοι είπαν κατά τρόπο εξαιρετικά ωμό «ας πάνε να βρουν λεφτά στις αγορές όσοι έχουν πρόβλημα». Το αποτέλεσμα, φυσικά, ήταν και ο Ισπανός κ. Θαπατέρο και ο Ιταλός κ. Μπερλουσκόνι να κοντέψουν να χάσουν την ψυχραιμία τους, απειλώντας ότι θα οδηγήσουν τα πάντα σε παράλυση εάν συνεχισθεί αυτή η ανένδοτη στάση. Κάποιες φορές ο Ζαν- Κλοντ Τρισέ επιχείρησε να παρέμβει, λέγοντας πως «εδώ έχουμε μια συστημική κρίση του ευρώ, χρειάζεται ψυχραιμία», αλλά οι αντεγκλήσεις συνεχίστηκαν για αρκετή ώρα.

Η ΕΝΤΑΣΗ

Δεν έλειψαν και τα «θερμά επεισόδια» μεταξύ Βορείων και Νοτίων στις Βρυξέλλες

Ελληνική «ψυχρολουσία» και αμερικανική αγωνία

ΟΤΑΝ η Σύνοδος Κορυφής τελείωσε, με την απόφαση για σύσταση του μηχανισμού και την παραπομπή των «λεπτομερειών» στο χθεσινό ΕCΟFΙΝ, κανείς από τους ηγέτες δεν είχε μεγάλη διάθεση για κουβέντες. Και η καγκελάριος περιορίστηκε σε μια κοφτή δήλωση περί της σταθερότητας της ευρωζώνης. Ο μόνος που είχε κέφια ήταν ο Νικολά Σαρκοζί, που έδωσε εκτενή συνέντευξη Τύπου- άλλωστε, ήταν αυτός που είχε κάνει τις περισσότερες παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και θεωρούσε, μάλλον δικαιολογημένα, τον εαυτό του κερδισμένο και οιονεί «προστάτη του Νότου».

Οταν ξημέρωσε για τα καλά το Σάββατο, κάποιοι στην Αθήνα συνειδητοποίησαν πως η συμφωνία για τη σύσταση ενός μόνιμου μηχανισμού είναι μεν θετική για την Ενωση, αλλά… η Ελλάδα βρίσκεται εκτός νυμφώνος, διότι υποχρεώθηκε να φορέσει το «κοστούμι» που της έραψε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με την αγριότερη λιτότητα των τελευταίων δεκαετιών και με επιτόκια στους Ευρωπαίους που ελάχιστα απέχουν από το να χαρακτηρισθούν ληστρικά. «Είμαστε σαν κι αυτόν που αγόρασε αυτοκίνητο και την επόμενη μέρα καταργήθηκαν οι φόροι και τα τεκμήρια», έλεγε κυβερνητικό στέλεχος. Τα τηλέφωνα μεταξύ της επιτρόπου Μαρίας Δαμανάκη, του υπουργού Οικονομικών Γιώργου Παπακωνσταντίνου, και του Πρωθυπουργού πήραν φωτιά, προκειμένου να διερευνηθεί τι μπορεί να γίνει ώστε και η Ελλάδα να επωφεληθεί από την υπό σύσταση «ευρωπαϊκή ομπρέλα». Και η μεν κ. Δαμανάκη έθεσε το ζήτημα στο κολέγιο των επιτρόπων, που προηγήθηκε του ΕCΟFΙΝ, αλλά στη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών ο κ. Παπακωνσταντίνου δεν πρόλαβε καλά καλά να αναπτύξει την επιχειρηματολογία του και δέχθηκε ορυμαγδό αρνήσεων. Ορισμένες ήταν και αρκετά αιχμηρές- αν και εκτός πρακτικών- του τύπου «εσείς θα κάνετε αναδιάρθρωση χρέους σε τρία χρόνια» ή «η ακίνητη περιουσία που λέ τε ότι έχει το Ελληνικό Δημόσιο ούτε κατά διάνοια δεν είναι 250 δισ., αλλιώς κάτι θα είχατε κάνει».

