Το κραχ έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία

Διαβάζοντας τα κείμενα αυτά του Κλωντέλ ο έλληνας αναγνώστης μπορεί να ανακαλύψει πολλά στοιχεία πολύτιμα για την αυτογνωσία του. Οι διαφορές είναι μεγάλες και συντριπτικές, δεν χωράει αμφιβολία. Το κραχ του ΄29 έπεσε, σαν κεραυνός εν αιθρία, σε μια οικονομία αναπτυσσόμενη, με τεράστιες δυνατότητες και ακόμη μεγαλύτερη αισιοδοξία.

Η σημερινή μας κρίση ήρθε για να «επιβραβεύσει» τη φυματική οικονομία μιας γερασμένης κοινωνίας, η οποία πίστεψε πως θα περάσει ό,τι ζωή της απομένει διασκεδάζοντας στα νυχτερινά κέντρα της επικράτειας. Δουλέψαμε πολύ και εντατικά για να πετύχουμε τα χάλια μας. Οφείλαμε να τα περιμένουμε «σαν έτοιμοι από καιρό».

Πλην όμως, επειδή ακριβώς ο Κλωντέλ δεν είναι ειδικός αλλά συγγραφέας, μπορεί να ψαρέψει στον βυθό της τρικυμίας όλα αυτά τα αδρανή υλικά που ορίζουν την κοινωνική ύπαρξη και δεν αλλάζουν ό,τι κι αν γίνεται στην επιφάνεια. Ας τον διαβάσουμε να επιβεβαιώνει τις απόψεις ενός αναλυτή: «Η κυβερνητική μηχανή έχει αρχίσει να αποδιαρθρώνεται… Η κυβέρνηση έπαψε να λειτουργεί σε σχέση με τις πολιτικές και οικονομικές ανάγκες του λαού… Κυρίαρχος δεν είναι πλέον ο λαός, αλλά οι αναρίθμητες ενώσεις, με ισχυρό βαθμό συγκρότησης που διαθέτουν μεγάλα ποσά και λυμαίνονται ολόκληρη τη χώρα: επαγγελματικές ενώσεις (βλέπε συνδικάτα), Εκκλησίες…» Και ας τον ακούσουμε να συμπεραίνει ότι η κατάσταση που προετοίμασε την κρίση είναι ένας συνδυασμός «υλικής ευημερίας», «πνευματικού λήθαργου» και «ηθικού λήθαργου»: «Πράγματι, πόσο αβυσσαλέο είναι το χάσμα ανάμεσα στον μέσο Αμερικανό και σε κάποι- ον που διαθέτει χρόνο για να σκέφτεται!» Κι αν στο παραπάνω οφείλουμε να αντικαταστήσουμε το όνομα Αμερικανός με το όνομα Ελληνας, το παρακάτω απόφθεγμα κάποιου ποινικολόγου το οποίο χρησιμοποιεί ο Κλωντέλ στην αναφορά του μπορούμε να το πάρουμε κατά γράμμα: «Είμαστε λαός του λίπους. Σκεφτόμαστε μόνο το λίπος μας. Μιλάμε μόνο για το λίπος μας.» Πώς να μην σκεφτεί κανείς, διαβάζοντας τις παρατηρήσεις του Κλωντέλ για την κρίση του ΄29, αυτό που έλεγε ο Τσαρούχης για την Ελλάδα της επίπλαστης ευημερίας, ότι δηλαδή οι Ελληνες σήμερα προσπαθούν να φάνε όσα δεν έφαγαν στα 400 χρόνια της Τουρκοκρατίας;