Ομπάμα, όπως λέμε… Ηράκλειος

«Το Βυζάντιο ήταν ένας διαιτητής με μεγάλο γεωστρατηγικό ρόλο», λέει η καθηγήτρια που πιστεύει ότι χώρες με σπουδαίο παρελθόν, όπως η Ελλάδα και η Γαλλία, συχνά αρνούνται την πραγματικότητα του παρόντος
Η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ ήταν πρύτανης στη Σορβόνη, όταν τρεις φοιτητές πιο τολμηροί ή πιο ονειροπόλοι από τους άλλους κατέλαβαν το γραφείο της. Ζητούσαν το μεγάλο αμφιθέατρο για να οργανώσουν συζητήσεις καθώς «ήθελαν να κατανοήσουν τον κόσμο». Ετσι η ελληνίδα ακαδημαϊκός έγινε «μητέρα» της λεγόμενης «Cite de la reussite», ενός φόρουμ διαλόγου για τον Πολιτισμό, την Οικονομία, την Επιστήμη, την Πολιτική που έχει φιλοξενήσει στη Σορβόνη μεγάλες προσωπικότητες της παγκόσμιας διανόησης (λ.χ. τον Τζορτζ Στάινερ), αλλά και της οικονομίας (Τζιοβάνι Ανιέλι), ακόμη και του θεάματος- το 2008 συμμετείχε και η Σάρον Στόουν.

Με αφορμή το φετινό φόρουμ, η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ μίλησε στο γαλλικό περιοδικό «Le Ρoint» για το Βυζάντιο, για το έλλειμμα εκπαίδευσης στις σημερινές κοινωνίες, για τη δύσκολη σχέση Ελλάδας και Γαλλίας με το παρελθόν τους.

«Ο πειρασμός είναι μεγάλος, σε εποχές αβεβαιότητας για το μέλλον, να αγκιστρωθεί κανείς στο παρελθόν», λέει. «Το να μετατρέπεις το παρελθόν σε παρόν είναι φαινόμενο πολύ γνωστό, το λέμε “παρουσιολογία”. Η υπερηφάνια για την Ιστορία κάνει τους λαούς ανίκανους να προσαρμοστούν στο παρόν. Μια χώρα όπως η Ελλάδα λ.χ., δεν μπορεί να γλιτώσει από την επιρροή ούτε του Περικλή, ούτε του Πλάτωνα, ούτε του Βυζαντίου και η μεγάλη κρίση που γνωρίζει σήμερα μπορεί να ερμηνευτεί και ως άρνηση της πραγματικότητας. Η Γαλλία, της οποίας η αληθινή αυτοκρατορία ήταν πνευματική, υποφέρει από την ίδια ασθένεια. Κάθε έθνος πρέπει να ξέρει να διαχειρίζεται το παρελθόν του και να αναρωτιέται για τους ήρωές του. Ο Βολταίρος έλεγε κάτι τέτοιο: δεν θαυμάζω τους καταστροφείς πόλεων, αλλά αυτούς που ασχολούνται με το καλό των ανθρώπων. Εχθές, θαυμάζαμε τους κατακτητές, ακόμη και τους πιο φονικούς. Σήμερα, πάλι, ήρωας δεν είναι αυτός που πράττει αλλά αυτός που κατέχει. Θαυμάζουμε περισσότερο τους τηλεοπτικούς παρουσιαστές ή τους ποδοσφαιριστές από τους χορευτές. Δεν έχουν καλύτερες επιδόσεις, είναι όμως πολύ πιο καλοπληρωμένοι».

Μιλώντας για το ενδιαφέρον του ακαδημαϊκού κόσμου στη Γαλλία για το Βυζάντιο, η ελληνίδα βυζαντινολόγος λέει ότι αυτό είναι πολύ πρόσφατο. «Οι σουρεαλιστές και μετά η σύγχρονη τέχνη υιοθέτησαν τις βυζαντινές καλλιτεχνικές αρχές: την εξερεύνηση της εσωτερικής αλήθειας, της ψυχής, του πνεύματος. Εντούτοις ο δυτικός κόσμος άργησε να συνειδητοποιήσει τον γεωστρατηγικό ρόλο που έπαιξε αυτή η τεράστια αυτοκρατορία: το Βυζάντιο είναι η επιβίωση του ρωμαϊκού μεγαλείου απέναντι στην Ανατολή, είναι ένας διαιτητής ανάμεσα στον αρχαίο ελληνορωμαϊκό κόσμο και τον κόσμο των Βαρβάρων, των Περσών και μετά των Αράβων».