Η εξαίρεση
Ετσι, το βέβαιο είναι πως η «ομπρέλα» δεν καλύπτει την Ελλάδα. Από κει και πέρα, ο βρετανός υπουργός Οικονομικών κ. Ντάρλιγκ, που εμφανιζόταν έτοιμος και να μπλοκάρει το Ταμείο- τον μηχανισμό, δηλαδή- τελικά φάνηκε να δέχεται την εξαίρεση της Βρετανίας από τη συμμετοχή στο κεφάλαιο, υπό τον όρο πως το Λονδίνο δεν θα ακολουθήσει τον κανόνα άρσης των μέτρων ενίσχυσης της οικονομίας και άμεσης μείωσης των ελλειμμάτων. Επιφυλάξεις είχε αρχικά και ο σουηδός υπουργός Οικονομικών – επίσης εκτός ευρωζώνης- αλλά γρήγορα υποχώρησε.

Ο Μπαράκ Ομπάμα, την ώρα που συνεδρίαζε το ΕCΟFΙΝ, επικοινώνησε και πάλι με την κ. Μέρκελ- κάτι που υποδηλώνει και τη διεθνή ανησυχία για τα συμβαίνοντα στην ευρωπαϊκή οικονομία. Οι 27 υπουργοί μέσα από ένα περίπλοκο σύστημα, που στην πραγματικότητα «σπάει» τον μηχανισμό σε δύο υποσυστήματα, ένα για τους πάντες κι ένα για την ευρωζώνη, έδειξαν να συγκεντρώνουν συνολικά κάπου 1 τρισ. ευρώ για την προστασία των χωρών της Ενωσης.

Το μεγάλο στοίχημα, φυσικά, είναι εάν ο μηχανισμός που αποφάσισαν οι Ευρωπαίοι- μαζί με τα υπόλοιπα μέτρα- θα πείσει τις αγορές. Εάν αποτύχει, κατά πάσα πιθανότητα θα μιλούμε για μια μακρά κρίση, με άγνωστες συνέπειες, σε πανευρωπαϊκό ή και παγκόσμιο επίπεδο. Εάν οι αγορές «λυγίσουν», όμως, θα μιλούμε για το πρώτο ουσιαστικό βήμα οικονομικής- κι όχι απλώς νομισματικής- ενοποίησης μετά το 1999, που θα μπορούσε κάποτε να οδηγήσει και σε κάποιας μορφής πολιτική.

Οι «λύκοι» των αγορών κρίνουν την άμυνα της Ε.Ε.
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γιώργος Κανελλόπουλος

ΚΡΙΣΙΜΑ είναι τα επόμενα εικοσιτετράωρα για το πώς θα υποδεχτούν οι αγορές τη δημιουργία του μηχανισμού σταθεροποίησης από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η βουτιά των χρηματιστηρίων και του ευρώ και η έκρηξη στο κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων (spreads) έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στους κόλπους της Κομισιόν, όπου γίνεται πλέον ανοικτά λόγος για κερδοσκόπους που λυμαίνονται τις αγορές, οι οποίοι παρομοιάζονται με… αγέλη λύκων.

Ηδη τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων μηνών, το Χ.Α. έχει βουλιάξει στα χαμηλότερα επίπεδα του τελευταίου έτους και βρίσκεται μια ανάσα πριν από τα χαμηλά επταετίας, ενώ το ευρώ φέτος έχει χάσει 15% έναντι του αμερικανικού νομίσματος. Τη σκυτάλη της πτώσης μάλιστα πήρε την προηγούμενη εβδομάδα και η Γουόλ Στριτ που δέχτηκε πραγματικό σφυροκόπημα από τους πωλητές. Δεν είναι τυχαίο ότι τα spreads της Ελλάδας εκτοξεύτηκαν την Παρασκευή πάνω από τις 1.000 μονάδες και της Πορτογαλίας πάνω από τις 340 μονάδες βάσης, ενώ σε ιστορικά υψηλά βρίσκεται και το κόστος δανεισμού στην Ισπανία, «στραγγαλίζοντας» κυβερνήσεις, τράπεζες και νοικοκυριά.

