Επιφυλλίδα

Μια κρίση πρώτιστα πνευµατική
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Βεβαίως διερχόµαστε κρίση, αλλά η κρίση δεν είναι οικονοµική. Είναι στο µεγαλύτερο βαθµό και, κυριότατα, πνευµατική. Βε βαίως έχουν διαπραχθεί και εξακολουθούν να δι απράττονται, σε συλλογικό και κοινωνικό επίπεδο, λάθη, σφάλµατα, ακόµη οικονοµικά παραπτώµατα και εγκλήµατα. Τι πρόκειται όµως να αλλάξει ή να διορθωθεί µε την αίσθηση ενός αδιεξόδου που µεγαλώνει, άλλοτε τεχνητά κι άλλοτε χάρη σε πραγµατικές αιτίες;

Αφού κανείς µας δεν θέλει και δεν πρόκειται να πεθάνει, ακόµη κι αν συµβεί τα πράγµατα να γίνουν πολύ χειρότερα (που, µεταξύ µας, προς το παρόν τουλά χιστον, δεν είναι και τόσο άσχηµα), γιατί να συµπεριφερόµαστε σαν η προοπτική του θανάτου να είναι η µόνη που µας έχει αποµείνει; Σε τι βοηθάει ένας ακόµη και δικαιολογηµένος πανικός, αν όχι για να εκτραχύνονται ακόµη περισσότερο τα πράγµατα; Η έλλειψη µιας στοιχειώδους προο πτικής µόνον τον ετοιµοθάνατο µπορεί να τον κάνει

καλύτερο ως άνθρωπο. Τον ζωντανό τον µεταβάλλει σε θηρίο ανήµερο.

Οι µόνοι, τελικά, που φαίνεται να ωφελούνται µε την υπογράµµιση και τη διόγκωση µιας κρίσης οικονοµικής, είναι όσοι συνετέλεσαν αποφασιστικά, µε τις παραλείψεις και τις ατασθαλίες τους, ώστε η κρίση να γίνει βαθιά και ουσιαστική και προπαντός να ξεγελαστούµε όλοι οι υπόλοιποι, τα θύµατά της, πως αν και πνευµατική η κρίση, να την θεωρούµε αποκλειστικά και µόνον οικονοµική. Να συνεργάζονται, δηλαδή, τα θύµατα µε τους θύτες, ώστε ο οιοσδήποτε υπουργός Οικονοµικών να πιστεύει πως οσοδήποτε κι αν αποτύχει ή καταστρέψει, διασώζεται λέγοντας πως «Δεν τα κατάφερα όσο κι αν προσπάθησα». Μέσα σ’ ένα κλίµα στο οποίο συµπεριφέρονται όλοι πανικόβλητα, ανταλλάσσοντας πανικόβλητες πληροφορίες, ενώ επί της ουσίας δεν ξέρουν «πού πάνε τα τέσσερα», «αθωώνονται» τόσο όσοι έφταιξαν τα µέγιστα όσο και εκείνοι που έφταιξαν ελάχιστα ή καθόλου. Η ευθύνη του «µέγιστου» οικονοµολόγου που τα έκανε µαντάρα µοιάζει να τον χρεώνει, στην πράξη, αφού παραµένει ατιµώρητος, όσο τον άγνωστο και ανέµελο καφενόβιο συζητητή. Η σκοτοδίνη που προκαλεί µια ανάλογη ατµόσφαιρα έχει ως αποτέλεσµα να µας κάνει να αισθανόµαστε ακόµη πιο σφιχταγκαλιασµένοι µε τους θύτες µας και να παραθεωρούµε µιαν απλή αλήθεια (να η βαθιά πνευµατική κρίση): ότι περίοδοι πραγµατικά µεγάλων κοινωνικών και οικονοµικών κρίσεων λειτούργησαν καταλυτικά, ώστε οι άνθρωποι να επικοινωνήσουν ουσιαστικότερα µεταξύ τους, µε το να µοιραστούν το ελάχιστο που τους είχε αποµείνει. Το ηθικό µεγαλείο µιας εποχής υπήρξε πάντα δυσανάλογα αντίθετο µε την οικονοµική της δυσπραγία. Η ηθική δυσµορφία των ανθρώπων διογκώνεται σε εποχές ευµάρειας, που η προοπτική της µοιάζει µάλιστα ατέρµονη. Ο καθένας µας έχει ζήσει στη ζωή του ένα θαύµα, ή το ζει, έστω κι αν το κατάλαβε ή του πέρασε απαρατήρητο. Γιατί να το υποτιµούµε τόσο πολύ, ώστε οποιαδήποτε στέρηση πρόκειται να υποστούµε να µας τροµάζει ως µπαµπούλας; Πόσο χρεοκοπηµένο χρειάζεται να νιώθουµε τον εαυτό µας, ώστε να αδυνατούµε να εννοήσουµε πως όσο δυσχεραίνουν τα πράγµατα, τόσο διευρύνονται οι προϋποθέσεις να φανούµε πραγµατικά γενναιόδωροι, ενώ η επάρκεια µας κάνει συχνά µίζερους, τσιγκούνηδες.

Κανείς οικονοµικός εγκέφαλος, διεθνής ή εγχώριος, δεν θα µπορούσε να µας τροµοκρατήσει, αν γνώριζε πως υπάρχει µια πνευµατική καλλιέργεια που δεν µας επιτρέπει να τον λογαριάζουµε ως τον αποκλειστικό µας σωτήρα. Η περιφρόνηση που θα εισέπραττε, ενώ ασκεί το «λειτούργηµά» του, θα τον έκανε προσεκτικότερο. Οταν αναθέτεις τη σωτηρία σου σ’ ένα µικρού ή ανύπαρκτου αναστήµατος άτοµο, που συµβαίνει να έχει αποκτήσει µεγάλο όνοµα, θα σε βουλιάξει οπωσδήποτε.