«Η εικονομαχία που διέλυσε την Αυτοκρατορία στα μέσα του 8ου αιώνα», προσθέτει, «έκρυβε έναν άλλον αγώνα: το παιχνίδι παιζόταν γύρω από τη συμμαχία με το Ισλάμ, γύρω από τον εξισλαμισμό των λαών που έρχονταν αντιμέτωποι με την επέλαση των μουσουλμάνων κατακτητών. Στη διάρκεια των σταυροφοριών, οι Βυζαντινοί δεν καταλάβαιναν γιατί οι Βάρβαροι φράγκοι προσποιούνταν ότι έρχονταν να ελευθερώσουν την Ιερουσαλήμ και τους Αγιους Τόπους: ετούτον τον αγώνα, αυτοί τον έδιναν εδώ και αιώνες».

Στην ερώτηση αν ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ηράκλειος και ο Ομπάμα δίνουν την ίδια μάχη κόντρα στην τζιχάντ, η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ απάντησε:

«Βλέπω κοινά σημεία ανάμεσα στις δύο δυνάμεις.

Η Αμερική του Ομπάμα είναι και αυτή εκπρόσωπος αξιών που κληρονόμησε από τη Γηραιά Ηπειρο, απέναντι σε έναν εχθρικό κόσμο της Ανατολής. Αλλά να μην ξεχνάμε τη δύναμη της Ορθοδοξίας στη Ρωσία. Η χώρα του Πούτιν έχει βυζαντινή κουλτούρα. Για μένα, η πτώση του Τείχους δεν συνέβη το 1989 στο Βερολίνο αλλά έναν χρόνο νωρίτερα. Παρευρισκόμουν στον εορτασμό από τον Γκορμπατσόφ των χιλίων χρόνων Ορθοδοξίας στη Ρωσία. Και είδα την Κόκκινη Πλατεία, μαύρη από κόσμο και το πλήθος να γονατίζει μπροστά σε μια μεγάλη εικόνα, τη λεγόμενη “Παρθένο του Βλαντιμίρ”. Η Σοβιετική Ενωση είχε ήδη πέσει», σημειώνει.

«Η μόνη αληθινή επιτυχία είναι να είσαι καλά με τον εαυτό σου. Σήμερα δεν έχουμε τον χρόνο ούτε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας ούτε να ακούσουμε τους άλλους»

ΙΝFΟ

Έως τις 30 Μαρτίου στο θέατρο «Αltera Pars» (Μεγάλου Αλεξάνδρου 123, Κεραμεικός, τηλ. 210
3410011), κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.15.

«Ο,τι έμαθα, ήταν στον παιδικό σταθμό»

«Η αληθινή κουλτούρα είναι αυτή που παραμένει όταν όλα έχουν ξεχαστεί», λέει η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ. «Αυτή που σου επιτρέπει να παίρνεις αποστάσεις από τα πράγματα και να γνωρίσεις τον εαυτό σου. Εκεί εντοπίζω το πρόβλημα της σημερινής κοινωνίας που δεν αίρεται στο ύψος των φιλοδοξιών της.

Μπερδεύει την εκπαίδευση με τη διδασκαλία. Ξέρετε τι έλεγε ένας αμερικανός νομπελίστας; “Το μόνο άξιο λόγου που έμαθα, είναι αυτά που μου δίδαξαν στον παιδικό σταθμό: να πλένω τα χέρια μου πριν φάω, να σέβομαι τους κανόνες του παιχνιδιού και να παίρνω το χέρι ενός άλλου παιδιού για να διασχίσω τον δρόμο. Ολα αυτά είναι πιο σημαντικά από όσα ξέρω για το επάγγελμά μου”. Αυτός ο άνθρωπος είχε την τύχη να λάβει μία εκπαίδευση. Σήμερα, οι οικογένειες βασίζονται πολύ στο σχολείο που δεν έχει πια τον χρόνο να κάνει τη δουλειά του. Αποτέλεσμα, περισσότερο από το 17% των γαλλοπαίδων είναι αγράμματα, δηλαδή ανίκανα να καταλάβουν τι διαβάζουν και τι γράφουν, και επομένως να εισέλθουν στην επαγγελματική ζωή και στη ζωή γενικότερα».