Το παιχνίδι των οίκων
Την ίδια στιγμή οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης περιμένουν με το χέρι στη σκανδάλη για να προχωρήσουν σε τυχόν υποβαθμίσεις χωρών που θεωρούν ότι αντιμετωπίζουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα, απειλώντας με υποβαθμίσεις ακόμη και κατά δύο μονάδες χώρες που θεωρούνται ασθενέστεροι κρίκοι, όπως η Πορτογαλία. Δεν είναι τυχαίο ότι λόγω της ανησυχίας που υπάρχει και των φημών που κυκλοφορούν, η Γαλλία αναγκάστηκε χθες να διαψεύσει επίσημα ότι υπάρχει κίνδυνος να υποβαθμιστεί η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας.

Ο κίνδυνος ντόμινο ανάγκασε τον Σουηδό υπουργό Οικονομικών να χρησιμοποιήσει σκληρή γλώσσα για την κατάσταση που επικρατεί στις αγορές συναλλάγματος, μετοχών και ομολόγων: «Βλέπουμε σήμερα (στις αγορές) συμπεριφορές αγέλης λύκων και εάν δεν σταματήσουμε τις αγέλες αυτές… θα καταβροχθίσουν τις ασθενέστερες χώρες», είπε ο Αnders Βorg καταφτάνοντας στη σύνοδο του Εcofin χθες. Ο ίδιος πρόσθεσε ακόμη ότι υπάρχει ανάγκη να ληφθούν μέτρα για να σταματήσει η αναταραχή στις αγορές, καθώς εάν συνεχιστεί «για περισσότερες από μία ή δύο ημέρες, αυτό θα κάνει την ανάκαμψη πολύ, πολύ προβληματική».

Πακέτο για τις τράπεζες
Ενόψει του κινδύνου ντόμινο, οι επικεφαλής των 47 κορυφαίων ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ομίλων χτύπησαν- σύμφωνα με τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» – το καμπανάκι του κινδύνου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ζητώντας από την ΕΚΤ να προχωρήσει σε αγορές ομολόγων ασθενέστερων οικονομικά χωρών στην ευρωζώνη. Οι τραπεζίτες αυτοί βλέπουν το τελευταίο διάστημα την αξία των μετοχών των χρηματοπιστωτικών ομίλων να εξανεμίζεται στις κεφαλαιαγορές. Τις προηγούμενες ημέρες είχε κυκλοφορήσει στην αγορά η φήμη ότι η ΕΚΤ θα μπορούσε να πραγματοποιήσει αγορές ομολόγων ακόμη και από τη δευτερογενή αγορά που θα μπορούσαν να φτάσουν σε αξία ακόμη και το ιλιγγιώδες ποσό των 500 δισ.- 1 τρισ. ευρώ. «Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι η ΕΚΤ μπορεί να ετοιμάζει τη δημιουργία μηχανισμού δανεισμού ύψους 600 δισ. ευρώ για τη χορήγηση δανεισμού διάρκειας ενός έτους με επιτόκιο 1% για να βοηθήσει περισσότερες από 1.000 τράπεζες», έγραφαν χθες οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς».

Επιστρέφει ο εφιάλτης της Lehman Βrothers

ΕΥΘΕΙΑ σύγκριση της κρίσης που δημιούργησε η κατάρρευση της Lehman Βrothers τον Σεπτέμβριο του 2008 στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που έζησε τη μεγαλύτερη κρίση μετά τη Μεγάλη Υφεση του ΄30 κάνουν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμά τους. Οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» αναφέρουν ότι μια ενδεχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας θα «παρέλυε» το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα όπως έγινε μετά το λουκέτο της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας πριν από δύο χρόνια και ότι ήδη η ανησυχία για τις εξελίξεις έχει βουλιάξει τις αγορές σε Ευρώπη, ΗΠΑ και Ασία. «Δεν είχαν καταλάβει οι αμερικανικές αρχές τον Σεπτέμβριο του 2008 πού θα οδηγούσε η χρεοκοπία της Lehman Βrothers», σύμφωνα με δηλώσεις του επιτρόπου Νομισματικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Ολι Ρεν σε φινλανδέζικο περιοδικό που επικαλείται το Reuters, προσθέτοντας ότι «οι επιπτώσεις από μια χρεοκοπία της Ελλάδος θα είχαν παρόμοιες, αν όχι χειρότερες, συνέπειες».